Kinh tế đêm TP.HCM không thể làm kiểu "thầy bói sờ voi"

Ông Nguyễn Quốc Kỳ - Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa Ẩm thực Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Vietravel - cho rằng cách tiếp cận kinh tế đêm hiện nay ở nhiều nơi vẫn giống "thầy bói sờ voi", tức nhìn từng mảng rời rạc, làm từng phần riêng lẻ mà thiếu một triết lý phát triển tổng thể.

Ông Kỳ chia sẻ tại tọa đàm "Phát triển kinh tế đêm - Động lực thúc đẩy tăng trưởng TP.HCM" do báo Tuổi Trẻ phối hợp Hiệp hội Ẩm thực TP.HCM (FBA) tổ chức chiều 25-3.

Theo ông Kỳ, TP.HCM cần nhìn lại không chỉ cách phát triển kinh tế đêm, mà cả định hướng phát triển kinh tế chung của đô thị này. Hơn 10 năm trước, ông đã từng nhắc đến khái niệm kinh tế đêm, được hiểu là các hoạt động diễn ra từ 18h đến 6h sáng hôm sau.

Đến nay việc triển khai vẫn còn chậm, nhưng "chậm còn hơn không", bởi thành phố vẫn đang nỗ lực thúc đẩy lĩnh vực này. Vấn đề là phải làm đúng hướng, làm đủ sâu và làm ra bản sắc riêng.

Từ góc nhìn của doanh nghiệp lữ hành, ông Kỳ cho rằng trong cạnh tranh giữa các điểm đến, cốt lõi không nằm ở số lượng sản phẩm, mà ở văn hóa.

TP.HCM muốn phát triển kinh tế đêm hiệu quả thì trước hết phải xác định rõ "căn cước văn hóa" của mình là gì. Nếu không định vị được bản sắc, thành phố rất dễ rơi vào tình trạng cái gì cũng làm nhưng cuối cùng không để lại dấu ấn rõ rệt.

Với một TP.HCM mở rộng, yêu cầu ấy càng rõ hơn. Theo ông Kỳ, thành phố phải xác định cho được căn cước văn hóa của đô thị mới, đồng thời phân định tương đối rõ giữa kinh tế ban ngày và kinh tế ban đêm để có hướng tổ chức phù hợp.

Trên tinh thần đó, ông đề xuất 3 trụ cột như một "tuyên ngôn phát triển" cho kinh tế đêm TP.HCM gồm: giao thoa, chuyển động và khai mở.

Đó là những giá trị phản ánh tính đa văn hóa, khả năng thích ứng, kết nối, sáng tạo và tinh thần cởi mở vốn là đặc trưng của TP.HCM.

Theo ông, điều quan trọng nhất không phải mở thêm bao nhiêu điểm bán hay cho hoạt động đến mấy giờ, mà là tạo ra trải nghiệm đủ tốt để người dân và du khách sẵn sàng chi tiền. "Nếu trải nghiệm kém, du khách trả tiền làm gì?" - ông Kỳ đặt vấn đề.

Từ đó, ông cho rằng TP.HCM cần chuyển từ tư duy bán dịch vụ sang bán trải nghiệm; sản phẩm phải có chất lượng cao, có câu chuyện, có chiều sâu và tạo được cảm xúc.

Cùng với đó, kinh tế đêm cũng không thể tách rời chuyển đổi số. Dữ liệu về ẩm thực, điểm đến, tuyến trải nghiệm, sự kiện… cần được tích hợp vào bản đồ số để người dân và du khách dễ tiếp cận, dễ lựa chọn theo nhu cầu.

Xa hơn, TP.HCM nên nghĩ đến mô hình "thành phố ban đêm đa lõi", tức không dồn toàn bộ hoạt động vào khu vực trung tâm, mà phát triển nhiều cực không gian có liên kết với nhau và với vùng lân cận. Mục tiêu cuối cùng là kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu và nâng giá trị kinh tế mang lại.

Không thể làm du lịch đêm nếu thiếu kết nối và quy hoạch

Cũng nhìn nhận bản sắc của kinh tế đêm, ông Võ Việt Hòa - Giám đốc Khối Du lịch quốc tế, Công ty TNHH MTV Dịch vụ Lữ hành Saigontourist - cho rằng kinh tế đêm giờ đây không còn là phần bổ sung, mà đã trở thành "mắt xích còn thiếu" trong cấu trúc sản phẩm du lịch của TP.HCM. 

