Theo báo Guardian, Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) đang theo dõi sát sao tiến trình đàm phán giữa Mỹ và Iran thông qua trung gian Pakistan, trong bối cảnh khu vực liên tiếp hứng chịu các đợt tấn công từ Tehran.

Dữ liệu do nhật báo Asharq Al-Awsat tổng hợp cho thấy tính đến tuần thứ tư của xung đột, khoảng 83% số cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (drone) của Iran (4.391 vụ) nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh, trong khi chỉ 17% (930 vụ) hướng tới Israel.

Vai trò không thể thiếu trên bàn đàm phán

Phát biểu tại Riyadh ngày 26-3, Tổng thư ký Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh, ông Jasem Albudaiwi, nhấn mạnh khối này cần được tham gia "trong mọi cuộc đàm phán hoặc thỏa thuận nhằm giải quyết khủng hoảng", nhằm bảo đảm an ninh và ngăn chặn các cuộc tấn công tiếp diễn.

Ông cho biết các quốc gia GCC từ lâu đã là trụ cột của sự ổn định khu vực và toàn cầu, là nguồn cung cấp năng lượng đáng tin cậy và là đối tác kinh tế có trách nhiệm.

Do đó họ không chấp nhận trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công, đấu trường cho các cuộc cạnh tranh khu vực, hoặc chứng kiến công dân bị giết hại mà không có sự trừng phạt.

Tổng thư ký Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh cũng tuyên bố sẽ bác bỏ bất kỳ thỏa thuận nào "nhằm vẽ lại bản đồ Trung Đông" sau khi xung đột kết thúc.

Trong khi đó chuyên gia an ninh Dhafer Al-Ajmi khẳng định việc GCC tham gia vào các cuộc đàm phán Mỹ - Iran về an ninh khu vực là "quyền chủ quyền", không phải là một yêu cầu.

Ông Al-Ajmi nhấn mạnh các quốc gia vùng Vịnh đã phải gánh chịu phần lớn chi phí và căng thẳng của cuộc chiến, do đó sự tham gia của họ nhằm đảm bảo các cam kết ràng buộc để bảo vệ đời sống và ổn định.

"Sự hiện diện của chúng tôi trên bàn đàm phán là sự đảm bảo duy nhất cho hòa bình thực sự và lâu dài" - ông nói.

Theo Asharq Al-Awsat, hiện Pakistan đang đóng vai trò trung gian, chuyển thông điệp giữa hai nước Mỹ và Iran.

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan cũng đã có nhiều cuộc trao đổi với người đồng cấp Iran và Pakistan nhằm thảo luận diễn biến thực địa, cũng như các biện pháp hạ nhiệt căng thẳng.

Ngoài ra các nước như Ai Cập, Qatar và Ấn Độ cũng tham gia các nỗ lực ngoại giao nhằm kiềm chế xung đột, góp phần hình thành mạng lưới trung gian đa tầng trong khu vực.

Ngoại giao thận trọng

Dù tích cực thúc đẩy đàm phán, nhà phân tích chính trị Ahmed Al-Ibrahim vẫn cho rằng các quốc gia vùng Vịnh đang tiếp cận các cuộc thương lượng giữa Mỹ và Iran với tâm thế thận trọng.

Ông nhận định niềm tin của các nước GCC đối với hai bên "đều rất hạn chế". Quan điểm này được củng cố bởi phát biểu của Ngoại trưởng Saudi Arabia hồi tuần trước, rằng "niềm tin vào Iran đã bị phá vỡ".

Ông Albudaiwi cho biết các nước vùng Vịnh đã rất bất ngờ trước các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, đồng thời khẳng định họ không tham gia hành động quân sự, cũng như không cho phép sử dụng lãnh thổ của mình để chống lại Iran.

Dù vậy, Tehran vẫn tiến hành điều mà ông gọi là một "cuộc tấn công phản bội" nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh.

Song song đó, sự dè dặt đối với Washington cũng rõ nét hơn. Không lâu sau khi Tổng thống Trump tuyên bố Washington đang tham gia vào "các cuộc đàm phán nghiêm túc" để chấm dứt chiến tranh với Iran, Qatar đã có động thái lùi bước khỏi các nỗ lực ngoại giao.

Người phát ngôn Majed al-Ansari cho biết Qatar sẽ không tham gia làm trung gian hòa giải, đồng thời thêm một câu đầy ẩn ý: "Nếu những nỗ lực đàm phán đó thực sự tồn tại".

Các nhà phân tích cho rằng sự "miễn cưỡng" của GCC trong việc cổ vũ đàm phán chỉ xuất phát từ những tổn thất nặng nề mà họ gánh chịu từ cuộc chiến.

Ông Bilal Saab, Giám đốc điều hành nhóm tư vấn Trends US và là cựu quan chức Lầu Năm Góc, nhận định: “Họ đã bị tổn thương trong quá khứ. Trước đây các nước vùng Vịnh nghĩ họ đóng vai trò trung gian hòa giải hữu ích - cho đến khi họ nhận ra rằng tất cả đều vô ích.

Chưa kể đến việc họ bị liên lụy trực tiếp vào cuộc chiến và vẫn đang bị tấn công. Vì vậy có rất nhiều sự thất vọng dồn nén đang ảnh hưởng đến thiện chí, và thậm chí có thể cả khả năng hòa giải của họ".

Hiện nhiều chuyên gia dự đoán các nước vùng Vịnh sẽ tiếp tục theo đuổi chiến lược hai hướng: ủng hộ giảm leo thang căng thẳng về nguyên tắc, đồng thời tăng cường phòng thủ và mở rộng quan hệ đối tác an ninh.

Saudi Arabia mở căn cứ cho Mỹ, đồng minh vùng Vịnh dần ngả về phía tham chiến chống Iran

Các đồng minh của Mỹ tại vùng Vịnh đang dần ngả về phía tham chiến chống Iran, đồng thời thể hiện lập trường cứng rắn hơn trước những thiệt hại kinh tế mà chiến sự gây ra.