Vì sao trục Thủ Thiêm - Long Thành - Cái Mép mang tính quyết định?

Ông Đỗ Thiên Anh Tuấn, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho biết trong các mô hình FTZ thế hệ mới trên thế giới, vị trí địa lý chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ nằm ở khả năng kết nối nhanh và hiệu quả giữa các trung tâm sản xuất, logistics, tài chính và thị trường quốc tế. 

Những FTZ thành công đều gắn chặt với các trục hạ tầng chiến lược, nơi dòng hàng hóa và dòng vốn được lưu chuyển với chi phí thấp và độ tin cậy cao.

Đặt trong bối cảnh TP.HCM và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, trục Thủ Thiêm - Long Thành - Cái Mép hội tụ đầy đủ các yếu tố đó. Thủ Thiêm được định vị là trung tâm tài chính - thương mại - dịch vụ cao cấp. Long Thành là cửa ngõ hàng không quốc tế, kết nối trực tiếp với các thị trường toàn cầu. Còn Cái Mép - Thị Vải là cụm cảng nước sâu hiếm hoi của khu vực có khả năng đón tàu mẹ đi thẳng châu Âu và Bắc Mỹ.

Ông Tuấn cho rằng nếu ba điểm này được kết nối hiệu quả, FTZ TP.HCM sẽ có lợi thế vượt trội so với nhiều trung tâm logistics trong khu vực. Ngược lại, nếu kết nối đứt gãy hoặc thiếu đồng bộ, lợi thế địa lý sẽ nhanh chóng bị triệt tiêu bởi chi phí và thời gian vận chuyển.

Hạ tầng giao thông liên vùng: điểm nghẽn kéo dài

Theo ông Tuấn, một thực tế đáng lo ngại là hạ tầng liên vùng vẫn phát triển chậm hơn nhu cầu của nền kinh tế. Các tuyến cao tốc, vành đai, đường sắt kết nối cảng biển và sân bay chưa theo kịp tốc độ tăng trưởng của sản xuất và xuất nhập khẩu.

Chuyên gia đến từ Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright chỉ ra rằng sự thiếu đồng bộ trong đầu tư hạ tầng không chỉ làm tăng chi phí logistics, mà còn làm giảm sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. 

Trong bối cảnh FTZ được kỳ vọng thu hút các ngành có giá trị cao, bất kỳ "điểm nghẽn" nào về hạ tầng đều có thể khiến nhà đầu tư chuyển hướng sang các trung tâm khác trong khu vực.

Đặc biệt, trục kết nối Thủ Thiêm - Long Thành - Cái Mép đòi hỏi tư duy quy hoạch tổng thể, thay vì các dự án rời rạc. Nếu mỗi địa phương chỉ tập trung vào phần hạ tầng của riêng mình, FTZ sẽ khó hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia nhấn mạnh vai trò điều phối vùng, coi FTZ như một "bài toán chung" chứ không phải dự án của riêng TP.HCM.

Logistics được nhắc đến như một trong những yếu tố then chốt quyết định thành bại của FTZ. Theo các chuyên gia, chi phí logistics của Việt Nam hiện vẫn ở mức cao so với nhiều nước trong khu vực, làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ.

FTZ nếu được thiết kế đúng hướng, có thể trở thành nơi thử nghiệm các mô hình logistics hiện đại: từ trung tâm phân phối thông minh, ứng dụng công nghệ số đến cơ chế hải quan thuận lợi. Tuy nhiên, điều này chỉ khả thi khi hạ tầng giao thông và thể chế được cải thiện đồng bộ.

Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng nếu FTZ chỉ tập trung vào ưu đãi mà không giải quyết được bài toán logistics, mô hình này sẽ khó tạo ra giá trị gia tăng bền vững. Khi đó, FTZ có nguy cơ trở thành "điểm trung chuyển" thuần túy, với lợi ích lan tỏa hạn chế cho nền kinh tế địa phương.

Hiến kế cho động lực phát triển khu thương mại tự do TP.HCM

Khu thương mại tự do được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng mới của TP.HCM. Qua hội thảo, Tuổi Trẻ mời gọi chuyên gia, doanh nghiệp và bạn đọc cùng theo dõi, hiến kế cho quá trình hình thành và vận hành các FTZ hiệu quả, bền vững.