Tuy nhiên muốn phát triển được, sản phẩm đêm của thành phố phải thể hiện được bản sắc riêng, thay vì lặp lại mô hình của Bangkok hay một số đô thị Đông Nam Á khác.

Theo ông Hòa, chính văn hóa đô thị, nhịp sống năng động, sự cởi mở và tính giao thoa đa dạng của TP.HCM là chất liệu quý để hình thành sản phẩm du lịch đêm. 

Nhưng những chất liệu ấy hiện vẫn còn rời rạc, thiếu sự kết nối có chủ đích để tạo thành chuỗi trải nghiệm hoàn chỉnh. Nếu không tạo được dấu ấn riêng, sản phẩm du lịch đêm của TP.HCM sẽ rất khó cạnh tranh khi nhiều đô thị trong khu vực đã đi trước và định vị khá rõ.

Ông Hòa cho rằng việc mở rộng không gian đô thị và tăng cường liên kết với Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu mở ra cơ hội lớn để hình thành các sản phẩm quy mô rộng, đa dạng trải nghiệm. Trên thực tế, liên kết này vẫn vướng lớn ở hạ tầng giao thông và thời gian di chuyển. Với ngành lữ hành, lịch trình tour phải được tính toán chặt chẽ; chỉ cần một mắt xích giao thông không đảm bảo là cả hành trình bị ảnh hưởng.

Vì vậy doanh nghiệp hiện vẫn phải phát triển sản phẩm theo từng khu vực riêng lẻ, chưa thể hình thành các tuyến liên kết vùng hoàn chỉnh như mong muốn.

Một lợi thế khác được nhắc đến là hệ thống sông ngòi và không gian ven sông của TP.HCM. Đây là nguồn tài nguyên rất đặc thù, có thể phát triển các sản phẩm kết hợp ẩm thực, biểu diễn văn hóa, mua sắm và tham quan về đêm. 

Không chỉ tạo khác biệt, các hoạt động này còn giúp giãn bớt áp lực khỏi khu vực lõi trung tâm. Để làm được, thành phố cần quy hoạch bài bản và cơ chế phối hợp liên ngành, thay vì để phát triển tự phát.

Từ thực tiễn thị trường, đại diện Saigontourist đề xuất TP.HCM nên phát triển song song hai nhóm sản phẩm. 

Một là nhóm cao cấp, nhắm đến khách doanh nhân, khách MICE và nhóm có khả năng chi tiêu cao. 

Hai là nhóm đại chúng, khai thác những đặc trưng rất đời thường nhưng rất riêng của thành phố như ẩm thực đường phố, vỉa hè, dạo phố đêm. 

Tuy vậy ở phân khúc đại chúng, bài toán lớn nhất vẫn là quản lý, nhất là về an ninh trật tự, an toàn cho du khách và việc tuân thủ pháp luật.

Theo ông Hòa, dù thành phố có thể tổ chức ăn uống, đi bộ, tham quan hay vui chơi ban đêm, nhưng để tạo được các chuỗi trải nghiệm xuyên đêm đúng nghĩa vẫn còn nhiều rủi ro. 

Đây là lý do phần lớn tour hiện chỉ kết thúc vào khoảng 22h-23h, chưa thể kéo dài thành sản phẩm trọn vẹn suốt đêm. Điều đó cho thấy sản phẩm du lịch đêm không chỉ phụ thuộc vào nội dung trải nghiệm, mà còn phụ thuộc rất lớn vào năng lực vận hành, kiểm soát và bảo đảm an toàn.

Không phải 'mở cửa muộn bán hàng nhiều hơn' là kinh tế đêm

Kinh tế đêm được xem là 'mỏ vàng' giúp TP.HCM tăng trưởng nhanh và bền vững, đặc biệt giúp du khách trong nước và quốc tế gia tăng thời gian lưu trú và chi tiêu. Tuy nhiên bên cạnh lợi thế nổi bật, TP cũng đối mặt không ít thách thức lớn.