Ngày 25-3, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi xác nhận Tehran đang xem xét đề xuất chấm dứt xung đột của Mỹ, nhưng nhấn mạnh điều này "không đồng nghĩa đang đàm phán". Theo ông, các ý tưởng trong thông điệp của phía Mỹ đã được chuyển đến cấp lãnh đạo cao nhất để xem xét. 

Tuyên bố này cho thấy cả hai bên đều đang cân nhắc các phương án ngoại giao, song khoảng cách giữa "xem xét" và "ngồi vào bàn đàm phán" vẫn còn rất xa.

Những lằn ranh đỏ mới của Iran

Theo Đài Al Jazeera, mục tiêu của Iran lúc này không còn đơn thuần là ngừng bắn, mà là thiết lập một trật tự hậu chiến có lợi để phục hồi năng lực răn đe, đảm bảo an ninh và phát triển kinh tế lâu dài.

Giới chức Tehran nêu rõ ba điều kiện cốt lõi: bồi thường thiệt hại chiến tranh, cam kết ràng buộc rằng Iran sẽ không bị tấn công lần nữa, và một khuôn khổ pháp lý mới cho việc đi lại qua eo biển Hormuz.

Bà Negar Mortazavi, nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Chính sách quốc tế (Mỹ), nhận định Tehran cũng muốn được gỡ bỏ các lệnh trừng phạt quốc tế. 

Giới phân tích cho rằng sau khi chính quyền Tổng thống Donald Trump tạm thời miễn trừng phạt cho việc mua 140 triệu thùng dầu Iran, Tehran nhận ra việc siết chặt eo biển Hormuz có thể mang lại những nhượng bộ kinh tế mà ngoại giao nhiều năm qua chưa đạt được. Vì vậy, Iran dường như không có lý do từ bỏ đòn bẩy Hormuz.

Trở ngại không kém phần nan giải là vấn đề giải giáp. Theo báo Wall Street Journal, trong 15 điều khoản ông Trump đưa ra có yêu cầu tháo dỡ hoàn toàn các cơ sở hạt nhân, hạn chế đáng kể chương trình tên lửa và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng thuộc "trục kháng chiến". Tehran được cho là đã phản hồi dứt khoát: sẵn sàng thương lượng về làm giàu uranium, nhưng sẽ không đàm phán về tên lửa.

Lập trường cứng rắn này có cơ sở thực tế. Sau gần một tháng xung đột, phần lớn hạ tầng quân sự truyền thống của Iran - từ hải quân đến không quân - đã bị phá hủy. Tên lửa đạn đạo lúc này là phương tiện răn đe và tự vệ hiệu quả duy nhất còn lại.

Từ phía Tehran, yêu cầu hạn chế tên lửa không khác gì đòi nước này tự tước bỏ khả năng tự vệ. Trong khi đó, giải giáp Iran lại là mục tiêu chính thức mà Washington đặt ra cho chiến dịch Cơn thịnh nộ kinh hoàng. Nếu không đạt được thắng lợi đáng kể trên mặt trận này, ông Trump khó lòng tuyên bố chiến thắng thuyết phục để "rút chân" khỏi chiến sự Trung Đông.

Còn đó bức tường thiếu tin cậy

Ngay cả khi thu hẹp được khoảng cách về điều khoản, một rào cản lớn hơn vẫn còn đó: niềm tin ngoại giao đã vụn vỡ. 

Ký ức của Iran về nước Mỹ dưới thời ông Trump không thể tệ hơn: năm 2015, Iran ký Kế hoạch Hành động toàn diện chung (JCPOA) và được Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) đánh giá là tuân thủ tốt; năm 2018, ông Trump đơn phương rút khỏi thỏa thuận; năm 2020, ông ra lệnh ám sát chỉ huy lực lượng Quds Qasem Soleimani. 

Đến năm 2025 và 2026, hai lần Iran đang đàm phán giữa chừng với Mỹ cũng là hai lần Mỹ và Israel tấn công phủ đầu Tehran.

Tehran lo ngại Washington và Israel có thể lợi dụng thời gian ngừng bắn để tái tổ chức và bổ sung lực lượng - mối lo không phải không có cơ sở khi Lầu Năm Góc đang điều động thêm 2.000 lính dù và 4.500 lính thủy quân lục chiến đến Trung Đông, theo New York Times ngày 24-3. 

Trong khi đó, tiềm lực quân sự vốn đã suy yếu nặng nề của Iran sẽ không thể phục hồi chỉ trong vài tuần ngừng bắn. Nếu đàm phán đổ vỡ, Iran sẽ trở lại cuộc chiến với vị thế yếu hơn rất nhiều.

Thậm chí, Tehran còn nghi ngờ tín hiệu đàm phán của ông Trump nhằm mục đích bình ổn thị trường. Ngày 23-3, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đăng trên X: "Hiện chưa có cuộc đàm phán nào với Mỹ. Tin tức giả đang được dùng để thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ, cũng như giúp Mỹ và Israel trốn khỏi vũng lầy mà họ đã sa vào".

Nghi ngờ này có phần có cơ sở: hôm 10-3, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright đăng trên X rằng Hải quân Mỹ đã hộ tống thành công một tàu chở dầu qua Hormuz - bài đăng bị xóa chỉ sau vài phút và Nhà Trắng xác nhận không có chuyện đó, nhưng giá dầu thô tương lai đã kịp giảm gần 17% trong 10 phút thông tin này tồn tại, theo Foreign Policy.

Để đàm phán thật sự diễn ra, cả hai bên sẽ phải thể hiện thiện chí và nhượng bộ nhiều hơn nữa - hành trình chắc chắn còn dài khi lãnh đạo cả hai phía đều nổi tiếng với lập trường cứng rắn.

Cử tri Mỹ phản đối hành động quân sự tại Iran, tỉ lệ không hài lòng với ông Trump cao kỷ lục

Khảo sát mới cho thấy tỉ lệ không hài lòng với cách điều hành của Tổng thống Donald Trump đạt mức kỷ lục. Cử tri Mỹ phản đối các hành động tại Iran nhưng vẫn đánh giá tích cực về quân đội nước này.