Năm điều kiện chính để không truy cứu trách nhiệm hình sự

Theo nghị quyết, cơ chế, chính sách được thực hiện theo nguyên tắc bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, đúng người, đúng vi phạm, thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước, khuyến khích, bảo vệ người năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.

Bảo đảm khách quan, toàn diện, xem xét kỹ vai trò, động cơ, mục đích của người vi phạm. Phân định rõ giữa trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự, giữa trách nhiệm hành chính với trách nhiệm dân sự, giữa trách nhiệm của pháp nhân với trách nhiệm của cá nhân, xử lý nghiêm hành vi tham nhũng. 

Tách bạch giữa xử lý trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân vi phạm với các giải pháp giải quyết, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, khắc phục hậu quả thiệt hại.

Không áp dụng các quy định nghị quyết này để xem xét lại các bản án hình sự, quyết định xử lý kỷ luật đã có hiệu lực trước đó. 

Xử lý nghiêm hành vi lợi dụng các quy định của nghị quyết để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, bao che hành vi vi phạm. 

Điểm đáng chú ý của nghị quyết được ban hành đó là việc không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức, cá nhân khi có đủ các điều kiện (Điều 5) như không tham nhũng, vì lợi ích chung.  

Ngoài ra là các điều kiện hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả, không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã được giải quyết dứt điểm. 

Không gây thất thoát, lãng phí tài sản. Trường hợp gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.

Điều 6 cũng quy định loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số. Người nào gây thiệt hại do rủi ro, dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa thì được loại trừ trách nhiệm hình sự.

Nghị quyết cũng quy định việc tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả nếu đáp ứng tiêu chí như vì lợi ích chung, có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước nhưng không tham nhũng hoặc có khả năng khắc phục, mang lại hiệu quả. 

Đối với trường hợp miễn trách nhiệm hình sự, nghị quyết nêu rõ trong quá trình giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, các cơ quan, người tiến hành tố tụng miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp quy định tương tự với trường hợp không truy cứu trách nhiệm hình sự. 

Thi hành nghị quyết trong ba năm

Trước khi Quốc hội bấm nút thông qua, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, đã có báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo nghị quyết. 

Riêng với nội dung của Điều 5 về không truy cứu trách nhiệm hình sự, Bộ trưởng cho hay tiếp thu các ý kiến đại biểu, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý quy định này.

Cụ thể, việc chỉnh lý theo hướng không quy định điều kiện người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần hiệu quả vào việc phát hiện, xử lý tội phạm là điều kiện bắt buộc để xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự. Quy định này nhằm bảo đảm thống nhất với các chính sách xử lý tại nghị quyết 29 của Quốc hội.

Tại báo cáo giải trình tiếp thu được Chính phủ gửi tới các đại biểu Quốc hội ngày 21-8 cũng nhấn mạnh, để phù hợp với chủ trương, đường lối, tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất của dự thảo với hệ thống pháp luật, cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất với các chủ trương và pháp luật hình sự, tố tụng hình sự và pháp luật chuyên ngành. Rà soát để làm rõ hơn các bản chất pháp lý của các cơ chế xử lý hình sự. 

Đối với cơ chế không truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự là cơ chế xử lý đối với người có hành vi vi phạm (có trách nhiệm hình sự) nhưng đáp ứng đủ các điều kiện thì sẽ được xem xét để không truy cứu hoặc miễn trách nhiệm hình sự. 

Cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự được coi không phải là tội phạm, cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự là cơ chế xử lý đối với người có hành vi vi phạm nhưng đáp ứng đủ các điều kiện thì cho phép tạm hoãn 2 năm để khắc phục hậu quả. 

Căn cứ kết quả khắc phục hậu quả để có cơ chế xử lý tiếp theo như miễn trách nhiệm hình sự hoặc tiếp tục truy cứu trách nhiệm hình sự.

Nghị quyết cũng quy định về xử lý kỷ luật người thuộc lực lượng vũ trang nhân dân, cán bộ, công chức, viên chức tương ứng với các điều kiện về các chính sách xử lý hình sự.

Nghị quyết có hiệu lực kể từ ngày 1-9 và được áp dụng trong 3 năm.

Để doanh nghiệp an tâm đầu tư

Khi ranh giới giữa rủi ro khách quan và cố ý vi phạm được xác định rõ, doanh nghiệp sẽ an tâm hơn để mạnh dạn đầu tư, chủ động áp dụng các sáng kiến và giải pháp mới để mang lại hiệu quả hơn cho doanh nghiệp và lợi ích xã hội.