Dáng dấp một khu đô thị đại học hiện hữu phần nào sau 30 năm đại học (ĐH) này hình thành.

Nhà dân đan xen trường học

Trường ĐH Bách khoa đã xây dựng một số tòa nhà học tập và nhà thi đấu. Trường ĐH Khoa học tự nhiên cũng đang xây dựng và cải tạo khuôn viên. Trường ĐH Quốc tế bề thế với khuôn viên phủ kín cây xanh. Còn Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn đang cải tạo khu đất ở cổng chính để làm bãi giữ xe.

Vừa qua khỏi khu nhà điều hành và thư viện ĐH Quốc gia TP.HCM là Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn có lối vào thẳng tắp và ao sen đẹp mắt. Thế nhưng ngay bên cạnh là các hàng quán, nhà dân ở san sát. 

Đi tiếp một đoạn là khu dân cư đông đúc, đường sá tạm bợ đọng nước bao vây ngôi trường. Muốn đến được cổng chính Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn phải luồn lách qua hai con đường nhỏ len lỏi qua khu dân cư. Có thể nói nhà dân vây quanh và nằm xen kẽ san sát trong khuôn viên trường.

Trong buổi làm việc với lãnh đạo TP.HCM mới đây, ông Phan Thanh Định, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học xã hội và Nhân văn, cảm thán: "Cảnh quan môi trường của trường nhếch nhác nhất trong ĐH Quốc gia". 

"Suốt 30 năm qua, việc giải phóng mặt bằng chưa giải quyết được bao nhiêu, ảnh hưởng đến việc xây dựng cơ sở vật chất. Hiện còn khoảng 400 hộ dân sinh sống trong diện tích đất của trường. Trong khi đó trường thiếu phòng ốc nghiêm trọng, phải tổ chức học 2 - 3 ca, thậm chí phải học ca tối", ông Định nói thêm.

PGS.TS Hoàng Công Gia Khánh, Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế - Luật, cho biết cổng trường được quy hoạch hướng ra quốc lộ 1 với mặt tiền hàng trăm mét. Thế nhưng hiện tại cổng trường chỉ rộng chục mét, bị chắn bởi nhà dân và cây xăng, ảnh hưởng đến bộ mặt của trường. Nằm gần như giữa khu đô thị, Trường ĐH Khoa học tự nhiên cũng còn vài nhà dân nằm trong khuôn viên trường.

Giữa tháng 3-2026, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Hoàng Nguyên Dinh đã làm việc với ĐH Quốc gia TP.HCM và các sở, ngành, địa phương liên quan về tình hình bồi thường, giải phóng mặt bằng trong khu đô thị ĐH Quốc gia TP.HCM. Dự án còn phải thu hồi 56ha, trong đó phường Đông Hòa cần giải phóng hơn 27ha, phường Linh Xuân giải phóng hơn 28ha.

Ông Dinh cho rằng ĐH Quốc gia TP.HCM là bộ mặt của TP.HCM, bên cạnh là cơ sở giáo dục và đào tạo thì phải tính đến trong tương lai còn là điểm đến cho du khách khi đến TP.HCM. Bởi lẽ rất nhiều du khách khi đến với một quốc gia hay TP nổi tiếng trên thế giới thường chọn trường ĐH lớn, uy tín ở đó để tham quan. 

"Dù dự án này không phải sử dụng nguồn vốn TP hay dự án trọng điểm về PPP, tôi vẫn xác định đây là dự án trọng điểm về giải phóng mặt bằng. Phải quyết tâm, mạnh mẽ để hoàn thành dự án này", ông Dinh nói.

Rục rịch sau 30 năm "đứng yên"

Câu chuyện quy hoạch khu đô thị ĐH Đà Nẵng là một trong những ví dụ điển hình cho chủ trương di dời các cơ sở giáo dục ĐH ra khỏi khu vực nội đô tại các đô thị lớn. Dự án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch phân khu từ năm 1997 với quy mô khoảng 300ha, trong đó 110ha thuộc phường Hòa Quý (quận Ngũ Hành Sơn, TP Đà Nẵng) và 190ha thuộc phường Điện Ngọc (thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam).

Tuy nhiên, sau gần 30 năm, dự án vẫn triển khai chậm do nhiều vướng mắc, đặc biệt là công tác giải phóng mặt bằng và nguồn vốn đầu tư. Trong thời gian dài, nhiều trường ĐH vẫn phải duy trì cơ sở đào tạo trong nội đô do khu ĐH tập trung chưa thể hình thành như quy hoạch.

Đến cuối năm 2025, dự án bắt đầu có những điều chỉnh và định hướng phát triển mới. Tại buổi làm việc với Bộ Giáo dục và Đào tạo và UBND TP Đà Nẵng, ĐH Đà Nẵng đề xuất điều chỉnh và mở rộng quy hoạch khu đô thị ĐH Đà Nẵng từ 300ha lên khoảng 558ha, định hướng hình thành tổ hợp ĐH - nghiên cứu - đổi mới sáng tạo - khởi nghiệp.

Đầu năm 2026, dự án bắt đầu có những chuyển động cụ thể sau nhiều năm gần như "đứng yên". Tháng 1-2026, ĐH Đà Nẵng tổ chức khánh thành công trình nhà làm việc Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật và nhà học tập, thực hành, thí nghiệm Trường ĐH Y Dược tại khu đô thị này với tổng mức đầu tư khoảng 180 tỉ đồng. 

PGS.TS Nguyễn Ngọc Vũ, Giám đốc ĐH Đà Nẵng, cho biết các công trình này có ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường cơ sở vật chất cho các đơn vị, đồng thời từng bước thực hiện lộ trình đưa các trường ĐH thành viên về khu đô thị ĐH Đà Nẵng để dùng chung đội ngũ và cơ sở vật chất, hướng đến hình thành một trong ba trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học lớn của cả nước theo quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Theo ĐH Đà Nẵng, việc hoàn thành và đưa vào sử dụng các công trình đầu tiên là tiền đề để tiếp tục triển khai các dự án đã được phê duyệt trong thời gian tới. Hiện ĐH Đà Nẵng có bảy trường thành viên với hơn 75.000 người học và gần 1.800 giảng viên.

Tuy nhiên, đến nay tại khu đô thị ĐH Đà Nẵng mới chỉ có một số đơn vị hoạt động như các trường ĐH: Y Dược, Công nghệ thông tin và Truyền thông Việt - Hàn, Sư phạm kỹ thuật cùng Trung tâm Giáo dục quốc phòng - an ninh. Còn một số trường khác mới chỉ khởi công xây dựng các hạng mục.

Di dời đại học ra ngoại thành - Kỳ 1: Chật vật xoay xở nội thành

LTS: Chủ trương di dời các trường đại học ra ngoại thành đã có từ rất lâu nhằm giảm tải hệ thống hạ tầng nội đô cũng như đáp ứng bài toán mở rộng và nâng cao chất lượng đào tạo, hình thành các khu đô thị đại học. Việc triển khai hiện nay ra sao?