Nhiều sinh viên đang học tập tại Hòa Lạc (Hà Nội) nói rằng học ở đây rộng rãi, yên tĩnh, ít khói bụi nhưng các tiện ích đời sống hầu như cái gì cũng thiếu, đi xa và không thể làm thêm.

Không chỉ là nơi học tập

Trao đổi với Tuổi Trẻ, L.T.V., sinh viên năm nhất Trường ĐH Giáo dục (ĐH Quốc gia Hà Nội), cho biết sau kỳ học đầu tiên V. cảm nhận không gian học tập tại Hòa Lạc rất yên tĩnh, thoải mái, cơ sở vật chất khang trang. 

Tuy nhiên, V. cho rằng nếu sinh viên phải học tập xuyên suốt bốn năm tại đây sẽ gặp nhiều khó khăn về nhu cầu vui chơi giải trí, ít cơ hội tìm việc làm thêm do cơ sở hạ tầng xung quanh chưa đồng bộ.

"Nếu muốn đi dạy thêm ở xung quanh Hòa Lạc cũng phải di chuyển rất xa, hiện tôi cũng chưa có phương tiện cá nhân để di chuyển", V. bộc bạch.

N.P.T., sinh viên năm hai Trường ĐH Thủy lợi (Sóc Sơn, Hà Nội), cho biết mỗi ngày phải đón hai tuyến xe buýt để đến trường. Ngoài việc học, mỗi tuần T. còn đi làm gia sư hai buổi/tuần. "Đầu tiên cơ sở vật chất cần phải đồng bộ để sinh viên có thể vừa học vừa giải trí, đa dạng việc làm thêm", T. nêu ý kiến.

Ông Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội), cho rằng học tập tại Hòa Lạc không làm hạn chế cơ hội thực tập, bởi sinh viên vốn dĩ vẫn phải di chuyển đến các cơ sở sản xuất, doanh nghiệp. 

Bên cạnh đó, nhà trường định hướng hợp tác với doanh nghiệp, đưa các hoạt động nghiên cứu khoa học và R&D về ngay tại cơ sở đào tạo, qua đó hình thành các trung tâm hợp tác giữa trường ĐH và doanh nghiệp, tạo thêm cơ hội
cho sinh viên.

Ông Trình cũng chia sẻ nhu cầu làm thêm để trang trải cuộc sống là chính đáng song sinh viên cần biết cân đối hợp lý. Nhiệm vụ cốt lõi vẫn là học tập, tích lũy kiến thức và kỹ năng một cách vững chắc để phát triển lâu dài trong tương lai.

Ở phía Nam, từ hơn 20 năm trước, ngoài khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM, TP.HCM đã quy hoạch nhiều khu vực ĐH tập trung với diện tích lớn dành cho các trường ĐH từ nội thành di dời ra, như khu đô thị ĐH Hưng Long tại huyện Bình Chánh cũ (511ha), khu ĐH Long Phước tại TP Thủ Đức cũ (gần 173ha), khu đô thị ĐH Củ Chi - Hóc Môn...

Tuy nhiên tiến độ thực hiện triển khai theo quy hoạch rất chậm. Khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM hình thành và phát triển tương đối hoàn chỉnh so với các khu đô thị khác trong cả nước. Thế nhưng ĐH này cho biết việc phát triển khu đô thị gặp nhiều khó khăn ngoài vấn đề mặt bằng.

Chẳng hạn việc bố trí nguồn lực đầu tư, hạ tầng hiện hữu chưa đồng đều giữa các khu chức năng và các đơn vị thành viên. Dù có hệ thống ký túc xá lớn nhất cả nước nhưng ĐH này vẫn tiếp tục đề nghị hỗ trợ kinh phí xây dựng thêm ký túc xá, nhà ở chuyên gia, bệnh viện 300 giường cho Trường ĐH Khoa học sức khỏe...

Băn khoăn, vướng mắc

Những khu đô thị ĐH tại TP.HCM được quy hoạch và triển khai nhiều năm nay nhưng đến nay mới chỉ có một số ít trường ĐH xây dựng, đào tạo tại đây. Trong khi đó có trường xin giao đất nhưng chưa được. 

Trường ĐH Mở TP.HCM có các cơ sở ở nội thành tương đối nhỏ. Để đảm bảo đào tạo, trường phải "liên kết sử dụng" cơ sở của một trường ĐH khác ở ngoại thành. Điều này từng khiến sinh viên phản ứng quá xa vì trường nằm ở nơi khá xa xôi, chưa có phương tiện giao thông công cộng kết nối.

