Đó là nhận định của ông Trần Xuân Toàn - Phó tổng biên tập báo Tuổi Trẻ - tại hội thảo "Chuyển đổi xanh trong nông nghiệp: Từ công nghệ đến thị trường" diễn ra ngày 29-5 ở TP Cần Thơ. 

ĐBSCL đã có nhiều mô hình thành công 

Hội thảo do báo Tuổi Trẻ phối hợp với UBND TP Cần Thơ, Đại học Cần Thơ và các sở ban ngành, các đơn vị liên quan tổ chức với sự tham gia của hơn 100 khách mời từ các viện nghiên cứu, trường đại học, nông dân, doanh nghiệp, hợp tác xã tiêu biểu trong khu vực.

Phát biểu khai mạc, ông Trần Xuân Toàn cho biết xuất phát từ cam kết Net Zero vào năm 2050 của Việt Nam, việc chuyển đổi xanh trong nông nghiệp đã trở thành một mục tiêu cấp thiết và dài hạn.

ĐBSCL - vựa lúa của cả nước - đang phải đối mặt trực tiếp với những tác động khắc nghiệt của biến đổi khí hậu, rõ rệt nhất là tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn kéo dài suốt một thập kỷ qua. Bên cạnh đó, áp lực từ những đòi hỏi khắt khe của thị trường trong nước và xuất khẩu buộc ngành nông nghiệp phải thay đổi phương thức canh tác truyền thống để thích ứng và tồn tại.

Ông Trần Xuân Toàn chỉ ra rằng, thực tế đã chứng minh sự thành công của nhiều mô hình nông nghiệp thích ứng tại địa phương. Điển hình là mô hình lúa - tôm tại các tỉnh Cà Mau, An Giang, Vĩnh Long... mô hình này không chỉ giúp người dân thích ứng với vùng nước mặn, lợ mà còn mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Điểm mấu chốt của sự chuyển đổi này chính là việc ứng dụng công nghệ. Người nông dân hiện nay đã bắt đầu làm quen với các giải pháp IoT (Internet vạn vật) để kiểm soát chi phí đầu vào và quy trình canh tác khoa học.

Những "cánh đồng thông minh" sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) giúp người nông dân nắm bắt chuẩn xác quy trình xử lý, chăm bón và tưới tiêu. Thậm chí, tại các khu vực như Thoại Sơn, Núi Sập (An Giang), nông dân đã sử dụng thiết bị bay không người lái (drone) để gieo sạ và phun thuốc, minh chứng cho việc công nghệ đang thổi "luồng sinh khí mới" vào phương thức sản xuất truyền thống.

Mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi xanh không chỉ dừng lại ở quy mô sản xuất mà phải hướng đến thị trường và người tiêu dùng. Ông Toàn nhấn mạnh sản phẩm đầu cuối phải thực sự chất lượng và có khả năng truy xuất nguồn gốc minh bạch. Người tiêu dùng hiện đại không chỉ mua một sản phẩm, mà họ muốn biết sản phẩm đó được làm từ cánh đồng nào, quy trình canh tác ra sao và hàm lượng dinh dưỡng như thế nào.

Để làm được điều này, cần sự đồng lòng của cả hệ sinh thái gồm: nhà nước, các chuyên gia từ Đại học Cần Thơ, các doanh nghiệp chế biến, cung ứng vật tư và cả các tổ chức tín dụng. Việc nhân rộng các mô hình thành công từ vài địa phương ra toàn vùng sẽ giúp nông sản Việt Nam khẳng định vị thế trên bản đồ toàn cầu.

Muốn chuyển đổi thành công, phải xây dựng hệ sinh thái liên kết bền vững

Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Công Lý - Phó chủ tịch UBND TP Cần Thơ - chia sẻ ông sinh ra ở vùng đất trù phú vùng quê An Bình (Vĩnh Long) và cũng từng là sinh viên của Đại học Cần Thơ. Ông Lý bày tỏ cảm thấy may mắn khi được công tác ở nhiều địa phương nên ông cảm nhận được những khó khăn của người nông dân, nhất là trong giai đoạn lĩnh vực nông nghiệp đang theo hướng chuyển đổi xanh như hiện nay.

"Ở nhà tôi có trồng dưa lưới theo hình thức trong nhà màn. Tuy tôi có kiến thức về nông nghiệp nhưng khi trồng dưa cũng còn thấy khó khăn huống chi là những người nông dân còn phải lo quy trình sản xuất, tính toán vấn đề đầu ra cho sản phẩm, chi phí sản xuất… Vì thế, tôi kỳ vọng hội thảo hôm nay của báo Tuổi Trẻ sẽ mang lại nhiều ý tưởng mới, mô hình mới, liên kết mới và đặc biệt là những giải pháp thực chất để chuyển đổi xanh thực sự đi vào cuộc sống", ông Lý nhắn nhủ.

Ông Lý nói thêm trong lĩnh vực nông nghiệp nếu muốn chuyển đổi xanh thành công thì phải xây dựng được hệ sinh thái liên kết bền vững tạo nên mắt xích giữa "4 nhà", đó là Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, nhà khoa học cung cấp tri thức và công nghệ, doanh nghiệp dẫn dắt thị trường, người nông dân là trung tâm của quá trình chuyển đổi.

Về phía TP Cần Thơ luôn xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và chế biến sâu là những định hướng chiến lược trong phát triển nông nghiệp thời gian tới. Cạnh đó, ông cũng mong muốn Cần Thơ sẽ trở thành trung tâm kết nối khoa học công nghệ, logistics, chế biến và thị trường cho cả vùng ĐBSCL.

