
Các nền tảng video và mạng xã hội ngày càng trở thành kênh tiếp cận âm nhạc quen thuộc của trẻ em - Ảnh: LinkedIn
YouTube, TikTok và Facebook đang trở thành những kênh tiếp cận âm nhạc quen thuộc của trẻ em và thanh thiếu niên. Chỉ với vài thao tác tìm kiếm hoặc một lần xem video, người dùng có thể tiếp tục nhận được hàng loạt nội dung tương tự thông qua hệ thống đề xuất tự động.
Cơ chế này giúp việc khám phá âm nhạc trở nên thuận tiện, nhưng cũng có nguy cơ đưa trẻ đến gần hơn với những sản phẩm có ca từ dung tục, hình ảnh phản cảm hoặc thông điệp cổ súy hành vi lệch chuẩn.
Vì vậy, trách nhiệm của các nền tảng không thể dừng ở việc gỡ bỏ nội dung vi phạm sau khi nhận được phản ánh. Cần chủ động rà soát, nhận diện và hạn chế khả năng phân phối những sản phẩm không phù hợp với từng nhóm tuổi.
Đặc biệt, các thuật toán đề xuất cần được điều chỉnh để tránh liên tục đưa người dùng nhỏ tuổi vào vòng lặp của những nội dung độc hại chỉ vì chúng có lượt xem, tương tác cao.
Bảo vệ trẻ - không thể khoán trắng cho nền tảng mạng
Một hướng tiếp cận đáng chú ý đến từ Liên minh châu Âu. Tháng 7-2025, Ủy ban châu Âu công bố bộ hướng dẫn bảo vệ trẻ vị thành niên theo Đạo luật Dịch vụ số (DSA), trong đó đề xuất các nền tảng điều chỉnh hệ thống đề xuất nhằm giảm nguy cơ trẻ tiếp xúc với nội dung có hại hoặc bị cuốn vào những vòng lặp nội dung.
Các nền tảng cũng được khuyến nghị tăng quyền kiểm soát của người dùng trẻ đối với bảng tin và ưu tiên tín hiệu lựa chọn trực tiếp thay vì chỉ dựa vào hành vi sử dụng để đề xuất nội dung.
Tại Anh, Đạo luật An toàn trực tuyến (Online Safety Act 2023) đặt ra yêu cầu các dịch vụ có khả năng được trẻ em sử dụng phải đánh giá nguy cơ và triển khai biện pháp bảo vệ phù hợp. Những biện pháp này bao gồm kiểm duyệt nội dung, điều chỉnh hệ thống đề xuất, xác minh độ tuổi và thiết lập cơ chế tiếp nhận phản ánh.

Các quy định tại châu Âu đặt ra yêu cầu nền tảng đánh giá rủi ro và điều chỉnh hệ thống đề xuất để bảo vệ người dùng trẻ tuổi - Ảnh: BBC
Từ những kinh nghiệm trên, các nền tảng hoạt động tại Việt Nam cần đầu tư nghiêm túc hơn cho công nghệ nhận diện nội dung độc hại, kết hợp trí tuệ nhân tạo với đội ngũ kiểm duyệt viên có chuyên môn và am hiểu ngôn ngữ, văn hóa địa phương. Việc rà soát cần tính đến cả lời bài hát, hình ảnh, âm thanh, cách thể hiện và những biến thể ngôn ngữ cố tình né tránh bộ lọc tự động.
Bên cạnh đó, các chế độ dành riêng cho trẻ em cần được phổ biến và thiết lập thuận tiện. YouTube Kids, chẳng hạn, cho phép phụ huynh lựa chọn nội dung theo độ tuổi, tắt chức năng tìm kiếm hoặc chỉ cho phép trẻ xem những video, kênh đã được cha mẹ phê duyệt.
Tuy nhiên, chính YouTube cũng thừa nhận hệ thống tự động không thể phát hiện toàn bộ nội dung không phù hợp. Điều đó cho thấy công nghệ là công cụ hỗ trợ quan trọng, nhưng không thể thay thế hoàn toàn sự giám sát của con người.
