Hội thảo "Phân loại rác tại nguồn: Đồng bộ hạ tầng - Thực thi hiệu quả" do Tuổi Trẻ phối hợp cùng Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) tổ chức chiều 28-8 đã chỉ ra thực tế TP.HCM đứng trước nguy cơ tắc nghẽn bởi rác, nếu không có một hệ thống thu gom và xử lý tương xứng.

Hiện nay gánh nặng xử lý rác của toàn thành phố đang đổ dồn về bốn khu vực trọng yếu là Tây Bắc Củ Chi, Đa Phước, Nam Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Để giảm bớt áp lực vận chuyển xuyên tâm và tối ưu hóa chuỗi thu gom, xử lý rác, thành phố đã vạch ra một lộ trình nâng cấp hạ tầng quyết liệt.

Theo ông Trần Anh Đức - Phó trưởng Phòng Quản lý chất thải rắn, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, thành phố sẽ mở rộng quy hoạch từ 39 trạm hiện hữu lên 63 trạm trung chuyển. Trong đó kế hoạch sẽ khởi công cải tạo, nâng cấp 8 trạm vào năm 2026 và tiếp tục thêm 15 trạm vào năm 2027.

Tuy nhiên hạ tầng không chỉ là những trạm bãi hữu hình. Để giải quyết thực tế khắc nghiệt của những "hẻm nhỏ, ngõ sâu" đặc trưng tại TP.HCM, TS Thái Phương Vũ - Phó trưởng khoa môi trường (Trường đại học Tài nguyên và Môi trường TP.HCM) - kiến nghị phải số hóa "dặm cuối" của quy trình thu gom.

Việc ứng dụng công nghệ địa không gian (GIS) để lập bản đồ số sẽ giúp nhận diện chính xác các điểm nghẽn giao thông và tối ưu hóa vị trí trạm trung chuyển. Đây là cơ sở then chốt để chuyển đổi từ các xe đẩy thô sơ sang hệ thống phương tiện chuyên dụng với thùng chứa khép kín, chấm dứt tình trạng rác lộ thiên gây ô nhiễm đô thị.

Khi hạ tầng thu gom đã được thông suốt, đích đến cuối cùng phải là sự thay đổi triệt để về công nghệ xử lý để thoát ly khỏi sự lệ thuộc vào các bãi chôn lấp vốn đã quá tải.

Cụ thể, ông Trần Anh Đức cho biết TP.HCM đặt mục tiêu đến năm 2030 có trên 90% rác thải sinh hoạt được xử lý bằng các công nghệ tiên tiến, hiện đại như đốt rác phát điện, thay vì chôn lấp.

Chìa khóa của chiến lược này nằm ở 8 dự án điện rác đang được triển khai. Theo lộ trình, ngay trong năm 2026, thành phố sẽ đưa 3 dự án vào vận hành, hướng tới tổng công suất xử lý đạt trên 13.000 tấn/ngày.

Việc chuyển dịch từ chôn lấp sang điện rác không chỉ là giải pháp môi trường, mà còn là bài toán kinh tế tuần hoàn, đóng góp trực tiếp vào an ninh năng lượng quốc gia. Đây được xem là bước ngoặt thay đổi diện mạo ngành môi trường thành phố trong thập kỷ tới.

Phân loại rác tại nguồn: Đường đi của rác vẫn còn nhiều điểm nghẽn

Biến rác thành tài nguyên là mục tiêu cao nhất được đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh tại Hội thảo “Phân loại rác tại nguồn: đồng bộ hạ tầng, thực thi hiệu quả”.