Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hồi tháng 9-2025 đã lên án các cuộc không kích của Israel và Mỹ vào nước ông trong tháng 6 là "sự phản bội nghiêm trọng đối với ngoại giao và sự phá hoại các nỗ lực ngoại giao" - Ảnh: REUTERS
Từ cuối tháng 12-2025, các cuộc biểu tình quy mô lớn tại Iran đã đẩy quốc gia Trung Đông này vào vòng xoáy bất ổn chưa từng có trong nhiều năm.
Khi những rạn nứt nội tại ngày càng lộ rõ, Washington gia tăng sức ép bằng cả lời nói lẫn hành động, khiến cánh cửa ngoại giao vốn mong manh nhanh chóng khép lại, thay vào đó là những dự báo u ám về kịch bản đối đầu quân sự.
Suy yếu từ bên trong
Để lý giải vì sao chính quyền Tehran gặp nhiều khó khăn trong việc kiểm soát làn sóng biểu tình bùng phát từ ngày 28-12-2025, không thể bỏ qua bối cảnh kinh tế - xã hội đặc biệt ngặt nghèo.
Iran đang trải qua tình trạng siêu lạm phát, với lạm phát hằng năm lên tới 40% và lạm phát thực phẩm đạt mức 70%. Đồng rial liên tục mất giá, đến ngày 28-12, phải có 1,42 triệu rial mới đổi được 1 USD, phản ánh sự suy kiệt của nền kinh tế và niềm tin xã hội.
Những khó khăn kinh tế này chồng chất lên các bất mãn kéo dài liên quan đến chủ nghĩa bảo thủ tôn giáo - mô hình quản trị mang tính toàn trị và các hạn chế nghiêm ngặt đối với đời sống cá nhân.
Lời kêu gọi ngày 8-1-2026 của Reza Pahlavi, con trai của Shah Iran bị lật đổ năm 1979, cùng việc chính quyền không thể ngăn chặn hiệu quả hệ thống Starlink, càng cho thấy sự suy giảm khả năng kiểm soát cả về chính trị lẫn thông tin.
Tuy nhiên, bước ngoặt quan trọng nhất khiến chế độ các giáo chủ Hồi giáo trở nên mong manh là cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Israel hồi tháng 6-2025.
Trong cuộc xung đột này, Israel đã phóng khoảng 500 tên lửa đạn đạo và hơn 1.000 drone vào Iran, tấn công gần 1.000 mục tiêu.
Các đợt không kích khiến nhiều nhà khoa học hạt nhân, người thân của họ, cùng các quan chức quân sự cấp cao và quan chức chính phủ thiệt mạng. Từ thời điểm đó, số lượng và mức độ hoạt động của các nhóm đối lập gia tăng rõ rệt.
Theo Euronews, các cơ quan tình báo như Mossad của Israel và CIA của Mỹ đã đẩy mạnh hoạt động bên trong Iran, tìm cách khai thác bất ổn để đạt được từ bên trong những gì nhiều năm gây áp lực từ bên ngoài chưa thể làm được: làm tê liệt đất nước và tiến tới lật đổ chế độ.
Đến ngày 13-1, Tổng Tham mưu trưởng Lực lượng vũ trang Iran Abdolrahim Mousavi thừa nhận số người thiệt mạng trong các cuộc biểu tình là "rất cao" nhưng không công bố con số cụ thể.
Cùng ngày, Reuters dẫn lời một quan chức Iran giấu tên cho biết khoảng 2.000 người đã thiệt mạng. Dù có hay không sự kích động từ bên ngoài, các cuộc biểu tình đã phơi bày một xã hội Iran chia rẽ sâu sắc: một bên là những người trung thành với hệ thống, phụ thuộc kinh tế vào Nhà nước và bảo vệ trật tự hiện tại; bên kia là những người, phần lớn thuộc thế hệ trẻ, mong muốn một cuộc sống tự do hơn và gắn kết với thế giới
bên ngoài.
Áp lực từ Washington
Trong bối cảnh đó, Mỹ ngày càng công khai ủng hộ phe phản kháng. Theo CNN ngày 13-1, Tổng thống Trump đang "cân nhắc một số phương án quân sự tiềm năng để hành động tại Iran sau các cuộc biểu tình chết người".
Ngoài tấn công quân sự trực tiếp, các phương án còn bao gồm tấn công mạng, siết chặt trừng phạt và hỗ trợ người biểu tình mà không cần sử dụng trực tiếp lực lượng Mỹ.
Cùng ngày, REX đưa tin ông Trump kêu gọi người biểu tình Iran chiếm giữ các tòa nhà chính phủ và hứa hẹn sự hỗ trợ từ Washington.
Trên mạng xã hội Truth Social, ông viết: "Những người yêu nước Iran, hãy tiếp tục biểu tình, chiếm giữ các tòa nhà chính phủ (...). Sự giúp đỡ đang đến!".
Ông đồng thời tuyên bố hủy bỏ toàn bộ các cuộc gặp với quan chức Iran, cho thấy cơ hội ngoại giao mà ông từng tin là đã mở ra nay đã chính thức khép lại.
Việc ông sử dụng khẩu hiệu "MIGA" - Make Iran Great Again - khó có thể tách rời mục tiêu "MAGA", phục vụ trực tiếp lợi ích chính trị nội bộ của Mỹ.
Về phía Tehran, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cảnh báo Iran sẽ tấn công các cơ sở quân sự của Israel và Mỹ trong khu vực để đáp trả bất kỳ hành động quân sự nào.
Dù căng thẳng leo thang, một số chuyên gia cho rằng kịch bản đối đầu vẫn có những giới hạn rõ ràng. Chuyên gia Konstantin Blokhin, thuộc Trung tâm Nghiên cứu an ninh (Viện hàn lâm Khoa học Nga), nhận định Mỹ sẽ ưu tiên làm suy yếu và gây bất ổn Iran từ bên trong thay vì sử dụng sức mạnh quân sự thô bạo.
Sẽ không có chiến dịch trên bộ?
Tờ Sự thật Komsomol ngày 14-1, dựa trên lập trường lâu nay của ông Trump phản đối các cuộc chiến tranh trên bộ kéo dài, dự báo rằng nếu có hành động quân sự thì nhiều khả năng chỉ là các cuộc không kích, phóng tên lửa hành trình hoặc các đột kích hạn chế của lực lượng đặc nhiệm.
Theo Politico, nguồn lực quân sự Mỹ hiện có để triển khai cho một cuộc tấn công mới vào Iran cũng hạn chế hơn đáng kể so với hồi tháng 6 năm ngoái do lực lượng đã được điều động sang vùng biển Caribbean hoặc quay trở lại châu Á - Thái Bình Dương.
Những kinh nghiệm từ Iraq và Afghanistan khiến Washington có lý do để tránh một cuộc chiến trên bộ quy mô lớn.
Tuy nhiên, trang Euronews cảnh báo rằng kịch bản không kích vẫn rất khả thi, kéo theo nguy cơ Iran đóng cửa eo biển Hormuz và tiến hành các cuộc tấn công trả đũa bằng tên lửa nhằm vào lực lượng hải quân và căn cứ Mỹ tại Vịnh Ba Tư.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận