Dù vậy các nhà đàm phán vẫn đang thảo luận và chưa đạt được sự thống nhất về vấn đề eo biển Hormuz và kho uranium làm giàu ở mức cao của Iran - vốn được xem là hai vấn đề hóc búa nhất trên bàn đàm phán.

"Thỏa thuận hoàn tất đến 95%"

"Chúng tôi sẽ không nhượng bộ. Chúng tôi vẫn chưa đạt được thỏa thuận cuối cùng. Chúng tôi sẽ không ký thỏa thuận trong hôm nay hay ngày mai" - một quan chức nhấn mạnh, đồng thời nói rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể sẽ "cho Iran thêm 5, 6 hoặc 7 ngày" để hoàn tất thỏa thuận.

Quan chức này cho biết Iran "về nguyên tắc đồng ý với thỏa thuận khung và chúng tôi đã hoàn tất 95%", song Tehran chưa lên tiếng.

Nguồn tin tiết lộ Mỹ và Iran đã đạt được đồng thuận về kho dự trữ hạt nhân và eo biển Hormuz, nhưng vẫn đang đàm phán về mặt câu chữ. Theo đó, Washington có cơ hội đạt được một thỏa thuận giúp giảm chi phí cho người Mỹ, đồng thời bảo đảm Tehran không sở hữu vũ khí hạt nhân.

Ở chiều ngược lại, Hãng thông tấn Tasnim của Iran ngày 24-5 đã đưa tin Iran nhấn mạnh một thỏa thuận chấm dứt chiến sự với Mỹ phải bao gồm việc chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận. Ngoài ra Washington phải miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ Iran trong quá trình đàm phán.

Về vấn đề eo biển Hormuz, Tehran cho biết thỏa thuận phải dành ra thời hạn 30 ngày cho các thủ tục liên quan tuyến hàng hải này. Một thỏa thuận đạt được giữa Mỹ và Iran phải quy định rằng số lượng tàu được phép đi qua eo biển Hormuz sẽ trở lại mức trước chiến tranh trong vòng 30 ngày. Bên cạnh đó phong tỏa hải quân phải được dỡ bỏ hoàn toàn trong thời hạn một tháng này.

Bất chấp một số tuyên bố trái ngược từ hai bên, một nguồn tin độc quyền của Axios tiết lộ Mỹ và Iran đang chuẩn bị ký kết thỏa thuận về việc gia hạn lệnh ngừng bắn trong vòng 60 ngày. Thỏa thuận này sẽ giúp tránh leo thang chiến tranh và giảm bớt áp lực lên nguồn cung dầu toàn cầu.

Theo nguồn tin, eo biển Hormuz sẽ được mở lại miễn phí và Tehran phải đồng ý dọn sạch các thủy lôi mà nước này đã thả xuống eo biển để tàu thuyền có thể qua lại tự do. Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran và ban hành một số miễn trừ trừng phạt để cho phép Iran tự do bán dầu.

Còn nhiều khác biệt

Việc Mỹ và Iran sắp tiến tới một thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz là tin vui đối với ngành hàng hải toàn cầu. Tuy nhiên quá trình triển khai trên thực địa lại là một câu chuyện hoàn toàn khác. Hai bên sẽ cần giải quyết nhiều vấn đề, bao gồm câu hỏi khi nào hoạt động vận tải qua eo biển có thể được nối lại hay thời điểm nào giá dầu sẽ bắt đầu giảm.

Nhà kinh tế học Carl Weinberg của High Frequency Economics nhận định: "Sẽ không ai biết điều gì xảy ra tiếp theo". Tuy nhiên ông nhấn mạnh một điều chắc chắn là giá dầu sẽ không giảm nhanh chóng và trở lại trạng thái ổn định hậu xung đột.

Theo Đài Al Jazeera, thủy lôi cũng là một trong những mối lo ngại đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Theo báo cáo tháng 5 của Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA), Mỹ và các cường quốc hải quân khác sẽ cần vài tuần chỉ để điều động tàu và thiết bị rà phá thủy lôi đến khu vực eo biển.

IEA cũng dự báo cần ít nhất hai đến ba tháng để hoạt động xuất khẩu trở lại ổn định.

Cho đến khi thủy lôi được dọn sạch, các công ty bảo hiểm có thể sẽ yêu cầu tàu thuyền phải được hộ tống và áp dụng các biện pháp an toàn khác.

Điều này sẽ khiến chi phí tăng lên và gây ra sự chậm trễ đối với các hoạt động hàng hải, từ đó ảnh hưởng đến nguồn cung dầu toàn cầu.

Bên cạnh đó, một số báo cáo truyền thông của Iran cho thấy Tehran nhiều khả năng vẫn chưa sẵn sàng từ bỏ hoàn toàn quyền kiểm soát eo biển Hormuz, sau khi thành lập Cơ quan Quản lý eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA). Hãng thông tấn Fars của Iran đưa tin bất kỳ thỏa thuận nào cũng đều phải giữ lại vai trò quản lý của Iran tại tuyến hàng hải chiến lược này.

Theo diễn biến mới nhất, Hãng tin AFP ngày 25-5 dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei bác bỏ cáo buộc Iran đang "tìm cách thu phí quá cảnh" đối với hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz. Thay vào đó, ông khẳng định Tehran đang chỉ thu "phí dịch vụ".

Giới phân tích nhận định đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy dù đàm phán có tiến triển, nhưng góc nhìn của hai bên về bản chất của thỏa thuận vẫn có sự khác biệt đáng kể. Washington coi đây là cột mốc quan trọng để mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz, trong khi với Tehran, thỏa thuận chỉ đơn thuần là chia sẻ quyền kiểm soát vùng eo biển vốn thuộc chủ quyền của họ.

Iran nói không thu 'phí quá cảnh' qua Hormuz, chỉ thu 'phí dịch vụ'

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố còn quá sớm để nói thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran sắp được ký kết.