Thành phố New York (Mỹ) vừa ra quy định học sinh từ 2-K đến lớp 8 tạm thời không được sử dụng các công cụ AI tạo sinh. Chỉ từ lớp 9, các em mới được tiếp cận một số công cụ AI đã qua thẩm định và dưới sự hướng dẫn của nhà trường.

Quyết định này lập tức đặt ra một câu hỏi không dễ trả lời: trẻ nên được học về AI từ bao nhiêu tuổi, và khi nào mới nên được tự tay dùng AI?

Singapore: học về AI trước, dùng AI sau

Tiến sĩ Đinh Hoàng Hà, giám đốc Hanbridge Institute tại Việt Nam, cho biết Singapore chọn cách cho học sinh tiếp cận AI theo từng giai đoạn. Ở những năm đầu tiểu học như lớp 1-2, các em chưa học ứng dụng AI mà chủ yếu tiếp cận những khái niệm đơn giản như AI là gì, AI xuất hiện ở đâu và cần ứng xử thế nào với công nghệ này.

Đến khoảng lớp 4, các em mới từng bước trực tiếp sử dụng một số công cụ AI trong môi trường học tập có kiểm soát, dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Cách tiếp cận này cũng thể hiện trong định hướng của Bộ Giáo dục Singapore. Năm 2026, cơ quan này cho biết năng lực hiểu và sử dụng AI sẽ được tích hợp vào chương trình học, hoạt động ngoại khóa và tài nguyên tự học với các cột mốc phát triển theo từng giai đoạn.

Chương trình Code for Fun - chương trình giúp học sinh làm quen với lập trình - ở bậc tiểu học và trung học sẽ được bổ sung thêm kỹ năng AI và triển khai tại tất cả trường từ năm 2027. Các tiết học về an toàn và ứng xử trong môi trường số cũng bổ sung nội dung kiểm chứng thông tin do AI tạo ra và nhận biết nội dung giả mạo bằng AI, thường gọi là deepfake.

Ông Hà cho rằng cách làm của Singapore xuất phát từ thực tế trẻ em hiện nay lớn lên trong một môi trường mà AI đã hiện diện. Vì vậy, các em cần biết công nghệ này là gì, có thể làm gì, đâu là giới hạn và cách ứng xử với nó.

"Singapore quan điểm trẻ em sinh ra trong thời đại trí tuệ nhân tạo thì cần biết trí tuệ nhân tạo là gì, biết cách tiếp xúc và biết ứng xử với nó", ông Hà nói.

Tuy nhiên, với học sinh càng nhỏ, kiểm soát càng phải chặt. Theo ông, những năng lực nền tảng như đọc, viết, tính toán, tự suy nghĩ và hình thành ý tưởng vẫn phải được Singapore ưu tiên. 

Pháp chưa cho trẻ tiểu học dùng AI tạo sinh, Trung Quốc cấm tự sử dụng

Theo Bộ Giáo dục Quốc gia Pháp, từ bậc tiểu học, học sinh được làm quen với những kiến thức cơ bản về AI nhưng chưa trực tiếp sử dụng AI tạo sinh. 

Chỉ từ lớp 4e, tương đương khoảng 13-14 tuổi, học sinh mới được sử dụng AI tạo sinh trong lớp ở mức hạn chế, có kiểm soát, được giải thích và có giáo viên hướng dẫn. Lên THPT, học sinh có thể sử dụng chủ động hơn nhưng phải trong khuôn khổ học tập do giáo viên xác định.

Pháp cũng quy định dùng AI tạo sinh để làm bài mà không được giáo viên cho phép và không có phần lao động trí tuệ của học sinh có thể bị xem là gian lận. Trường học không được yêu cầu học sinh tạo tài khoản cá nhân trên các dịch vụ AI đại chúng.

Trung Quốc cũng cho học sinh tiếp cận AI từ tiểu học nhưng đặt giới hạn trực tiếp đối với AI tạo sinh. 

Theo Hướng dẫn sử dụng AI tạo sinh cho học sinh tiểu học và trung học năm 2025 do Ủy ban Chỉ đạo giảng dạy giáo dục cơ bản thuộc Bộ Giáo dục Trung Quốc ban hành, học sinh tiểu học không được tự mình sử dụng chức năng tạo nội dung mở của AI. 

Ở cấp tiểu học, học sinh Trung Quốc chủ yếu làm quen với AI thông qua trải nghiệm và nhận biết các ứng dụng cơ bản như nhận dạng giọng nói, phân loại hình ảnh hoặc công cụ lập trình trực quan. 

Sang THCS, các em bắt đầu được hướng dẫn phân tích tính hợp lý của nội dung AI tạo ra và kiểm chứng thông tin bằng nhiều nguồn. Lên THPT, việc sử dụng AI mới mở rộng sang những hoạt động học tập, nghiên cứu và khám phá sâu hơn.

Nhật Bản lại không đặt một mốc lớp chung cho cả nước. Theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật, việc cho học sinh sử dụng AI phải xét đến giai đoạn phát triển, năng lực sử dụng thông tin và những rủi ro của từng công cụ.

Bộ này cũng cho rằng không nên áp dụng một cách cứng nhắc theo hướng cấm đồng loạt hoặc bắt buộc tất cả học sinh sử dụng AI. Học sinh có thể tự thảo luận và hình thành ý kiến trước, sau đó mới dùng AI để tìm thêm những góc nhìn còn thiếu hoặc viết văn bản trước rồi dùng AI hỗ trợ rà soát, chỉnh sửa.

Tại Úc, theo Khung về AI tạo sinh trong trường học, việc sử dụng công nghệ này phải phục vụ mục tiêu học tập, hỗ trợ tư duy và sáng tạo của học sinh, đồng thời bảo đảm an toàn, quyền riêng tư và trách nhiệm.

Khung này cũng yêu cầu các hoạt động và bài đánh giá phải xác định rõ AI được phép sử dụng đến đâu. Mục tiêu là giáo viên vẫn có thể nhận biết và đánh giá được năng lực thực sự của học sinh, thay vì chỉ nhìn vào sản phẩm cuối cùng do công cụ hỗ trợ tạo ra.

Giáo sư Ấn Độ: Sinh viên nên đọc ít nhất một bài nghiên cứu mỗi tuần

AI có thể giúp tìm ý tưởng, tóm tắt tài liệu và hỗ trợ nhiều công việc, nhưng các chuyên gia cho rằng sinh viên vẫn cần tự đọc, tự hiểu và rèn kỹ năng công nghệ qua những bài toán thực tế.