Năm 2018, Trường đại học Thủy lợi đã đưa vào sử dụng cơ sở tại khu đô thị đại học (ĐH) Phố Hiến (TP Hưng Yên và huyện Tiên Lữ cũ) với diện tích đến 57ha. Học kỳ 1 năm học này, trường đưa khoảng 3.000 sinh viên về đây học.

Cơ sở hoành tráng nhưng khó xài

Ngay khi quyết định trên đưa ra đã lập tức vấp phải phản ứng gay gắt của sinh viên. Lý do vì đi lại khó khăn, xa các khu vực xung quanh, không có không gian kết nối, giải trí, sinh viên cũng khó kiếm việc làm thêm nên không muốn học tại Phố Hiến. Trước phản ứng này, trường phải chuyển toàn bộ sinh viên về lại Hà Nội.

Những tác động tâm lý thời điểm ấy gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc tuyển sinh của trường năm sau đó khi lần đầu tiên trường chỉ tuyển được 70% chỉ tiêu. Để hạn chế lãng phí cơ sở vật chất đã đầu tư, từ đầu năm 2021 trường đã ký hợp đồng với Bộ Quốc phòng chuyển đổi cơ sở này thành Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh chuyên đào tạo về nghiệp vụ giáo dục quốc phòng cho sinh viên nhiều trường ĐH, cao đẳng khu vực quanh Hà Nội.

Từ đầu năm nay, cơ sở này chính thức được bàn giao cho Bộ Công an, chuyển thành trụ sở Trung tâm Đào tạo và phát triển năng lực gìn giữ hòa bình Bộ Công an. Và ngày 9-3-2026, Trường ĐH Thủy lợi được phép sử dụng chung cơ sở ở Hòa Lạc với Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam rộng khoảng 25ha.

Năm 2012, Trường ĐH Công đoàn được Thủ tướng phê duyệt xây dựng cơ sở 2 ở Yên Mỹ (Hưng Yên) rộng 27ha. Đến nay cơ sở 2 của trường đã xây dựng, đang hoàn thiện đưa vào sử dụng với hệ thống phòng học, nhà làm việc của các giảng viên, viên chức, ký túc xá sinh viên, nhà ăn, hệ thống thao trường bãi tập, khu liên hợp thể thao có thể tiếp nhận giảng dạy quốc phòng - an ninh cho 25.000 sinh viên.

Tương tự, trụ sở chính của Trường ĐH Mở Hà Nội tại trung tâm Hà Nội chỉ có diện tích hơn 1.400m², diện tích sàn hơn 4.000m², đủ làm nhà hiệu bộ và các phòng ban chức năng, không có giảng đường tại đây. Trong khi đó cơ sở tại xã Nghĩa Trụ (Hưng Yên) rộng tới hơn 53.000m² và có diện tích sàn đã xây dựng hơn 17.000m² nhưng chỉ phục vụ hoạt động giáo dục thể chất, quốc phòng an ninh, thư viện. Trong khi hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học chính lại phải thuê mượn nhiều địa điểm khác nhau ở trung tâm Hà Nội.

Tại phía Nam, cơ sở mới Trường ĐH Sư phạm thể dục thể thao TP.HCM được xây dựng trên diện tích hơn 22ha tại xã Nhơn Đức, huyện Nhà Bè (cũ) có nhiều tòa nhà, hồ bơi, sân thể thao... hoàn thành và đưa vào sử dụng năm 2023. Tuy nhiên hoạt động đào tạo của trường vẫn chỉ diễn ra tại cơ sở quận 5 (cũ), còn cơ sở Nhà Bè đã cho một trường ĐH khác "liên kết sử dụng" sau thời điểm khánh thành.

Thiếu kết nối hạ tầng

Học tại Hòa Lạc, N.H.T. - sinh viên năm nhất Trường ĐH Y Dược (ĐH Quốc gia Hà Nội) - đánh giá môi trường học tập tại đây rất tốt, môi trường sống thoáng đãng nhiều cây xanh. Tuy vậy cũng có nhiều bất tiện như phải di chuyển xa giữa các địa điểm từ ký túc xá đến giảng đường, ít dịch vụ tiện ích xung quanh. 

Chưa kể quá trình học cần phải học lâm sàng nhiều, thường xuyên đến các bệnh viện thực hành. "Việc sinh viên học năm nhất tại Hòa Lạc là hợp lý nhưng nếu phải học tất cả các năm tại đấy sẽ là bất khả thi", T. bày tỏ.

Nhiều trường thành viên ĐH Quốc gia Hà Nội đã đưa sinh viên đến cơ sở Hòa Lạc học song có trường đưa lên rồi lại chuyển sinh viên về cơ sở nội thành. GS.TS Chử Đức Trình - hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ (ĐH Quốc gia Hà Nội) - cho biết hiện toàn bộ sinh viên của trường đang học tại trụ sở chính.

