Chiều 6-8, các đại biểu Quốc hội cho ý kiến tại tổ về dự thảo nghị quyết thay thế Nghị quyết 96/2019/QH14 của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của viện kiểm sát nhân dân, của tòa án nhân dân và công tác thi hành án.

Nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị rà soát các chỉ tiêu định lượng để bảo đảm sát thực tiễn, trong đó, đại biểu, Thượng tướng, Thứ trưởng Bộ Công an Lê Quốc Hùng cho rằng cần phân biệt rõ tiêu chí "thu hồi" và "bảo đảm thu hồi" tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, tránh tạo áp lực không phù hợp cho các cơ quan tiến hành tố tụng.

Cần phân biệt "thu hồi" và "bảo đảm thu hồi" tài sản

Thượng tướng Lê Quốc Hùng cho biết ông thống nhất sự cần thiết ban hành nghị quyết mới thay thế Nghị quyết 96 để tạo khuôn khổ giám sát các cơ quan tiến hành tố tụng và hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh thống nhất trên phạm vi cả nước.

Ông Hùng quan tâm đến quy định trong dự thảo nghị quyết nêu các cơ quan điều tra, thanh tra, kiểm toán, viện kiểm sát, tòa án và thi hành án phối hợp để thu hồi tiền, tài sản trong các vụ án tham nhũng, kinh tế đạt trên 60%, trong đó giai đoạn điều tra đạt từ 65% (của 60% chỉ tiêu vụ án) trở lên. 

Theo ông, cách quy định hiện nay chưa phản ánh đúng bản chất từng giai đoạn tố tụng. Bởi ở giai đoạn điều tra, kết quả cần được đánh giá trên cơ sở số tiền, tài sản đã được phát hiện, xác minh, truy tìm, tạm giữ, thu giữ, phong tỏa, kê biên. 

Trong khi đó, việc tịch thu, xử lý, trả lại tài sản và thi hành án còn phụ thuộc vào kết quả truy tố, xét xử và thi hành án nên không thể đánh đồng với tỉ lệ thu hồi thực tế.

Vì vậy, Thứ trưởng Bộ Công an đề nghị sửa quy định theo hướng các cơ quan phải "bảo đảm thu hồi tiền, tài sản trong các vụ án hình sự về tham nhũng, kinh tế đạt trên 60%. Trong đó tại giai đoạn điều tra, tỉ lệ bảo đảm thu hồi tiền, tài sản đạt từ 65% trở lên trên tỉ lệ 60% nêu trên. 

Theo ông, cách diễn đạt này sẽ rõ ràng hơn, tránh nhầm lẫn giữa kết quả bảo đảm thu hồi với kết quả thu hồi cuối cùng.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Thanh Sang (Phó trưởng Ban Nội chính Thành ủy TP.HCM) cho rằng thực tế việc thu hồi tài sản chủ yếu được thực hiện ngay từ giai đoạn điều tra thông qua các biện pháp kê biên, phong tỏa, xác minh tài sản. 

Đến giai đoạn xét xử, việc bị cáo hoặc gia đình nộp lại tài sản chủ yếu nhằm được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, còn vai trò trực tiếp của viện kiểm sát và tòa án trong thu hồi tài sản không nhiều.

Đại biểu Lê Văn Đông, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân TP.HCM, cũng nhận định nếu quy định cứng tỉ lệ thu hồi tài sản sẽ tạo áp lực lớn vì kết quả còn phụ thuộc nhiều yếu tố khách quan như tài sản bị tẩu tán, biến động giá trị tài sản hay việc trong giai đoạn điều tra mới chỉ áp dụng các biện pháp kê biên, phong tỏa, tạm giữ.

Ông đề nghị chuyển tỉ lệ thu hồi thành mục tiêu phấn đấu thay vì chỉ tiêu bắt buộc; đồng thời làm rõ phương pháp thống kê, cơ chế đánh giá theo từng vụ án, từng địa phương và bổ sung yêu cầu áp dụng sớm các biện pháp phong tỏa, kê biên cũng như tăng cường tương trợ tư pháp quốc tế để thu hồi tài sản ở nước ngoài.

Lo chỉ tiêu kéo giảm tội phạm gây áp lực, phát sinh tâm lý "giấu án"

Bên cạnh vấn đề thu hồi tài sản, nhiều đại biểu tập trung góp ý đối với các chỉ tiêu kéo giảm tội phạm và vi phạm pháp luật.

Thượng tướng Lê Quốc Hùng cho rằng chỉ tiêu "phấn đấu kéo giảm ít nhất 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội" cần được sửa để thống nhất với Nghị quyết 18 của Ban Chấp hành Trung ương. 

Theo ông, nghị quyết của Trung ương quy định "phấn đấu hằng năm giảm 10%" nên không cần thêm cụm từ "ít nhất".

Đại biểu Lê Văn Đông bày tỏ băn khoăn với chỉ tiêu giảm ít nhất 5% số vụ việc tạm đình chỉ. Theo ông, việc tạm đình chỉ nhiều trường hợp xuất phát từ căn cứ khách quan theo quy định của pháp luật nên không thể lấy làm tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động của cơ quan tố tụng.

Ông đề nghị thay bằng yêu cầu không để xảy ra việc tạm đình chỉ, đình chỉ trái quy định; thường xuyên rà soát, phục hồi giải quyết khi lý do tạm đình chỉ không còn, bảo đảm không bỏ lọt tội phạm và không làm oan người vô tội.

Ở góc độ địa phương, đại biểu Triệu Lệ Khánh (TP.HCM) cho rằng việc quy định cứng chỉ tiêu giảm ít nhất 10% số vụ phạm tội về trật tự xã hội và giảm ít nhất 5% số người nghiện mới có thể tạo áp lực đối với công tác lãnh đạo, chỉ đạo ở cơ sở.

Theo bà, nếu không nghiên cứu kỹ sẽ dẫn đến tâm lý e ngại hoặc "giấu án" để hoàn thành chỉ tiêu. Bà đề xuất chuyển sang yêu cầu tăng cường các biện pháp phòng ngừa, không để phát sinh các vụ án do lực lượng cấp trên trực tiếp phát hiện, đồng thời phát huy phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc để người dân mạnh dạn tố giác tội phạm và 100% tin báo được xử lý.

Cơ chế nào để người làm việc vì lợi ích chung không bị trói buộc bởi nỗi sợ hãi?

Cơ chế miễn trách nhiệm hình sự phải đủ sức răn đe người vi phạm, nhưng cũng phải đủ cơ chế để bảo vệ người ngay thẳng, người dám làm vì lợi ích chung. Đó mới là sự công bằng của pháp luật.