Không đặt nặng áp lực phát triển quy mô, dự án được duy trì suốt năm năm qua bằng chính tinh thần vì cộng đồng. Từ những lớp học online tổ chức trong mùa giãn cách năm 2020, dự án dần trở thành một không gian an toàn để trẻ em, phụ huynh và giáo viên cùng học cách nhận diện, gọi tên và chăm sóc cảm xúc của mình.

Lắng nghe và trao quyền cho con

"Đứa trẻ hạnh phúc dùng tuổi thơ để ôm ấp cuộc đời, đứa trẻ bất hạnh dùng cả cuộc đời để chữa lành tuổi thơ", chị Chu Huệ Hà (phường An Lạc, TP.HCM) thừa nhận bản thân rất tâm đắc câu nói nổi tiếng này vì chị dùng cuộc đời trưởng thành của mình để chữa lành những tổn thương tuổi thơ.

Trong quá trình chăm sóc hai con, chị cũng đang chăm bệnh trầm cảm và tổn thương của chính mình. Trong quá trình này, giao tiếp và kết nối cảm xúc với con, chị gặp rất nhiều khó khăn.

Chị Hà cho biết mong muốn của bản thân là không muốn các con bị tổn thương dẫn đến chiều cảm xúc của các con. Chị không thể gọi tên nhận diện cảm xúc của chính mình nên quan sát thấy hai bé cũng vậy. Rồi bé lớn bộc phát, bé nhỏ khóc, mẹ thì thấy bất lực, cha nổi nóng cho ăn đòn rồi phạt hai bé. Mỗi người đều bộc phát cảm xúc, dù có yêu thương nhau nhưng dần dần nó bào mòn tình yêu thương vì những ngày tháng dài như vậy.

Những năm 2022 đến hết năm 2024, mâu thuẫn hôn nhân, hai vợ chồng không kết nối dẫn đến các con cũng nhiều vấn đề về cảm xúc. Lúc đó hai con và chị là một phe, người cha là một phe. Cả gia đình không còn sợi dây kết nối, ngỡ như bế tắc.

Đến khi chị biết lớp học phi lợi nhuận về giáo dục cảm xúc, chị đăng ký cho bé trai và ba cùng học. Rất mừng là đến hiện tại mối quan hệ của hai cha con đã cải thiện rất đáng kể nhờ sự hướng dẫn, thực hành và quan sát hỗ trợ từ dự án cũng như sự nỗ lực của hai cha con. Bé trai không còn ghét hay bài xích cha, rồi tiếp nhận cha, kết nối và thể hiện được tình yêu thương với cha. Và bé gái cũng đang trong hành trình này với cha.

Cả gia đình chị Huệ Hà đều là học viên của các lớp học giáo dục cảm xúc, cùng nhau học tập và trưởng thành. Bé trai lớn hiện học lớp 4 đã hoàn thành ba khóa học giáo dục cảm xúc, trong khi bé gái lớp 2 đang theo học khóa dành cho lứa tuổi của mình. Song song đó, cả cha và mẹ cũng tham gia lớp phi lợi nhuận khóa 1 với chủ đề "Cha mẹ cần được yêu thương", để học cách thấu hiểu bản thân và đồng hành cùng con một cách sâu sắc hơn.

"Sau khi tham gia các chương trình giáo dục cảm xúc, chị nhận thấy bản thân đã có nhiều thay đổi rõ rệt trong cách giao tiếp và tương tác với con. Ba điều lớn nhất chị học được là biết lắng nghe con, nhìn thấy chính con và trao quyền cho con", chị tâm sự.

Tìm lại chính mình

Chị Phạm Thị Xuân (46 tuổi, Hải Phòng) chia sẻ trước đây việc giao tiếp và kết nối cảm xúc với con là một thử thách lớn đối với chị, đặc biệt khi bé lớn lớp 9 đang bước vào tuổi dậy thì. Áp lực cuộc sống khiến chị dễ nóng giận, còn con thì dần thu mình lại, ít chia sẻ với mẹ. Khoảng cách giữa hai mẹ con vì thế ngày một rõ rệt.

Có rất nhiều tình huống trong đời sống hằng ngày khiến chị "giật mình" để nhìn lại cách nuôi dạy và giao tiếp với con. Điều thay đổi rõ rệt nhất là cách chị đối diện với cơn giận. Nếu trước kia những cảm xúc tiêu cực của bản thân thường bị chị "đẩy" sang con bằng sự nóng nảy và la mắng thì hiện tại chị chọn cách kiềm chế và chờ đợi. Có lúc chị để con qua cơn giận rồi mới cùng con ngồi lại, lắng nghe con nói hoặc cùng nhau phân tích nguyên nhân căng thẳng để tìm giải pháp cho những lần sau. "Hiện tại mối quan hệ mẹ con vì thế cũng trở nên bình an, cởi mở và thấu hiểu hơn", chị nói.

