Khi tháng chạp chạm thềm, chị em tôi thường hẹn nhau về ngôi nhà tuổi thơ đi chợ Tết, rồi vào bếp cùng má làm các loại bánh mứt. Ngôi nhà dẫu đã vài lần thay đổi dáng hình nhưng nếp nhà, nếp chạp luôn được hai mái đầu bạc lưu giữ, nhắc nhở cháu con nhớ về tổ tiên, nguồn cội.

Góc bếp của má lại rộn ràng lửa củi, nồi nước giấm đường vừa mới nấu xong chờ nguội xông vào cánh mũi. Những món bánh mứt đơn sơ bình dị được chế biến từ rổ cơm dừa, mớ gừng, mớ kiệu còn vương mùi đất như neo giữ một thời ký ức. Các món ngày Tết như được ướp thêm hương vị tình thân, sum vầy làm ấm áp căn nhà in bóng thời gian.

Chị em tôi mỗi người một tay, bọn trẻ cũng tham gia chờ ngoại sai lặt vặt. Chẳng mấy chốc những thức mùa quê kiểng trở thành đặc sản “Tết nhà” giữa nhiều tiện ích của thời “Tết số” đầy bận rộn, nhanh vội. “Lý thuyết” là vậy chứ chẳng dễ gì cho chị em tôi lần đầu làm mẻ mứt gừng mà chưa được má “huấn luyện”.

Khoảng sân nhỏ trồng các chậu mai chậu kiểng được ba chăm sóc, bón phân uốn cành thật công phu, tỉ mỉ. Có chậu hình tháp lúp xúp lá xanh phủ dày mát mắt. Có chậu ba tạo dáng tròn tròn như hình quả địa cầu với những nhánh cây được uốn cong mềm mại mà đàn cháu nhỏ luôn tò mò, thích thú mỗi khi ngắm nhìn.

Trên nền đất ẩm vừa được tưới tắm, những chồi non xanh xanh được đánh thức, cựa mình căng tràn sức sống. Góc sân tháng chạp dậy lên những sắc xanh non tơ của mùa xuân đang đến gần.

Một bậc thềm ghi dấu thời gian, nơi đàn cháu nhỏ tíu tít chào thưa ông bà mỗi buổi sớm chiều đi về, là điểm hẹn cuối tuần đón đợi các thành viên gia đình quây quần sum họp.

Tháng chạp về, trên mỗi bậc thềm còn là nơi má bày biện, hong phơi những món “ăn chơi” ba ngày Tết đầy sắc màu hoài niệm, làm bước chân bọn trẻ “người lớn” chúng tôi cứ xôn xao, nhấp nhổm.

Gần lối đi, đám lá chuối xanh rì còn thơm mùi nhựa vừa phơi đượm ngày nắng, má gọi đứa cháu ra phụ ngoại trở bề rồi gom lá xếp lại cho ngay ngắn để chiều bày ra gói bánh. Trong góc bếp, chảo mứt dừa sắc sắc, màu màu thảo thơm mùi lá dứa, mùi rau củ ngọt lành vừa sên tới, hòa quyện với mùi gừng cay cay trong làn gió xuân se lạnh như đưa Tết về đủ đầy, trọn vẹn.

Sau ngày đưa ông Táo về trời, ba tự tay trang hoàng, bài trí bàn thờ gia tiên. Từng món đồ được ba tỉ mỉ làm sạch bụi, từ bộ lư đồng, lọ hoa, đến chưng mâm ngũ quả. Đàn cháu xúm xít bên ông phụ giúp và lắng nghe người kể chuyện.

Những câu chuyện Tết của ông, năm nào bọn trẻ cũng nghe đến thuộc lòng, tuổi già nhớ nhớ quên quên, có khi ông bỏ qua một vài đoạn, chúng lại lao nhao “nhắc tuồng” bắt ông phải “tua” lại cho đủ, rồi ông cháu cười vang.

Nơi đậm sắc Tết, sắc màu hoài niệm nhất là phòng khách. Một chậu mai vàng “chơi Tết” được ba đặt giữa nhà làm phông nền cho chị em tôi chụp ảnh. 

Nhờ ba mát tay chăm sóc, canh tiết trời bón phân tưới nước và nhẩm tính ngày lặt lá nên năm nào cũng ôm đầy nụ biếc, hoa chen hoa mà bung nở vàng rực thả dáng, nghiêng cành cùng bộ ảnh mùa xuân trong ngôi nhà bốn thế hệ.

Một bàn trà nhỏ với bộ tách bằng sứ trắng tươm tất, chồng báo xuân xếp bên trên ngay ngắn. Vài cái đèn lồng, câu đối đỏ, dây liễn treo khắc các chữ “chúc mừng năm mới”, “vạn sự như ý” như lời chúc lành ba thầm trao gửi đến họ hàng, từng gia đình nhỏ đến thăm ba ngày Tết.