Gia đình và nhà trường là những bộ lọc đầu tiên
Dù nền tảng có tăng cường kiểm duyệt, trẻ em vẫn có thể tiếp cận nội dung không phù hợp thông qua nhiều tài khoản, thiết bị và hình thức chia sẻ khác nhau.
Do vậy, theo ThS. Huỳnh Nguyễn Phúc Thịnh, Khoa Văn hóa và Truyền thông, Trường đại học Văn hóa TP.HCM, bảo vệ trẻ em trước những nội dung thiếu giáo dục, tiêu cực, thậm chí độc hại trên không gian mạng cần được nhìn nhận như một phần của trách nhiệm xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh.
Trong đó, giáo dục thẩm mỹ và nâng cao năng lực tiếp nhận văn hóa, nghệ thuật có vai trò quan trọng, giúp trẻ hình thành khả năng nhận biết, đánh giá và lựa chọn những sản phẩm phù hợp.
ThS. Huỳnh Nguyễn Phúc Thịnh nhấn mạnh: "Bên cạnh các biện pháp quản lý nội dung, cần tăng cường năng lực truyền thông số trong gia đình, nhà trường và rộng hơn là toàn xã hội.
Trẻ không chỉ cần được hướng dẫn cách sử dụng các nền tảng, nhận diện nội dung không phù hợp mà còn cần được trang bị kiến thức để hiểu giá trị của ngôn từ, thông điệp và cách thể hiện trong một tác phẩm âm nhạc. Đây là giải pháp cần được đặt trong tầm nhìn dài hạn".

Gia đình cần đồng hành, hướng dẫn trẻ nhận diện và tránh xa những nội dung không phù hợp trên mạng xã hội - Ảnh: Forbes
Ông Thịnh nhận định rằng nếu việc xây dựng cơ chế phân loại, cảnh báo độ tuổi hay hạn chế phân phối nội dung không phù hợp có thể triển khai tương đối nhanh chóng thì giáo dục thẩm mỹ lại đòi hỏi quá trình bền bỉ, bắt đầu từ gia đình, nhà trường và môi trường văn hóa mà trẻ tiếp xúc hằng ngày.
"Cần thiết lập nền tảng, 'cái gốc' vững chắc hơn là chỉ chú trọng giải quyết 'phần ngọn' của vấn đề" - ThS. Huỳnh Nguyễn Phúc Thịnh khẳng định.
Quan trọng hơn, người lớn cần giúp trẻ hình thành năng lực cảm thụ, biết phân biệt giữa sự sáng tạo nghệ thuật với việc sử dụng ngôn từ dung tục, hình ảnh phản cảm để gây chú ý. Khi có khả năng tự đánh giá, trẻ sẽ chủ động hơn trong việc lựa chọn nội dung, ngay cả khi không có sự giám sát trực tiếp của người lớn.
TS. Phạm Kim Anh, giảng viên Tâm lý học, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia TP.HCM, nhấn mạnh vai trò đồng hành của người lớn.
Phụ huynh cần thường xuyên trò chuyện, tìm hiểu trẻ đang nghe gì, xem gì và cùng các em phân tích nội dung thay vì chỉ đưa ra những lệnh cấm:
"Sự đồng hành của người lớn là thường xuyên trao đổi, trò chuyện với trẻ về những bài hát, nội dung các em đang tiếp xúc, xem những nội dung đó có phù hợp hay không. Đây là cách giúp trẻ nâng cao nhận thức và hình thành khả năng tự đánh giá".
Bên cạnh đó, ông khuyến nghị phụ huynh tạo điều kiện để trẻ tham gia các hoạt động thể chất, câu lạc bộ, vui chơi ngoài trời và sinh hoạt tập thể. Thay vì dành hàng giờ lướt TikTok hoặc đeo tai nghe nghe nhạc, trẻ có thể tham gia bơi lội, đi bộ, đạp xe, chơi bóng đá, cầu lông để tăng cường vận động và tương tác.