Còn đối với anh Mai Quốc Cường (29 tuổi, phường Linh Xuân, TP.HCM), công việc hiện tại là kỹ sư đồng thời cũng tham gia chia sẻ và đồng hành với các em học sinh khi sinh hoạt tại chùa.

"Ban đầu tôi chỉ nghĩ đơn giản là học thêm một kỹ năng để hỗ trợ các em học sinh tại chùa. Nhưng càng đồng hành, tôi càng nhận ra đây không chỉ là một lớp học mà là một hành trình giúp tôi quay về hiểu và tìm lại chính mình", anh Cường chia sẻ.

Anh cho biết bản thân nhận ra đang tiêu tốn rất nhiều thời gian để xử lý hành vi, giải quyết mâu thuẫn nhưng hiệu quả lại không như mong muốn. Sau khi tham gia và thực hành giáo dục cảm xúc, sự thay đổi rõ nét nhất ở anh Cường nằm ở cách phản ứng. Anh học được cách dừng lại trước khi phản ứng, nhìn nhận cảm xúc của học sinh như một nguồn thông tin quan trọng thay vì xem đó là "vấn đề" cần xử lý ngay lập tức.

Sự đồng hành lặng lẽ nhưng bền bỉ

Anh Nguyễn Ngọc Mẫn (36 tuổi, người sáng lập dự án) cho biết xuất phát điểm của anh là một trăn trở rất giản dị: làm sao để người lớn thật sự hiểu và lắng nghe trẻ em một cách đúng đắn?

Trong năm năm hoạt động, dự án đã triển khai chuỗi chương trình giáo dục cảm xúc xã hội theo hình thức trực tuyến, hướng đến ba nhóm đối tượng chính là học sinh, phụ huynh và giáo viên.

Với học sinh từ bậc tiểu học đến trung học cơ sở và trung học phổ thông, dự án tổ chức nhiều khóa học tập trung vào việc phát triển năng lực tự nhận thức, kỹ năng phản hồi và quản lý cảm xúc, giao tiếp và giải quyết mâu thuẫn, tăng cường khả năng tập trung thông qua các bài thực hành chánh niệm, xây dựng giá trị sống, động lực học tập và định hướng nghề nghiệp cho học sinh cấp II-III.

Song song đó, dự án đã thực hiện các khóa thực hành giáo dục cảm xúc dành cho cha mẹ, giúp phụ huynh hiểu rõ cơ chế cảm xúc và cách hình thành phản ứng, rèn luyện kỹ năng lắng nghe và giao tiếp không phán xét, xây dựng thói quen gia đình hợp lực, đồng thời thấu hiểu nhu cầu và những hành vi thách thức của con.

Bên cạnh gia đình, nhà trường cũng là một trụ cột quan trọng trong giáo dục cảm xúc. Thông qua khóa đào tạo SEL dành cho giáo viên, dự án cung cấp kiến thức nền tảng về SEL và EQ, kỹ năng quản lý cảm xúc trong lớp học, phương pháp xây dựng môi trường thực hành SEL, thiết kế giáo án áp dụng thực tế cũng như các bài tập giúp học sinh sơ cứu cảm xúc, phát triển năng lực lắng nghe.

Hành trình lặng lẽ nhưng bền bỉ ấy đã được tiếp sức từ "những người ở lại" như theo cách chia sẻ của anh Nguyễn Ngọc Mẫn: "Không thu học phí, cũng không ràng buộc bất kỳ lợi ích nào, điều giữ dự án đi tiếp những năm qua chính là sự đồng hành rất lặng lẽ nhưng bền bỉ của những người ở lại. Là những phụ huynh chấp nhận chậm lại một chút để ngồi với chính mình, những thầy cô kiên nhẫn lắng nghe học sinh và cả những đứa trẻ lần đầu tiên được hỏi một câu rất đơn giản mà chân thành: Hôm nay con cảm thấy thế nào?".

Giáo dục bằng trải nghiệm, 'chạm' cảm xúc sinh viên

Hội Sinh viên Việt Nam đã lắng nghe ý kiến của phóng viên báo chí, truyền hình góp ý cho dự thảo văn kiện Đại hội toàn quốc Hội Sinh viên Việt Nam lần thứ XI (nhiệm kỳ 2023 - 2028) vào chiều 27-6 tại Hà Nội và TP.HCM.