Vào tháng 8-2025, băng ma túy Cartel Jalisco Nueva Generación (CJNG) ở Mexico đã phát nhiều băng video khoe đơn vị điều khiển máy bay không người lái (UAV) mang chất nổ được tổ chức như đơn vị quân đội, có phù hiệu riêng ghi chữ "Lực lượng đặc nhiệm Menchola". 

Chính quyền Mexico đã biết đơn vị này từ năm 2020. Theo báo Milenio (Mexico), chúng trang bị đầy đủ thiết bị chiến thuật, súng ống, xe yểm trợ và camera GoPro ghi hình.

Chế thiết bị nổ lắp vào UAV

Công ty Armament Research Services (ARES) ở Úc ghi nhận các băng ma túy ở Mexico đã sử dụng UAV cỡ nhỏ từ hơn một thập niên trước. Ban đầu chúng dùng UAV để buôn lậu ma túy qua biên giới Mexico - Mỹ và thực hiện các nhiệm vụ tình báo, giám sát, xác định mục tiêu và trinh sát (ISTAR), sau đó lắp thiết bị nổ tự chế vào UAV. 

TS Andrei Serbin Pont phụ trách Trung tâm tư vấn điều phối khu vực về nghiên cứu kinh tế và xã hội (CRIES) ở Argentina nhận xét chúng thường sử dụng các loại UAV thương mại được cải tiến như DJI Mavic và Matrice bán rộng rãi và có thể điều chỉnh dễ dàng để lắp đạn.

Lần đầu tiên chính quyền Mexico bắt giữ bọn buôn ma túy mang UAV gắn thiết bị nổ tự chế vào năm 2017. Khi xem xét UAV gắn thiết bị nổ tự chế bị thu giữ tháng 4-2020, cảnh sát nhận thấy thiết bị rất thô sơ gồm hộp nhựa chứa chất nổ C4, nhiều bi thép được dán vào UAV và kích hoạt bằng điện.

Sau đó, thiết bị nổ tự chế đã được thiết kế riêng cho UAV. Các loại đạn UAV bị thu giữ trong năm 2023-2024 đã có tính năng phân mảnh tăng độ sát thương. Hầu hết sử dụng loại ngòi nổ va chạm cơ học thô sơ (phát nổ khi va chạm). 

Nhiều video từ các băng ma túy cho thấy UAV đã được nâng cấp, có thể mang và thả nhiều loại đạn khác nhau chỉ trong một lần xuất kích. Các loại đạn dành cho UAV được cải tiến thường xuyên. Vào tháng 3-2025, Mexico đã thu giữ một loại đạn dành cho UAV có sức công phá tăng gấp ba lần.

Các băng ma túy Mexico dùng kiến thức về hóa học để sản xuất ma túy và tiếp cận được các tiền chất hóa học, do đó chúng cũng có thể tự sản xuất thuốc nổ mạnh hơn thay vì dựa vào nguồn đánh cắp hoặc mua thuốc nổ thương mại.

Để cải tiến chất nổ gắn trên UAV, các băng ma túy Mexico sử dụng các cựu quân nhân người Colombia. Vào tháng 9-2024, chính quyền Mexico bắt giữ Elkin Pérez Loaiza (biệt danh El Tigre) là cựu quân nhân Colombia phụ trách huấn luyện băng ma túy Los Viagras ở Michoacán (đối thủ băng CJNG) chế tạo thiết bị nổ tự chế. 

Trước đó một năm, 8 công dân Colombia đã bị bắt giữ vì điều hành xưởng bí mật chế tạo chất nổ gắn trên UAV cho băng Los Viagras. 

Ngoài công nghệ UAV, các băng ma túy Mexico còn sử dụng vũ khí hóa học nhằm khuếch đại kinh hoàng. Vào tháng 4-2024, băng CJNG đã triển khai UAV thả thiết bị nổ chứa chất hóa học ở Michoacán. Nhiều người dân bị ảnh hưởng cho biết đạn nổ phát ra khí gây khó thở.

Trang web điều tra Insight Crime (Mỹ) lưu ý tại một số quốc gia ở Mỹ Latin như Colombia, Mexico, Brazil, Panama, các băng nhóm tội phạm có tổ chức sử dụng UAV ngày càng thường xuyên hơn. 

TS Robert Bunker, nghiên cứu viên tại Đại học bang Arizona, nhận xét: "UAV phục vụ nhiều chức năng, nhất là thu thập thông tin tình báo, giám sát và trinh sát, chỉ huy và kiểm soát trong các vụ đụng độ giữa các băng nhóm, chống lại chính quyền Mexico hoặc thậm chí chống lại các nhóm tự vệ. UAV còn được sử dụng để thả bom, tấn công trực tiếp và hoạt động tuyên truyền hoặc chiến tranh tâm lý".

