Theo bác sĩ Dương Minh Tuấn - khoa nội tiết - đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, chanh thường được xem là thực phẩm "lành", có tính thanh mát, giàu vitamin và tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, chanh muối lại là một câu chuyện khác.

"Vấn đề nằm ở thành phần muối. Với người tăng huyết áp, đây chính là yếu tố cần kiểm soát chặt chẽ.

Các khuyến cáo y khoa hiện nay đều nhấn mạnh việc giảm natri là một trong những biện pháp quan trọng nhất để kiểm soát huyết áp. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 2g natri mỗi ngày, tương đương dưới 5g muối.

Trong khi đó Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ còn đưa ra mức lý tưởng thấp hơn, khoảng 1.500mg natri/ngày, đặc biệt với người đã mắc tăng huyết áp.

Trong bối cảnh y học đang nỗ lực giúp người bệnh giảm muối, việc sử dụng chanh muối như một cách hạ huyết áp lại đi ngược với nguyên tắc điều trị", bác sĩ Tuấn nêu.

Chanh có lợi, nhưng chanh muối thì khác

Bác sĩ Tuấn chia sẻ không thể phủ nhận chanh chứa nhiều vitamin C, acid citric và flavonoid - những hợp chất có liên quan đến quá trình chống oxy hóa và chức năng mạch máu. Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy nước chanh hoặc acid citric có thể tạo ra hiệu ứng hạ huyết áp trong điều kiện thí nghiệm.

Tuy nhiên các dữ liệu này chưa thể áp dụng trực tiếp cho con người. Ở người, bằng chứng hiện có còn hạn chế và chưa đủ thuyết phục.

Một nghiên cứu quan sát tại Nhật Bản từng ghi nhận phụ nữ trung niên có lượng chanh tiêu thụ cao hơn và duy trì thói quen đi bộ thường xuyên có xu hướng huyết áp thấp hơn. Tuy vậy, đây chỉ là mối liên hệ, không chứng minh được chanh là nguyên nhân trực tiếp. Các yếu tố như vận động, chế độ ăn tổng thể hay cân nặng đều có thể đóng vai trò quan trọng.

"Trong các thử nghiệm can thiệp, kết quả cũng không rõ ràng. Một nghiên cứu so sánh việc uống nước chanh và nước lọc ở bệnh nhân tăng huyết áp cho thấy huyết áp giảm nhẹ ở cả hai nhóm trong thời gian ngắn, nhưng không đủ cơ sở để khuyến cáo sử dụng nước chanh như một biện pháp điều trị.

Ngay cả với flavonoid - nhóm hoạt chất thường được cho là có lợi cho tim mạch, bằng chứng ở mức cao hơn cũng không ủng hộ tác dụng hạ huyết áp rõ rệt. Một phân tích gộp về hesperidin (chất phổ biến trong họ cam quýt) cho thấy việc bổ sung không làm giảm đáng kể huyết áp tâm thu hoặc tâm trương", bác sĩ Tuấn nêu rõ.

Bác sĩ Tuấn nhấn mạnh điều cần quan tâm là muối trong nước chanh muối. Natri trong muối khiến cơ thể giữ nước, làm tăng thể tích tuần hoàn và tạo thêm gánh nặng cho hệ tim mạch. Đây là cơ chế đã được chứng minh rõ ràng.

Các nghiên cứu tổng quan hệ thống cho thấy giảm lượng muối ăn vào có thể giúp hạ huyết áp đáng kể, đặc biệt ở người đã mắc bệnh. 

Thậm chí một nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng chỉ sau một tuần giảm natri, huyết áp tâm thu có thể giảm trung bình khoảng 8mmHg so với chế độ ăn nhiều muối.

"Vì vậy việc bổ sung chanh muối, nếu chứa nhiều muối thì không những không giúp hạ huyết áp mà còn có thể khiến bệnh khó kiểm soát hơn", bác sĩ Tuấn cảnh báo.

Hiện nay, một số khuyến nghị quốc tế có đề cập đến muối thay thế giảm natri, thường được bổ sung kali nhằm hỗ trợ kiểm soát huyết áp ở cấp độ cộng đồng. Tuy nhiên đây là sản phẩm chuyên biệt, hoàn toàn khác với chanh muối thông thường.

Ngoài ra, các loại muối giàu kali cũng không phù hợp với tất cả mọi người, đặc biệt là bệnh nhân bệnh thận mạn hoặc có nguy cơ tăng kali máu.

Người bệnh nên làm gì để kiểm soát huyết áp?

Bác sĩ Tuấn khuyến cáo với người tăng huyết áp, chanh vẫn có thể được sử dụng ở mức hợp lý, chẳng hạn như nước chanh ít đường, không hoặc rất ít muối để cải thiện khẩu vị. Việc thêm chanh vào món ăn cũng có thể giúp giảm nhu cầu nêm mặn.

Tuy nhiên cần hiểu rõ vai trò của chanh chỉ là hỗ trợ trong chế độ ăn uống, không phải phương pháp điều trị. Những biện pháp đã được chứng minh hiệu quả vẫn bao gồm giảm muối, áp dụng chế độ ăn DASH, kiểm soát cân nặng, duy trì vận động thể lực, ngủ đủ giấc, hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá và tuân thủ điều trị bằng thuốc khi cần thiết.

Các hướng dẫn dinh dưỡng cũng cho thấy mức tiêu thụ khoảng 1.500mg natri mỗi ngày giúp cải thiện huyết áp tốt hơn so với mức 2.300mg.

"Từ các bằng chứng hiện có, có thể khẳng định chanh muối không phải là giải pháp hạ huyết áp đáng tin cậy. Việc sử dụng thức uống này với niềm tin có thể thay thế điều trị hoặc càng dùng nhiều càng tốt có thể khiến người bệnh đối mặt với nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng hơn", bác sĩ Tuấn khuyến cáo.

Người đàn ông tử vong sau khi chữa tăng huyết áp bằng chanh, muối hạt, tắm nắng

Người mẹ nghẹn lời khi kể với bác sĩ về sự ra đi đột ngột của con trai 47 tuổi mắc tăng huyết áp lâu năm, nhưng quyết định bỏ thuốc để uống nước chanh muối hạt liều cao và tắm nắng mỗi ngày.