Trong các năm 2024 và 2025, trường từng đưa một bộ phận sinh viên năm nhất lên cơ sở Hòa Lạc học nhưng cơ sở vật chất chưa đáp ứng đầy đủ nên việc giảng dạy tạm thời vẫn tổ chức tại khu vực nội thành.

Như dự án đầu tư xây dựng Trường ĐH Công nghệ đang được khẩn trương triển khai, trong đó phân khu zone 1 dự kiến hoàn thiện, đáp ứng nhu cầu học tập cho hơn 4.000 sinh viên theo đúng thiết kế. Theo kế hoạch, trên 4.000 tân sinh viên sẽ bắt đầu học tập tại cơ sở Hòa Lạc từ tháng 9 năm nay.

Tuy nhiên để hiện thực hóa chủ trương này cần hội đủ nhiều điều kiện như quỹ đất sạch (hiện mới có một phần diện tích đã hoàn tất giải phóng mặt bằng) và nguồn kinh phí đầu tư hạ tầng. Ông nhấn mạnh trở ngại lớn nhất khiến các cơ sở giáo dục chưa thể chuyển lên Hòa Lạc chính là vấn đề cơ sở vật chất và hạ tầng.

Theo ông, việc học của sinh viên các ngành công nghệ, kỹ thuật và khoa học tự nhiên phải gắn liền với hệ thống phòng thí nghiệm và giảng đường đạt chuẩn mới có thể nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh quốc tế. 

Nhà trường mong muốn tổ chức đào tạo toàn khóa tại Hòa Lạc, tạo điều kiện để sinh viên phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu ngay trong môi trường học thuật. Đồng thời, sinh viên cũng cần được trải nghiệm đời sống tập thể, rèn luyện tinh thần tự chủ.

Phải kết nối giao thông công cộng

Có thể thấy việc di dời ĐH ra ngoại thành ngoài vấn đề giải phóng mặt bằng, xây dựng cơ sở vật chất, vấn đề quan trọng khác đó là việc kết nối hạ tầng, giao thông công cộng.

Tại thời điểm khai thác cơ sở Trường ĐH Sư phạm thể dục thể thao TP.HCM, các tuyến xe buýt qua khu vực này chưa được khai thác hoặc dừng khai thác. Điều này khiến sinh viên phải đi xe máy đi học trong khi trường nằm khá xa về phía Nam TP, gây bất tiện cho sinh viên. Phải đến tháng 8-2025 tuyến xe buýt đi qua khu vực này mới được phục hồi.

Ông Bùi Quang Hùng - Phó giám đốc phụ trách ĐH Kinh tế TP.HCM - cho rằng di dời ĐH ra ngoại thành là chủ trương đúng. Tuy nhiên để việc di dời hiệu quả, cơ sở hạ tầng, giao thông công cộng phải đi trước một bước. Nếu không cả thầy và trò đều gặp khó khăn do trở ngại trong việc đi lại và các dịch vụ kèm theo.

Chẳng hạn khi đưa một phần đào tạo chính quy về học tại cơ sở Bình Chánh, trường này nhận nhiều ý kiến phản hồi của sinh viên về việc đi xa trong khi thiếu hệ thống giao thông công cộng. Trường phải tổ chức các chuyến xe buýt từ một số địa điểm nội thành đến cơ sở Bình Chánh.

Tương tự, Trường ĐH Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM đưa vào khai thác cơ sở Hóc Môn và chuyển một phần đào tạo chính quy về đây cũng gây ra nhiều ý kiến khác nhau trong sinh viên. Để giảm áp lực đi lại và chi phí cho sinh viên, trường tổ chức nhiều tuyến xe buýt đưa đón sinh viên từ nội thành đến cơ sở Hóc Môn. Ngoài ra sinh viên học tại cơ sở ngoại thành sẽ được giảm 15% học phí toàn khóa học.

Ngay cả khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM gần đây mới có các tuyến xe buýt kết nối các trường, ký túc xá trong khu vực giúp đi lại thuận tiện hơn. Tuy nhiên do vẫn còn cả trăm nhà dân trong khu vực nên nhiều tuyến đường chỉ tạm bợ, chưa kết nối đồng bộ với hệ thống giao thông nội khu.

Di dời đại học ra ngoại thành - Kỳ 2: Những đô thị đại học hiện ra sao?

Giữa tháng 3, chúng tôi đến khu đô thị Đại học Quốc gia TP.HCM. Nhiều con đường lớn bốn làn xe, có dải phân cách, lề đường rộng được trồng cây xanh mát rượi.