Với tiếng Nga, chúng ta có một không gian sử dụng rất rộng, không chỉ ở Nga mà còn ở nhiều quốc gia thuộc không gian hậu Xô viết. Bên cạnh đó là một nền văn hóa, khoa học, giáo dục, nghệ thuật và văn học có ảnh hưởng lớn.

Tiếng Nga cũng là thế mạnh quan trọng của nhân lực khi quan hệ kinh tế Nga - Việt đang mở rộng sang nhiều lĩnh vực, tạo ra nhu cầu không chỉ đối với phiên dịch viên mà còn đối với những người có chuyên môn nghề nghiệp và đồng thời sử dụng được tiếng Nga, trong bối cảnh kim ngạch thương mại hai nước sắp chạm 5 tỉ USD.

Đào tạo tiếng Nga tại Việt Nam trước cơ hội mới

Tiếng Nga hiện là một trong những ngoại ngữ được Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định để giảng dạy trong hệ thống giáo dục phổ thông.

Theo những số liệu thống kê được công bố trong những năm gần đây, tiếng Nga được triển khai tại khoảng 11 trường phổ thông và 25 cơ sở giáo dục đại học. Điều này cho thấy dù quy mô người học chưa lớn, tiếng Nga vẫn có một hệ thống đào tạo tương đối ổn định tại Việt Nam.

Không nên đánh giá sức sống của tiếng Nga chỉ bằng câu hỏi có bao nhiêu người đang học, mà cần nhìn vào mạng lưới hợp tác giáo dục, nghiên cứu, trao đổi sinh viên - giảng viên và những cơ hội nghề nghiệp mà việc học tiếng Nga có thể kết nối.

Một điểm đáng chú ý khác là Nga tiếp tục duy trì khoảng 1.000 suất học bổng Chính phủ mỗi năm dành cho Việt Nam.

Tại Trường đại học Sư phạm TP.HCM, Khoa Nga gồm hai ngành là Sư phạm tiếng Nga và Ngôn ngữ Nga, trong đó Ngôn ngữ Nga có các định hướng gắn với thương mại và du lịch. Chúng tôi muốn sinh viên thấy rằng tiếng Nga không chỉ là một môn học hay một chuyên ngành ngôn ngữ, mà là một năng lực có thể đi cùng với nhiều nghề nghiệp khác nhau.

Trong khoảng ba năm trở lại đây, chúng tôi nhận thấy sự kết nối với thị trường lao động rõ ràng hơn trước. Nhiều doanh nghiệp du lịch, khách sạn, resort và đơn vị dịch vụ đã chủ động tìm đến khoa để trao đổi về hợp tác, tiếp nhận sinh viên thực tập và trong một số trường hợp có nhu cầu tuyển dụng, giữ sinh viên lại làm việc sau thời gian thực tập.

Một vấn đề của tiếng Nga hiện nay là nhiều học sinh vẫn có tâm lý cho rằng học tiếng Nga khó, ít môi trường sử dụng và khó tìm việc. Tôi cho rằng nhận thức này cần được thay đổi bằng chính những trải nghiệm nghề nghiệp và học thuật thực tế.

Vấn đề là phải làm cho người học thấy rõ học tiếng Nga có thể đi cùng với nghề nghiệp nào và tạo ra giá trị gì, với câu hỏi ngoại ngữ đó đang mở ra không gian phát triển nào cho người học.

Tạo thế mạnh khác biệt với tiếng Nga

Với sự phát triển nhanh của thị trường khách Nga và các hoạt động thương mại giữa hai nước ngày càng được xúc tiến, những thay đổi này chắc chắn tác động đến nhu cầu nhân lực.

Khi lượng khách tăng, đường bay tăng, doanh nghiệp mở rộng thị trường thì nhu cầu về nhân sự biết tiếng Nga và hiểu văn hóa Nga cũng sẽ tăng theo.

Trong bối cảnh hiện nay, tiếng Nga có cơ hội trong nhiều nhóm lĩnh vực, rõ nhất trước hết là du lịch, dịch vụ, khách sạn, nghỉ dưỡng và hàng không.

