Tại sao sáng lạnh, trưa nắng gây ảnh hưởng sức khỏe?

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam), hình thái thời tiết này khiến cơ thể phải liên tục điều chỉnh để thích nghi, làm tăng gánh nặng lên hệ tim mạch, hô hấp, từ đó có thể làm gia tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và các biến cố cấp tính khác.

Những nhóm cần đặc biệt lưu ý là người cao tuổi, người có bệnh mạn tính, trẻ em và người lao động ngoài trời.

Trong khí tượng, hiện tượng này được gọi là biến thiên nhiệt độ ngày - đêm (Diurnal Temperature Range - DTR), tức chênh lệch giữa nhiệt độ cao nhất ban ngày và thấp nhất ban đêm trong vòng 24 giờ.

Khi DTR tăng cao, cơ thể phải nhanh chóng chuyển từ trạng thái giữ nhiệt khi lạnh sang thải nhiệt khi nóng, buộc hệ điều nhiệt hoạt động quá mức.

Theo bác sĩ Hoàng, nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy DTR cao là yếu tố nguy cơ độc lập liên quan đến tăng nhập viện và tử vong do bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh hô hấp, ngay cả khi nhiệt độ trung bình trong ngày không quá khắc nghiệt.

Khác với những vùng khí hậu luôn lạnh hoặc luôn nóng, nơi cơ thể có thời gian thích nghi, sự dao động nóng lạnh chỉ trong vài giờ giống như "thử thách liên tục" đối với hệ mạch máu và đường thở.

Một nguyên nhân quan trọng là hiện tượng "lạnh bức xạ" vào ban đêm. Khi trời quang mây, mặt đất tỏa nhiệt mạnh lên cao nhưng không được giữ lại do thiếu mây và hơi nước, khiến không khí sát mặt đất lạnh nhanh từ nửa đêm đến sáng sớm.

Người dân miền Bắc thường gọi đây là kiểu "rét ngọt", nhiệt độ không quá thấp nhưng cảm giác lạnh buốt, khô hanh.

Ngược lại, khi mặt trời lên, bầu trời ít mây cho phép bức xạ mặt trời chiếu trực tiếp xuống mặt đất, khiến nhiệt độ tăng nhanh chỉ trong vài giờ, có thể chênh hơn 10 độ C so với buổi sáng. Với cơ thể, mạch máu vừa co lại để giữ ấm đã phải giãn ra nhanh chóng để tỏa nhiệt, tạo dao động huyết động rõ rệt, nhất là ở người có mạch máu xơ cứng.

Nguy cơ với tim mạch và hô hấp

Chuyên gia này cho hay sáng sớm lạnh sâu khiến mạch máu co lại, huyết áp tăng, nhịp tim nhanh hơn. Nhiệt độ thấp làm máu "đặc" hơn, dễ hình thành cục máu đông, yếu tố thuận lợi cho đột quỵ và nhồi máu cơ tim, đặc biệt ở người có xơ vữa mạch. Đây cũng là thời điểm huyết áp thường cao theo nhịp sinh học buổi sáng.

Đến trưa, nhiệt độ tăng nhanh khiến mạch máu ngoại vi giãn ra, huyết áp dao động, có thể gây chóng mặt, choáng váng. Sự co - giãn liên tục này tạo áp lực lên thành mạch, làm tăng nguy cơ bong mảng xơ vữa hoặc nứt phình mạch ở người cao tuổi.

Về hô hấp, không khí lạnh và khô buổi sáng làm niêm mạc đường thở mất nước, chất nhầy đặc hơn, giảm khả năng bảo vệ tự nhiên. Điều này tạo điều kiện cho vi rút, vi khuẩn xâm nhập.

Ở người mắc hen hoặc COPD, thay đổi đột ngột về nhiệt độ và độ ẩm dễ kích phát cơn khó thở, khò khè. Một số nghiên cứu cho thấy DTR cao liên quan đến gia tăng các ca cấp cứu tim mạch và hô hấp.

"Theo đó những người có nguy cơ cao như người cao tuổi, khả năng điều nhiệt suy giảm, mạch máu kém đàn hồi, thường kèm bệnh nền như tăng huyết áp, rung nhĩ, suy tim.

Trẻ em đường thở nhỏ, dễ phù nề; DTR cao và độ ẩm thấp tạo điều kiện cho vi rút hô hấp, cúm lây lan.

Người lao động ngoài trời phải chịu lạnh sâu buổi sáng và nắng gắt buổi trưa, dễ mất nước, tụt huyết áp hoặc viêm đường hô hấp nếu mặc - cởi không phù hợp.

Người có bệnh mạn tính như tăng huyết áp, bệnh mạch vành, đái tháo đường, COPD, bệnh thận mạn… có "biên độ an toàn" hẹp hơn trước thay đổi nhiệt độ.

Không thể kiểm soát thời tiết, nhưng có thể giảm phần nào chênh lệch nhiệt độ mà cơ thể phải chịu.

Trong sinh hoạt, nguyên tắc mặc nhiều lớp giúp dễ điều chỉnh khi trời ấm dần. Người cao tuổi nên hạn chế ra ngoài quá sớm những ngày rét sâu, tránh tắm muộn; sau khi thức dậy nên vận động nhẹ rồi mới ra khỏi phòng ấm.

Uống đủ nước, ưu tiên nước ấm, ăn các món nóng, dễ tiêu giúp tuần hoàn ổn định hơn. Rượu bia không phải cách giữ ấm an toàn vì có thể làm huyết áp dao động và tăng nguy cơ tim mạch", bác sĩ Hoàng khuyến cáo.

Những môn thể thao có nguy cơ đột quỵ cao khi tập gắng sức

Thể thao giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và giảm nguy cơ đột quỵ về lâu dài nhưng mặt khác, chơi thể thao không đúng cách, hoặc đặt trong bối cảnh không phù hợp cũng có thể dẫn đến đột quỵ não (stroke).