Kết quả thực nghiệm "54 giờ không mạng xã hội" được nhóm nghiên cứu gồm ba sinh viên Hồ Khánh Chi, Cao An Lê và Ngô Quốc Anh, Trường đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, chia sẻ tại hội thảo "Mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên - Một vấn đề cấp thiết cần hành động", diễn ra ngày 15-8 tại Hà Nội.

Mở điện thoại theo phản xạ

Thực nghiệm được thực hiện vào tháng 1-2026 dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, cùng các chuyên gia.

Thực nghiệm với sự tham gia của 43 người từ 15-30 tuổi, gồm học sinh THPT, sinh viên đại học và người mới tốt nghiệp. Tất cả đều có thói quen sử dụng Facebook hoặc TikTok hằng ngày, ít nhất một giờ mỗi ngày.

Trong 54 giờ, người tham gia được yêu cầu không sử dụng hai nền tảng này và tham gia các cuộc phỏng vấn để chia sẻ trải nghiệm, cảm xúc.

Kết quả cho thấy số người vi phạm cam kết tăng mạnh vào ngày thứ hai. Phần lớn những lần truy cập trở lại chỉ kéo dài 1-30 phút. Nhiều người cho biết họ mở ứng dụng gần như theo phản xạ, do thói quen đã hình thành từ trước.

"Mở mắt ra, sờ đến điện thoại là em sẽ mở ứng dụng lên, hơi quen tay", một người tham gia chia sẻ.

Ngoài thói quen, nhu cầu sử dụng mạng xã hội còn xuất hiện khi người dùng rảnh rỗi, buồn chán, nhận thông báo, được bạn bè gắn thẻ hoặc cần trả lời tin nhắn, bình luận và xử lý công việc.

Theo nhóm nghiên cứu, điều này cho thấy việc rời mạng xã hội không đơn giản là tắt một ứng dụng, bởi hành vi kiểm tra điện thoại ở một số người đã trở thành phản xạ tự động.

Từ bứt rứt, bồn chồn đến nhẹ nhõm

Cảm xúc của người tham gia không diễn ra theo một chiều. Nhóm nghiên cứu ghi nhận ba xu hướng chính: tiêu cực, tích cực và trung tính.

Ở một số người, những giờ đầu không sử dụng mạng xã hội đi kèm cảm giác bồn chồn, khó chịu, buồn chán, lo lắng hoặc tò mò. Có người cảm thấy như mất đi một kết nối quen thuộc; người khác thấy ngày dài và nhàm chán hơn vì phải tìm cách phân tâm khỏi điện thoại.

Tuy nhiên, những cảm xúc này dần thay đổi ở một số người khi họ thích nghi với việc không truy cập Facebook và TikTok.

Nhiều người cho biết khả năng tập trung được cải thiện, ít bị thông báo và nội dung trên mạng làm gián đoạn. Họ dành nhiều sự chú ý hơn cho cuộc trò chuyện, bữa ăn và những người xung quanh.

Một số người cũng nhận ra mình có thêm thời gian cho những việc thường bị trì hoãn như đọc sách, tìm hiểu khóa học, chuẩn bị cho học kỳ mới hoặc làm việc nhà. Một số người cho biết họ dễ đi vào giấc ngủ và ngủ sâu hơn khi không còn thói quen lướt mạng trước giờ ngủ.

Để vượt qua thôi thúc sử dụng mạng xã hội, người tham gia tìm đến nhiều hoạt động thay thế như đọc sách, nấu ăn, làm bánh, tập thể thao hoặc trò chuyện trực tiếp với gia đình, bạn bè.

Một số chủ động tạo khoảng cách với điện thoại bằng cách để máy ở xa, tắt nguồn, bật chế độ không làm phiền hoặc xóa ứng dụng.

Tuy nhiên, cũng có người chuyển sang sử dụng các nền tảng khác như YouTube, Instagram hoặc Zalo.

Cần xây dựng môi trường số an toàn

Theo sinh viên Ngô Quốc Anh, điều này cho thấy ngừng sử dụng một vài nền tảng không đồng nghĩa với việc hoàn toàn thoát khỏi môi trường số. Điều quan trọng hơn là người trẻ nhận biết được khi nào việc sử dụng mạng xã hội trở thành hành vi tự động hoặc bắt đầu ảnh hưởng đến cuộc sống.

Nhóm nghiên cứu cũng lưu ý đây mới là một thực nghiệm mang tính khám phá, với cỡ mẫu nhỏ nên chưa thể khái quát cho toàn bộ thanh thiếu niên.

Tuy vậy, trải nghiệm của những người tham gia gợi mở một vấn đề lớn hơn: "Thay vì chỉ hỏi trẻ có nên sử dụng mạng xã hội hay không, cần tìm cách giúp trẻ lớn lên khỏe mạnh trong một thế giới ngày càng số hóa".

Tại hội thảo, bà Lê Anh Lan, chuyên gia giáo dục UNICEF Việt Nam, cho rằng thay vì chỉ ngăn trẻ tiếp cận, cần kết hợp hai hướng phòng ngừa rủi ro và thúc đẩy năng lực tự bảo vệ. 

Một mặt phải giảm thiểu nội dung độc hại và những yếu tố gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm thần. Mặt khác cần tăng cường sức khỏe tâm thần tích cực và xây dựng "sức đề kháng số" cho trẻ.

Để làm được điều này cần sự phối hợp của các nền tảng công nghệ, cơ quan quản lý, nhà trường, gia đình và chính trẻ em.

"Mục tiêu cuối cùng không phải là ‘nhốt’ trẻ em ra khỏi thế giới số, mà là cùng nhau xây dựng một môi trường số đủ an toàn, lành mạnh để trẻ có thể học tập, kết nối và phát triển tối đa tiềm năng", bà Lan nhấn mạnh.

Meta phải nộp thêm 567 triệu USD vì gây hại cho trẻ em trên mạng xã hội

Tòa án bang New Mexico (Mỹ) tuyên phạt Tập đoàn Meta tổng cộng 942 triệu USD sau hai giai đoạn xét xử, cáo buộc Facebook và Instagram gây tổn hại đến giới trẻ.