"Thành phố Cần Thơ cam kết sẽ tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao, thúc đẩy liên kết vùng và mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản xanh, nông sản sạch", ông Lý khẳng định.

Nông nghiệp xanh: Từ tư duy sản xuất đến chuỗi giá trị bền vững

Thảo luận tại hội thảo, hầu hết các chuyên gia và lãnh đạo sở, ngành đều khẳng định phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải không còn là xu hướng mà là yêu cầu tất yếu để nâng cao giá trị nông sản vùng ĐBSCL.

Bà Nguyễn Thị Giang - Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP Cần Thơ - khẳng định Cần Thơ đóng vai trò trung tâm vùng và đã xác định phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải là con đường tất yếu.

Theo bà Giang, các giải pháp trọng tâm bao gồm chuyển đổi từ tư duy "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp", ưu tiên vùng nguyên liệu tập trung, áp dụng quy trình canh tác giảm phát thải gắn với đề án 1 triệu héc ta lúa chất lượng cao. Bà nhấn mạnh việc đẩy mạnh chuyển đổi số như nhật ký điện tử, hệ thống đo đạc báo cáo (MRV) và xây dựng hạ tầng xanh như trạm bơm điện và hệ thống thủy lợi hiện đại.

Đồng quan điểm về ứng dụng công nghệ, bà Lê Mỹ Hạnh - Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Cần Thơ - chia sẻ đơn vị luôn đồng hành cùng các viện, trường và doanh nghiệp để đưa khoa học vào thực tiễn. Bà cho biết Sở đã đặt hàng các nghiên cứu cụ thể như mô hình nuôi gà không kháng sinh và ứng dụng điện mặt trời để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, nâng cao giá trị hàng hóa xuất khẩu.

Kinh nghiệm thực tiễn từ doanh nghiệp

Ở góc độ doanh nghiệp, Tiến sĩ Trần Tấn Việt (Tập đoàn TTC AgriS) chia sẻ mô hình lúa phát thải thấp tại Long An mang lại kết quả "ngoạn mục". Bằng cách sử dụng phân bón nano giúp giảm 30% lượng phân hóa học và dùng "ong mắt đỏ" để diệt trừ sâu hại thay cho thuốc trừ sâu, doanh nghiệp đã giúp giảm chi phí sản xuất và phục hồi hệ thiên địch bản địa. Ông nhấn mạnh hướng đi của tập đoàn là tiếp cận từ thị trường xuất khẩu để định hình vùng trồng.

Trong khi đó, ông Hồ Văn Khoa - Giám đốc Công ty Teachpal Sóc Trăng - thẳng thắn nêu ra những rào cản thực tế: diện tích canh tác của các hợp tác xã còn nhỏ lẻ, rời rạc khiến việc đầu tư tự động hóa khó khăn. Ông cũng lo ngại về tình trạng thiếu hụt lao động trẻ khi "người trẻ đi Bình Dương, chỉ còn người già làm ruộng", gây khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ như phần mềm giám sát hay truy xuất nguồn gốc. Để giải quyết, ông đề xuất liên kết chuỗi giá trị xanh, nơi mỗi đơn vị tập trung vào thế mạnh riêng của mình.

Trong khi đó, Tiến sĩ Lê Văn Lâm - Phó hiệu trưởng Đại học Cần Thơ - bày tỏ lo ngại về "năng lực hấp thụ công nghệ" của vùng khi nhân lực ngành nông nghiệp, môi trường đang thiếu hụt và điểm tuyển sinh thấp. Ông đề xuất mô hình "đa tác nhân", trong đó chính quyền đặt hàng nhà khoa học giải quyết các "điểm nghẽn" địa phương trước khi mời doanh nghiệp tham gia thương mại hóa.

Tại hội thảo, Tiến sĩ Trần Hữu Hiệp - chuyên gia kinh tế và PGS.TS Nguyễn Việt Khôi - Phó hiệu trưởng Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) - cùng quan điểm khi cho rằng cần giải quyết hài hòa giữa công nghệ và thị trường, biến mối quan hệ "mua - bán" thuần túy thành sự đồng đầu tư và chia sẻ lợi ích giữa doanh nghiệp và nông dân.

Trong khuôn khổ hội thảo "Chuyển đổi xanh trong nông nghiệp: Từ công nghệ đến thị trường" đã diễn ra lễ ký kết biên bản hợp tác giữa Sở Khoa học và Công nghệ TP Cần Thơ, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Liên minh Hợp tác xã TP Cần Thơ và Công ty cổ phần TECHPAL trong việc triển khai các hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ và phát triển nông sản chất lượng cao.

Hội thảo cũng chứng kiến lễ ký kết biên bản hợp tác giữa Công ty TNHH TECHPAL Sóc Trăng, Công ty TNHH thức ăn chăn nuôi Thagri Long An, Trường Nông nghiệp - Đại học Cần Thơ, Hội Tự động hóa Việt Nam và Công ty TNHH một thành viên phân phối Saigon Co.op trong việc triển khai các hoạt động hợp tác chăn nuôi gà không kháng sinh.

Chuyển đổi xanh nông nghiệp ĐBSCL: Từ công nghệ đột phá đến thị trường bền vững

Theo báo cáo kiểm kê khí nhà kính mới nhất, lĩnh vực nông nghiệp của nước ta phát thải gần 90 triệu tấn CO₂ tương đương mỗi năm. Trong đó canh tác lúa nước chiếm tỉ trọng lớn nhất với khoảng 45 triệu tấn.