Nắng Tết lại về trải đều trên khoảng sân trước nhà những nhớ thương, những thầm thì, nỉ non. Mấy ngày nay trời trở lạnh, nhành mai trước sân ngơ ngác vội vàng nở sớm một mùa bông. Khóe mắt tôi cay cay khi nghe tiếng má nhắc chừng “gần Tết rồi, bây coi chăm sóc mấy chậu cây, lau dọn bàn thờ cho tươm tất”.

Tuổi 93 theo ông bà tổ tiên về với mây trời trong một ngày se lạnh. Tết này ngôi nhà tuổi thơ sẽ vắng bóng người, bữa cơm tất niên có thêm vị nỗi nhớ.

Đàn cháu năm nay đã trưởng thành, những lần phụ giúp ông bày biện nay đã là nếp nhà ngày Tết. Bọn trẻ hẹn nhau ngày giờ cùng về trang trí bàn thờ tổ tiên, cắm lọ hoa ông thích, sơn mới lại cửa trong cổng ngoài, lặt lá cho cây mai, nguyện cầu ông ở nơi xa sẽ an vui.

Ba sẽ về theo làn gió xuân, trong những câu chuyện Tết của bọn trẻ và trên chiếc ghế ba vẫn thường ngồi đón đợi giao thừa.

Mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết

Mái ấm ngày xuân

Như một món ăn tinh thần mỗi dịp Tết đến xuân về, báo Tuổi Trẻ cùng đối tác đồng hành là Công ty Xi măng INSEE tiếp tục mời bạn đọc tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân để chia sẻ giới thiệu về ngôi nhà - mái ấm của bạn, về những đặc điểm ngôi nhà cùng những kỷ niệm mà bạn nhớ mãi không quên.

Ngôi nhà nơi ông bà, cha mẹ và bạn sinh ra, lớn lên; ngôi nhà do chính bạn tận tay xây dựng; ngôi nhà nơi bạn đón cái Tết đầu tiên cùng gia đình nhỏ... đều có thể gửi về cuộc thi để giới thiệu đến bạn đọc cả nước.

Bài viết Mái ấm ngày xuân phải chưa từng tham gia bất kỳ cuộc thi viết nào, chưa từng được đăng trên các phương tiện truyền thông, mạng xã hội. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền, ban tổ chức có quyền biên tập, bài khi được lựa chọn đăng trên các ấn phẩm Tuổi Trẻ sẽ được nhận nhuận bút.

Cuộc thi diễn ra từ ngày 1-12-2025 đến 15-1-2026, mời gọi tất cả người Việt Nam không giới hạn độ tuổi, nghề nghiệp đều được tham gia.

Bài viết Mái ấm ngày xuân bằng tiếng Việt tối đa 1.000 chữ, khuyến khích kèm theo ảnh, video minh họa (không nhận ảnh video minh họa lấy từ mạng xã hội không có bản quyền). Chỉ nhận bài qua email, không nhận qua đường bưu điện để tránh thất lạc.

Bài viết dự thi gửi đến địa chỉ email maiamngayxuan@tuoitre.com.vn.

Tác giả phải ghi địa chỉ, điện thoại, email, số tài khoản, số căn cước công dân để ban tổ chức liên lạc, gửi nhuận bút hoặc giải thưởng.

Cán bộ nhân viên báo Tuổi Trẻ và người nhà có thể tham gia cuộc thi viết Mái ấm ngày xuân nhưng không được xét giải. Quyết định của ban tổ chức là quyết định cuối cùng.

Lễ trao giải Mái ấm ngày xuân và ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân

Ban giám khảo gồm các nhà báo, nhà văn hóa tên tuổi cùng đại diện báo Tuổi Trẻ sẽ xét duyệt chấm giải từ các bài đã qua sơ khảo và chọn trao thưởng.

Lễ trao giải, ra mắt giai phẩm Tuổi Trẻ Xuân dự kiến tổ chức tại Đường sách Nguyễn Văn Bình, TP.HCM vào cuối tháng 1-2026.

Giải thưởng:

1 giải nhất: 10 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải nhì: 7 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

1 giải ba: 5 triệu đồng + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân;

5 giải khuyến khích: 2 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

10 giải bạn đọc bình chọn: 1 triệu đồng mỗi giải + giấy chứng nhận, báo Tuổi Trẻ Xuân.

Số điểm bình chọn được tính dựa trên tương tác với bài viết, trong đó 1 sao = 15 điểm, 1 tim = 3 điểm, 1 like = 2 điểm.

Mùa xuân ở lại

Có những bản nhạc xuân chỉ cần vang lên vài nốt đầu tiên là đủ làm lòng người chùng xuống. Không phải vì giai điệu buồn, mà vì nó mang theo cả một bầu trời ký ức.