Ông Nguyễn Minh Hà, Hiệu trưởng Trường ĐH Mở TP.HCM, cho biết TP quy hoạch một số khu ĐH tại Củ Chi, Nhà Bè nhưng đặc thù trường công là đất giao chứ không được mua. Trường nhiều lần xin giao đất nhưng chưa được. Ngay cả nếu được giao đất, cái khó của trường công đó là việc tự giải phóng mặt bằng, đền bù theo khung giá đất hiện hữu trường rất khó để làm việc này.

"Nếu được, Nhà nước giao đất và thực hiện giải phóng mặt bằng. Trường sẽ trả lại chi phí đền bù, giải phóng mặt bằng cho Nhà nước", ông Hà kiến nghị.

Ông Nguyễn Đăng Thoại, Phó hiệu trưởng phụ trách Trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch, cho biết hiện nay sinh viên ĐH chính quy của trường đã được chuyển xuống đào tạo lý thuyết tại cơ sở mới Tân Nhựt (huyện Bình Chánh cũ). Tuy được xây mới nhưng cơ sở này thiếu nhiều trang thiết bị chuyên dùng phục vụ đào tạo và cơ sở vật chất khác để đảm bảo
hoạt động.

"Cơ sở chính của trường được sử dụng để đào tạo sau ĐH, đào tạo liên tục và phục vụ cộng đồng. Y khoa là ngành đặc thù, đào tạo phải gắn với bệnh viện. Đào tạo sau ĐH phải thực hiện ở nội thành vì cần thiết gắn với bệnh viện lớn và hầu hết đều nằm ở nội thành. Hơn nữa cơ sở nội thành thuận lợi hơn trong việc mời các chuyên gia đầu ngành, bác sĩ tham gia giảng dạy. 

Sinh viên ĐH có thể thực hành ở các bệnh viện tuyến 2 trong khi sau ĐH phải thực hành ở tuyến đầu. Tôi cho rằng sự phát triền cần hài hòa giữa hiện đại, lịch sử và đặc trưng của trường", ông Thoại nói.

Tương tự, ông Bùi Quang Hùng, Phó giám đốc ĐH Kinh tế TP.HCM, cho rằng cơ sở giáo dục ĐH không chỉ là nơi đào tạo mà còn mang nhiều giá trị lịch sử, văn hóa và là bộ mặt của một TP. Do đó việc phát triển phải có sự dung hòa chứ không chỉ là việc chuyển hết cơ sở đào tạo ra ngoại thành.

Khó khăn về tài chính, đầu tư

Trao đổi với Tuổi Trẻ, một số chuyên gia giáo dục nhận định khó khăn lớn nhất của di dời ĐH ra khỏi nội đô là tài chính và đất sạch. Hiện tại thì có những trường đã nhận đất sạch nhưng không có nguồn tài chính để đầu tư xây dựng. Bên cạnh đó, một điều lo ngại nữa là bài toán tuyển sinh.

"Nếu các trường cùng lĩnh vực, cùng tốp mà trường đi trường ở thì sẽ rất mất công bằng. Các trường di dời sẽ chịu sức ép cạnh tranh lớn. Vì để đáp ứng nhu cầu, bao gồm nhu cầu học tập, sinh hoạt, giải trí và đặc biệt là làm thêm, thực tập, trải nghiệm thì cần một hệ sinh thái ĐH, đảm bảo điều kiện thuận lợi về giao thông kết nối giữa các khu đô thị ĐH với trung tâm kinh tế - xã hội. Nhưng hiện việc này chưa làm được", một chuyên gia nói.

Còn với khu đô thị ĐH Quốc gia tại Hòa Lạc, các công trình hạ tầng, khi hoàn tất các thủ tục để triển khai thì xảy ra độ vênh lớn giữa khái toán và thực tế nên gặp khó khăn trong đầu tư, đấu thầu.

Với một trường ĐH không chỉ xây dựng các công trình như nhà ở, nhà làm việc mà còn xây dựng các công trình phục vụ giảng dạy, nghiên cứu như phòng thí nghiệm.

Nhưng hiện nay, việc thu hút đối tác đầu tư khó khăn. Vì các đối tác không nhìn thấy lợi ích lớn do đặc thù đào tạo ĐH khó thu hồi vốn nhanh. Khó khăn hơn cả là các ngành khoa học cơ bản - những ngành đang có nguồn tuyển hạn hẹp dần nhưng yêu cầu nhân lực cao, cần có đầu tư trang thiết bị, phòng thí nghiệm lớn...

Di dời đại học ra ngoại thành - Kỳ 3: Thách thức cho thầy và trò

Một số trường đại học đã xây dựng cơ sở ở ngoại thành nhưng chưa thể hoặc không đưa sinh viên đến học tập.