Đây có lẽ là lĩnh vực thể hiện rõ nhất nhu cầu nhân lực tiếng Nga hiện nay. Khi lượng khách Nga đến Việt Nam tăng mạnh và mạng đường bay được mở rộng, nhu cầu về hướng dẫn viên, điều hành tour, nhân viên khách sạn - resort, chăm sóc khách hàng, marketing du lịch, quản lý dịch vụ… biết tiếng Nga sẽ ngày càng rõ hơn.

Thực tế từ chính hoạt động đào tạo của chúng tôi cũng cho thấy điều đó. Trong khoảng ba năm gần đây, nhiều resort, doanh nghiệp du lịch và đơn vị dịch vụ đã tìm đến khoa tiếng Nga để trao đổi về hợp tác, tiếp nhận sinh viên thực tập và tuyển dụng. Đây là cơ hội rất cụ thể để sinh viên chuyển từ kiến thức ngôn ngữ sang năng lực nghề nghiệp.

Thứ hai là thương mại, kinh doanh và hợp tác quốc tế. Kim ngạch thương mại Việt Nam - Nga năm 2025 đạt khoảng 4,77 tỉ USD và trong 7 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 3,24 tỉ USD. Quan hệ kinh tế giữa hai nước cũng đang mở rộng sang nhiều lĩnh vực như năng lượng, công nghiệp, nông nghiệp, chế biến, giao thông, công nghệ số, y tế và dược phẩm.

Điều này tạo ra nhu cầu không chỉ đối với phiên dịch viên, mà còn đối với những người có chuyên môn nghề nghiệp và đồng thời sử dụng được tiếng Nga.

Tôi cho rằng đây là hướng đào tạo cần được đẩy mạnh. Sinh viên cần được tiếp xúc với môi trường thực tế càng sớm càng tốt để hiểu doanh nghiệp cần gì ở một nhân sự biết tiếng Nga: không chỉ giao tiếp được, mà còn phải hiểu sản phẩm, hiểu thị trường, biết cách làm việc với đối tác và có kỹ năng nghề nghiệp.

Tôi thường nói với sinh viên đừng học tiếng Nga chỉ để trở thành 'người biết tiếng Nga'. Hãy trở thành một nhà giáo, một chuyên gia du lịch, một nhà tâm lý, một chuyên viên kinh doanh, một nhà quản lý, một nghệ sĩ hay một nhà nghiên cứu có thêm năng lực tiếng Nga. Khi đó giá trị của tiếng Nga sẽ lớn hơn rất nhiều.

Thứ ba là giáo dục, khoa học, văn hóa và các ngành xã hội - nhân văn. Đây là nhóm cơ hội mà tôi nghĩ chúng ta cần nói nhiều hơn với học sinh, sinh viên. Một sinh viên học tiếng Nga hoàn toàn có thể kết hợp tiếng Nga với giáo dục học, tâm lý học, giáo dục mầm non, giáo dục tiểu học, công tác xã hội, nghiên cứu văn hóa, truyền thông, nghệ thuật, âm nhạc, sân khấu, điện ảnh…

Theo đó, tiếng Nga không nhất thiết là chuyên môn duy nhất. Nó có thể trở thành năng lực thứ hai giúp người học mở rộng không gian học tập và nghề nghiệp.

Do đó mô hình đào tạo phù hợp trong giai đoạn tới không chỉ là "học tiếng Nga để làm nghề tiếng Nga", mà là học một chuyên môn nghề nghiệp và có thêm tiếng Nga như một năng lực tạo khác biệt.

Vì vậy cơ hội không chỉ nằm ở việc "biết nói tiếng Nga", mà nằm ở khả năng sử dụng tiếng Nga để bước vào những cộng đồng nghề nghiệp và học thuật rộng hơn.

Hơn 700.000 khách Nga đến Việt Nam nhưng cả nước chỉ có 462 hướng dẫn viên

Lượng khách Nga đến Việt Nam tăng 185,8% trong nửa đầu năm 2026 - đứng thứ ba trong số các thị trường quốc tế gửi khách lớn nhất. Tuy nhiên, cả nước hiện chỉ có 462 hướng dẫn viên quốc tế sử dụng tiếng Nga.