Học cách tổ chức chiến tranh hiện đại

Nhà sử học quân sự Zita Ballinger Fletcher (Mỹ) nhận định các băng nhóm ma túy Mỹ Latin hiện nay đã biết kết hợp bạo lực tội phạm với các chiến thuật trong chiến tranh hiện đại. Chúng đã tuyển mộ cựu quân nhân, áp dụng các cấu trúc quân sự, sử dụng vũ khí và chiến thuật liên quan đến xung đột vũ trang. Ranh giới giữa các băng nhóm tội phạm, các lực lượng bán quân sự và các tổ chức khủng bố đã dần bị xóa nhòa.

Trên trang War on the Rocks, nhà nghiên cứu Henry Ziemer tại Trung tâm nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) trực thuộc Đại học Georgetown của Mỹ nhận xét các mạng lưới tội phạm ở Mỹ Latin không chỉ sao chép công nghệ UAV mà còn góp phần phát triển và hoàn thiện các chiến thuật sử dụng UAV. Chúng liên tục điều chỉnh, thử nghiệm và kiểm tra chiến thuật UAV trong thời gian thực. Tốc độ đổi mới được tính theo tuần, thậm chí chỉ vài ngày.

Đáng lưu ý nhất là các băng ma túy ở Mexico và Colombia đã nhanh chóng sử dụng UAV góc nhìn thứ nhất (FPV). Nếu UAV mang chất nổ bay đến trên mục tiêu và thả chất nổ xuống thì FPV sẽ đánh trực tiếp vào mục tiêu. 

Tại Mexico, trường hợp sử dụng FPV đầu tiên được ghi nhận vào cuối tháng 4-2025 lúc một FPV loại DJI Avata 2 bị bắn hạ. 

Tại Colombia, một trong những vụ tấn công bằng FPV đầu tiên ghi nhận đã được tài khoản tình báo nguồn mở War Noir đăng lên X (Twitter cũ) ngày 12-6-2025. 

Nhà sử học quân sự Zita Ballinger Fletcher (Mỹ) nhận xét các băng ma túy ở Mexico và Colombia dùng FPV để kiểm soát trên không và tổ chức tấn công nhanh nhằm khẳng định sức mạnh tại địa bàn.

Một sáng kiến cải tiến chưa từng thấy của các băng ma túy Mỹ Latin là sử dụng UAV nối cáp quang để kết nối UAV với hệ thống điều khiển nhằm tránh bị gây nhiễu. Chuyên gia an ninh David Saucedo ở Mexico ghi nhận băng Los Mayitos (thuộc băng Sinaloa) đã đầu tư vào công nghệ gây nhiễu chống UAV của Công ty Skyfend (Trung Quốc). 

Do quân đội Mexico cũng sử dụng thiết bị gây nhiễu tín hiệu UAV, các băng ma túy đã tìm mua UAV trang bị cáp quang để tránh bị gây nhiễu. Theo báo cáo tình báo, chúng không chỉ mua thiết bị gây nhiễu tín hiệu mà còn lùng mua ra đa nhằm phát hiện UAV và tên lửa.

Một diễn biến quan trọng khác là các băng ma túy ở Mexico đã tích hợp UAV với chiến thuật xe bọc thép tự chế (thường được gọi là "xe tăng ma túy" hoặc "quái vật"). Năm 2023, một xe bọc thép tự chế bị bắt giữ đã trang bị lồng chống UAV như trong chiến sự Ukraine. 

Trong các vụ đụng độ ở Mexico, các băng ma túy đã học cách kết hợp sử dụng thiết bị nổ tự chế, chiến hào và công sự, xe bọc thép và UAV đồng thời tổ chức tấn công từ nhiều hướng cùng lúc.

Các nhà phân tích đánh giá tuy robot mặt đất chưa được các băng ma túy ở Mỹ Latin sử dụng nhiều song chúng đang thử nghiệm robot trong phạm vi hạn chế hơn như tháp pháo điều khiển từ xa trên xe chở ma túy. Các băng ma túy Mexico đã sở hữu xe bọc thép, vì vậy trong tương lai chúng có thể phát triển đạn chống tăng cho UAV.

------------------------------------

Hình ảnh những toán cảnh sát cầm tiểu liên vây bắt bọn buôn ma túy đã lùi vào lịch sử. Hiện nay, cuộc chiến giữa cảnh sát, quân đội với các băng đảng ma túy ở Mỹ Latin được tiến hành ở quy mô chiến dịch lớn với đủ binh chủng, công nghệ hiện đại và phải hiệp đồng tình báo liên quốc gia.

Kỳ cuối: Cuộc chiến của chính quyền với băng đảng ma túy

Đồng tiền đẫm máu từ ma túy Mỹ Latin - Kỳ 7: Từ tàu bán ngầm tới tàu ngầm không người lái

Vào tháng 7-2025, hải quân Colombia đã bắt giữ tàu ngầm không người lái điều khiển từ xa đầu tiên chở ma túy trên biển Caribbean.