Thưởng Tết để san sẻ, không phải để 'phân hạng'

HOÀNG NGỌC VINH

Tiến sĩ

Theo dõi

Cùng một ngôi trường, cùng một bục giảng, cùng một tiếng trống tan trường, nhưng đến thưởng Tết thì có người nhận được hàng chục triệu nếu là giáo viên trong biên chế, giáo viên thuộc diện hợp đồng 'trắng tay'.

Tết vốn là dịp san sẻ, vậy mà có nơi nhà trường lại vô tình "chia đôi" đội ngũ: biên chế được thưởng, hợp đồng chỉ nhận lời động viên.

Nhìn vào các quy định, có thể hiểu vì sao lại nảy sinh chênh lệch. Nghị định 73 xác định quỹ thưởng hằng năm bằng 10% tổng quỹ tiền lương (không gồm phụ cấp) của những người trong "danh sách trả lương" của đơn vị và không cho phép chuyển nguồn sang năm sau nếu không dùng hết.

Nghị định cũng đề cập lao động hợp đồng theo nghị định 111 thuộc phạm vi áp dụng trong những trường hợp nhất định (hoặc có thỏa thuận xếp lương theo hệ số).

Từ đây, nhiều nơi triển khai theo hướng thận trọng về ngân sách: tiền chủ yếu đi theo biên chế, còn nhóm hợp đồng trông vào tự cân đối của địa phương và đơn vị.

Trong một cộng đồng lao động đặc thù như nhà trường, công bằng tối thiểu phải dựa trên đóng góp thực.

Cùng một công việc, cùng chịu áp lực chuyên môn, giáo viên hợp đồng đóng góp và chịu trách nhiệm không khác với giáo viên biên chế. Không nên để một nhóm giáo viên làm việc ổn định nhiều năm bị đẩy vào vị thế "hạng hai" chỉ vì họ thuộc diện hợp đồng.

Giải quyết việc này như thế nào? Thực tế trong nước, từ thực tiễn cơ sở có thể thấy ba kịch bản thường gặp: hoặc cắt hẳn nhóm hợp đồng; hoặc "san sẻ" từ khoản thưởng của biên chế; hoặc nhà trường tiết kiệm chi để bù.

Nhiều hiệu trưởng rơi vào thế kẹt: muốn san sẻ nhưng cơ chế cấp nguồn bị "trói" theo biên chế, còn nguồn hợp pháp tại trường thì hữu hạn, có muốn xoay cũng không biết xoay từ đâu.

Thưởng Tết lại thành ra chuyện chạnh lòng. Rủi ro quản lý bị đẩy xuống cơ sở: hiệu trưởng phải "giải bài toán lòng người" bằng nguồn lực chắp vá; trường ít hợp đồng còn gồng được, trường nhiều hợp đồng thành gánh nặng và dễ bị quy kết "thiếu quan tâm" dù gốc rễ là thiếu cơ chế.

Thưởng Tết 2026 tăng mạnh, doanh nghiệp khối nào cao nhất?ĐỌC NGAY

Điều rất đáng lo nếu hàng chục nghìn giáo viên hợp đồng thường xuyên ở "vùng rìa" của chính sách động viên thu hút, hệ thống sẽ khó giữ người, nhất là mầm non, tiểu học và những nơi thiếu giáo viên. Cũng vì thế dễ nảy sinh tâm lý chạy chỗ, chạy suất vào biên chế.

Nếu muốn vừa giữ kỷ luật ngân sách vừa giữ công bằng, không thể đẩy nhà trường vào thế "tự xoay xở".

Cần chỉnh lại cơ chế để tiền thưởng gắn với giá trị lao động thực: hoặc tính quỹ thưởng trên danh sách trả lương thực tế có điều kiện hoặc có khoản bổ sung có mục tiêu và định mức rõ để địa phương chi cho nhóm giáo viên hợp đồng, chặn tình trạng tiền thưởng - "không đồng" hoặc so bì tiền thưởng trong cùng một đơn vị.

Thưởng Tết cho giáo viên sẽ nhân văn hơn nếu nhìn vào chất lượng công việc, trách nhiệm với học trò thay vì chia thành biên chế hay hợp đồng. Thưởng Tết không nên tùy vào việc "trường có khéo xoay xở không" mà cần sự tháo gỡ bất hợp lý nói trên.