Dairo Antonio Úsuga là thủ lĩnh Băng vùng Vịnh (Clan del Golfo) chỉ huy mạng lưới khổng lồ vận chuyển ma túy từ Colombia sang Mỹ và nhiều quốc gia Trung Mỹ.

Chiến dịch Osiris bắt sống trùm ma túy Otoniel

Otoniel không phải mục tiêu dễ dàng. Hắn đã có 122 lệnh bắt giữ, 7 lệnh tạm giam và 6 bản án với hơn 40 năm tù. Hồ sơ tội phạm hắn dày cộm gồm giết người, tuyển mộ trẻ vị thành niên trái phép, khủng bố, tàng trữ vũ khí trái phép, buôn người và cưỡng bức di dân. Hắn bị 2 lệnh dẫn độ từ Mỹ vì tội buôn ma túy.

Đầu tháng 2-2015, Colombia đã mở chiến dịch săn lùng Agamemnon, sau đó tiếp tục chiến dịch Agamemnon II từ tháng 6-2017 nhằm trấn áp các trung tâm đầu não của Băng vùng Vịnh. Nhiều đàn em thân tín của Otoniel bị tiêu diệt hoặc bị bắt giữ nhưng hắn vẫn bặt tăm.

Đầu năm 2021, theo chỉ thị tổng thống và bộ trưởng quốc phòng, một chiến lược mới được xây dựng chú trọng nắm rõ mạng lưới bảo vệ an ninh cho Otoniel. Chiến dịch Osiris bắt đầu. 

Nhờ Mỹ và Anh hỗ trợ, hơn 50 chuyên gia tình báo tín hiệu đã xác định được hoạt động của Otoniel trong dãy núi Paramillo giữa tỉnh Antioquia và Córdoba. 150 sĩ quan tình báo có quân đội yểm trợ được triển khai đến.

Sau hơn tháng theo dõi, các đầu mối báo cáo Otoniel di chuyển liên tục. Hắn sẵn sàng ngủ dưới mưa, không đến gần các khu dân cư và lúc nào cũng có 8 vòng bảo vệ trong phạm vi từ 1 - 3km. Hắn chỉ sử dụng người đưa tin chứ không điện thoại di động. Tướng tư lệnh cảnh sát Jorge Vargas giải thích trên trang web báo chí điều tra VerdadAbierta (Colombia): "Otoniel không bao giờ ở nhà. Hắn bạ đâu ngủ đó. Thức ăn ưa thích của hắn là thú rừng...".

Tám giờ tối 15-10-2021, thiếu tướng Tổng tư lệnh quân đội Luis Fernando Navarro hội ý các sĩ quan tình báo quân đội và cảnh sát quyết định đột kích vì đã tìm ra cách phá hàng rào bảo vệ cuối cùng của Otoniel.

Hơn 500 lính đặc nhiệm và thủy quân lục chiến đến thị trấn Necoclí vùng Urabá để phong tỏa đường sông. Biệt kích khóa chặt các vị trí chiến lược ngăn chặn Otoniel thoát thân. Không quân yểm trợ các phương tiện tình báo và 22 máy bay trực thăng. Các binh sĩ được điều động từ nhiều địa phương nhằm giữ bí mật. Tổng thống Iván Duque Márquez nhận định: "Đây là cuộc đột kích rừng rậm lớn nhất lịch sử quân sự Colombia".

Cuối cùng, ngày 23-10-2021, Otoniel đã bị bắt sống trên đồi Yokí, địa bàn quen thuộc của hắn không chỉ vì hắn xuất thân ở đây mà hắn còn lăn lộn địa bàn này hơn 30 năm hoạt động tội phạm. Colombia khẳng định sự kiện Otoniel bị bắt đánh dấu quá trình tan rã của Băng vùng Vịnh.

Tuy nhiên, thực tế lại khác. Sau khi Otoniel bị dẫn độ sang Mỹ và bị kết án 45 năm tù, Jobanis de Jesús Ávila Villadiego (biệt danh Chiquito Malo) lên nắm quyền Băng vùng Vịnh. Hắn quê vùng Urabá, ban đầu tham gia tổ chức bán quân sự Lực lượng tự vệ thống nhất Colombia (AUC), sau đó đầu quân Băng vùng Vịnh sau khi AUC giải thể tháng 11-2004. Nhờ kinh nghiệm và kiến thức sâu khu vực Urabá, hắn nhanh chóng nắm quyền chỉ huy vùng này. Sau vài lần thoát chết vì bị đột kích, hắn sống hết sức kín đáo.