Khán giả có quyền quyết định thị trường âm nhạc
ThS. Huỳnh Nguyễn Phúc Thịnh cho rằng việc xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh không thể chỉ dừng lại ở các biện pháp cấm đoán, kiểm duyệt hay bài trừ những nội dung xấu độc. Nếu chỉ tập trung loại bỏ các sản phẩm phản cảm mà không tạo ra những lựa chọn thay thế có giá trị, thị trường vẫn có nguy cơ bị chi phối bởi các nội dung dễ dãi, chạy theo lượt xem và tương tác.
"Quan trọng hơn, cần tạo dựng một hệ sinh thái trong đó cái hay, cái đẹp, những giá trị văn hóa cùng hàm lượng tri thức và sáng tạo cao được khuyến khích, đầu tư, lan tỏa rộng khắp, đồng thời có đủ sức cạnh tranh với những nội dung 'câu view, câu like' dễ dãi" - ThS. Huỳnh Nguyễn Phúc Thịnh đề xuất.
Từ góc nhìn này, trách nhiệm xây dựng thị trường âm nhạc lành mạnh không chỉ thuộc về cơ quan quản lý hay các nền tảng phân phối. Nghệ sĩ, nhà sản xuất, đơn vị tổ chức biểu diễn và các nhà sáng tạo nội dung cũng cần có ý thức trong quá trình sáng tạo, quảng bá sản phẩm.
Thay vì khai thác sự tò mò, tranh cãi hoặc những yếu tố gây sốc để thu hút sự chú ý, người làm âm nhạc cần hướng đến những giá trị nghệ thuật và thông điệp tích cực hơn. Ở chiều ngược lại, khán giả cũng có vai trò quan trọng thông qua quyết định nghe, xem, chia sẻ và ủng hộ sản phẩm.

Khi công chúng dành sự quan tâm cho những tác phẩm có chất lượng, họ góp phần tạo động lực để nghệ sĩ và nhà sản xuất đầu tư nghiêm túc hơn cho sáng tạo. Những lựa chọn đó cũng có thể tạo ra tín hiệu tích cực đối với thuật toán phân phối nội dung trên các nền tảng - Ảnh: vibemusicacademy
Do đó, thanh lọc thị trường không chỉ dừng lại ở việc hạn chế sức lan tỏa của những sản phẩm phản cảm, mà còn cần mở rộng cơ hội tiếp cận công chúng cho các tác phẩm có giá trị.
Những nội dung chất lượng cần được đầu tư tương xứng, có chiến lược quảng bá phù hợp và nhận được sự ủng hộ của khán giả. Chỉ khi đó, chúng mới có đủ sức cạnh tranh với những sản phẩm dễ dãi vốn đang tận dụng sự chú ý của công chúng để lan truyền.
Cuối cùng, bảo vệ trẻ em trước những nội dung âm nhạc độc hại là trách nhiệm chung, đòi hỏi sự phối hợp liên tục giữa nhiều chủ thể.
Nền tảng công nghệ phải có trách nhiệm với thuật toán và nội dung phân phối; gia đình, nhà trường cần trang bị cho trẻ khả năng nhận diện, chọn lọc; còn khán giả và thị trường phải đủ tỉnh táo để không tiếp tay cho những sản phẩm lấy sự phản cảm làm công cụ nổi tiếng.
Một môi trường âm nhạc lành mạnh không thể hình thành chỉ bằng cách loại bỏ những gì chưa phù hợp. Quan trọng hơn, cần mở rộng cơ hội để trẻ em tiếp cận tác phẩm có giá trị, nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật và xây dựng khả năng thưởng thức âm nhạc bằng sự hiểu biết. Đó là nền tảng bền vững để thanh lọc không gian mạng và gìn giữ chất lượng đời sống văn hóa.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận