Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI đang thảo luận dự thảo nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đây không chỉ là một dự thảo nghị quyết về xử lý vi phạm, mà còn là thông điệp chính sách rất quan trọng về cách Nhà nước nhìn nhận và quản trị rủi ro trong một nền kinh tế đang hướng tới đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Tôi đánh giá cao cách tiếp cận của dự thảo khi không chỉ xem xét hành vi và hậu quả, mà còn đánh giá đầy đủ động cơ, mục đích, bối cảnh, mức độ lỗi, khả năng khắc phục và lợi ích tổng thể của vụ việc. 

Cách tiếp cận này phù hợp với định hướng phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, trong đó ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; tạo điều kiện cho doanh nghiệp, doanh nhân chủ động khắc phục sai phạm, thiệt hại; đồng thời coi kết quả khắc phục hậu quả là căn cứ quan trọng để lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp.

Các giải pháp của cơ chế đặc thù phù hợp với tinh thần thúc đẩy phát triển kinh tế, khuyến khích đổi mới sáng tạo. Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, tôi cho rằng hoạt động đầu tư, kinh doanh hay nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, không phải mọi quyết định đều có thể mang lại kết quả như kỳ vọng. Điều quan trọng là phân định rõ đâu là rủi ro khách quan trong quá trình thực hiện, đâu là hành vi cố ý vi phạm pháp luật vì vụ lợi hoặc gây thiệt hại.

Theo tôi, việc đánh giá yếu tố "vì lợi ích chung" cần được lượng hóa bằng những tiêu chí rõ ràng, khách quan. 

Trước hết cần xem xét mục tiêu của quyết định có thực sự nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, khoa học - công nghệ hay không.

Đồng thời cần đánh giá quyết định đó trong đúng bối cảnh lịch sử, điều kiện pháp lý, trình độ khoa học - kỹ thuật và thông tin mà người thực hiện có được tại thời điểm ra quyết định.

Theo tôi, việc tham vấn chuyên môn của hội đồng liên ngành cũng rất cần thiết để xem xét toàn bộ quá trình triển khai, từ đó phân biệt giữa sai sót khách quan với hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời đánh giá đầy đủ hiệu quả kinh tế - xã hội và các yếu tố liên quan.

Tôi cũng cho rằng điểm cân bằng của dự thảo nằm ở nguyên tắc khoan hồng có điều kiện và cá thể hóa trách nhiệm với tinh thần nhân văn, tạo cơ hội khắc phục hậu quả. 

Đối với những quyết định được thực hiện trung thực, vì lợi ích chung, trong bối cảnh pháp luật còn chưa đầy đủ hoặc thực tiễn phát sinh những vấn đề mới, đã có biện pháp phòng ngừa nhưng vẫn xảy ra rủi ro khách quan thì cần có cơ chế bảo vệ phù hợp.

Khi trách nhiệm được cá thể hóa theo lỗi, động cơ, mức độ thiệt hại và kết quả khắc phục hậu quả, chúng ta không chỉ giữ được kỷ cương mà còn giảm tâm lý sợ sai, né tránh, không dám quyết định của đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước, đồng thời khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm của cộng đồng doanh nghiệp.

Tôi đặc biệt kỳ vọng dự thảo sẽ tạo ra bước chuyển từ tư duy xử lý sai phạm sang tư duy quản trị rủi ro để khuyến khích phát triển. Với doanh nghiệp, giá trị lớn nhất của sự chuyển đổi này là nâng cao tính dự báo của pháp luật và củng cố niềm tin vào môi trường đầu tư.

Khi ranh giới giữa rủi ro khách quan và cố ý vi phạm được xác định rõ, doanh nghiệp sẽ an tâm hơn để mạnh dạn đầu tư, chủ động áp dụng các sáng kiến và giải pháp mới nhằm mang lại hiệu quả cao hơn cho chính doanh nghiệp cũng như cho xã hội.

Đối với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, quản trị rủi ro càng có ý nghĩa quan trọng bởi đây là lĩnh vực luôn gắn với những công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới và những thử nghiệm chưa từng có tiền lệ.

Phạm vi chính sách không nên chỉ dừng ở giai đoạn ứng dụng mà cần nghiên cứu mở rộng sang thử nghiệm có kiểm soát, sản xuất thử nghiệm và các mô hình kinh doanh mới, bởi rủi ro thường xuất hiện nhiều nhất ở chính giai đoạn thử nghiệm.

Đồng thời cơ chế bảo vệ cũng cần bao gồm cả khu vực công và khu vực tư, ghi nhận vai trò của chuyên gia, nhà khoa học, kỹ sư, cố vấn và những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ đổi mới sáng tạo.

Tôi tin rằng, nghị quyết này góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn mà còn tạo lập một môi trường pháp lý tin cậy, an toàn để khuyến khích đổi mới, bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Qua đó thúc đẩy sự phát triển lành mạnh của kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo, đóng góp vào sự phát triển bền vững và thịnh vượng của đất nước.

74% doanh nghiệp đầu tư AI nhưng vẫn chưa vận hành hiệu quả, vì sao?

Nhiều doanh nghiệp hồ hởi ghi nhận AI giúp tăng 48% tự động hóa và 45% khả năng ra quyết định. Nhưng đó chỉ là phần nổi của tảng băng.