3 năm tăng quân lên gần 10.000 người

Theo tạp chí khoa học Redalyc, Băng vùng Vịnh có nhiều tên gọi, ban đầu dùng tên Úsuga (họ của tên đại ca), kế đến lấy tên Los Urabeños (tên vùng Urabá) rồi tự xưng là Lực lượng tự vệ Gaitanista Colombia (khoác vỏ bọc tôn vinh nhà chính trị cải cách Jorge Eliécer Gaitán bị ám sát năm 1948). Tuy nhiên, Chính phủ Colombia gọi băng này là Băng vùng Vịnh để tránh kỳ thị vùng Urabá, những người mang họ Úsuga và di sản nhà chính trị Gaitán.

Băng vùng Vịnh ra đời năm 2006 quy tụ các tay súng cũ không muốn cải tà quy chánh sau khi AUC giải thể. Ở Colombia, Băng vùng Vịnh nổi bật nhờ tốc độ bành trướng rất nhanh. Chỉ từ năm 2022 - 2025, quân số đã tăng 140%, từ 4.099 người lên 9.840 người. Trong số đó 2/3 là mạng lưới hỗ trợ và chỉ 1/3 (khoảng 3.300 người) là tay súng trực tiếp hoạt động. Băng vùng Vịnh chủ yếu dựa vào bọn "canh chèo" (canh gác) giữ vai trò cung cấp thông tin của cảnh sát và hành vi người dân.

Băng này từ hiện diện ở 145 đô thị thuộc 13 tỉnh năm 2022, đến năm 2025 đã tăng lên 296 đô thị thuộc 17 tỉnh. Theo báo El Observador (Uruguay), Băng vùng Vịnh kiếm được khoảng 1,5 triệu USD mỗi tháng. Chỉ huy tiền tuyến nhận lương tháng khoảng 4.500 USD. Các "chiến binh" hay bọn "canh chèo" nhận 400 USD/tháng.

Giữa tháng 10-2018, Bộ Tư pháp Mỹ đã liệt kê Băng vùng Vịnh vào danh sách "các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia đe dọa hàng đầu". 

Trung tuần tháng 12-2025, Bộ Ngoại giao Mỹ đã chính thức chỉ định băng này là tổ chức khủng bố nước ngoài (FTO) và tổ chức khủng bố quốc tế được chỉ định đặc biệt (SDGT). Trùm ma túy Chiquito Malo bị truy nã gắt gao nhất Colombia với tiền treo thưởng 5 tỉ peso Colombia (hơn 1 triệu USD).

Sau khi ông Gustavo Petro nhậm chức tổng thống tháng 8-2022, đã tìm cách thiết lập đối thoại với các nhóm vũ trang, các tổ chức tội phạm và băng đảng ma túy. Trùm ma túy Chiquito Malo bày tỏ mong muốn sẵn sàng tham gia đàm phán trong khuôn khổ sáng kiến Hòa bình toàn diện.

Ngày 5-12-2025, Chính phủ Colombia và đại diện Băng vùng Vịnh ký "Cam kết hòa bình" tại Doha (Qatar). Trong tuyên bố chung, bốn quốc gia bảo trợ gồm Qatar, Na Uy, Tây Ban Nha và Thụy Sĩ khẳng định đây là "bước tiến tới giải giáp Băng vùng Vịnh tự xưng và xây dựng hòa bình".

Theo thỏa thuận, thành viên Băng vùng Vịnh sẽ được đưa vào các khu tạm trú để chuẩn bị giải ngũ và chuyển cuộc sống dân sự. Lệnh bắt giữ đối với các thủ lĩnh Băng vùng Vịnh đã được đình chỉ từ tháng 12-2025. Dù vậy, Băng vùng Vịnh có sẵn sàng giải giáp hoàn toàn hay không vẫn là câu hỏi còn bỏ ngỏ!

-----------------------

Trong vòng 10 năm, băng Tren de Aragua ở Venezuela trở thành mối đe dọa đối với 12 quốc gia châu Mỹ. Đây là tổ chức tội phạm gây rối loạn nhất ở khu vực Mỹ Latin hiện nay.

>> Kỳ tới: Băng Tren de Aragua: nộp tiền hay là chết!

Đồng tiền đẫm máu từ ma tuý Mỹ Latin - Kỳ 1: 'Chúa tể gà trống' El Mencho

Hệ sinh thái tội phạm ma túy ở khu vực Mỹ Latin đã thay đổi rõ rệt. Các băng ma túy xuyên quốc gia không chỉ buôn ma túy mà còn buôn người, tống tiền… Chúng đã trang bị nhiều loại vũ khí hiện đại như máy bay không người lái, tàu ngầm không người lái.