Mới đây, thông tin New York tạm ngưng AI tạo sinh với học sinh nhỏ tuổi thu hút sự quan tâm của giới giáo dục. Theo đó, từ năm học 2026-2027, hệ thống trường công New York sẽ tạm ngưng trong một năm việc cung cấp AI tạo sinh trực tiếp cho học sinh từ chương trình 2-K đến lớp 8, ảnh hưởng gần 600.000 học sinh.

Học sinh từ lớp 9 đến lớp 12 vẫn được tiếp cận AI, nhưng trong phạm vi được kiểm soát.

Từ một cuộc thi học sinh: AI làm đẹp sản phẩm, còn ý tưởng phải của trẻ

Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Huyền, chuyên gia giáo dục, kể gần đây bà tham gia ban giám khảo một cuộc thi sáng tạo dành cho học sinh, nhiều bạn lớp 1, lớp 2. Trong số các sản phẩm được mang đến có trò chơi, video và những sản phẩm sử dụng AI, với phần hình ảnh và cách thể hiện khá bắt mắt.

Tò mò về quá trình thực hiện, bà hỏi thêm học sinh xem các em đã làm những phần nào và ai hỗ trợ. Phần lớn cho biết có giáo viên hoặc cha mẹ giúp ở khâu công nghệ vì bản thân các em chưa thành thạo công cụ.

Học sinh cho biết ý tưởng ban đầu vẫn do các em đưa ra. Các em xác định mình muốn làm sản phẩm gì, muốn kể câu chuyện gì hoặc muốn thể hiện ý tưởng theo hướng nào. Từ đó giáo viên hoặc phụ huynh mới hướng dẫn chọn công cụ AI phù hợp để thực hiện.

Theo bà, đây cũng là một cách để trẻ nhỏ tiếp cận AI. Trẻ vẫn có thể làm quen với công nghệ từ sớm, nhưng điểm xuất phát nên là suy nghĩ và ý tưởng của chính các em. AI xuất hiện ở bước sau, giúp phát triển hoặc chuyển ý tưởng đó thành một sản phẩm mà với năng lực kỹ thuật hiện có, trẻ có thể chưa tự thực hiện được.

Bà Huyền cho rằng yêu cầu này càng quan trọng ở lứa tuổi nhỏ, khi khả năng suy nghĩ và hình thành tư duy vẫn đang phát triển. Trong quá trình hướng dẫn về AI, giáo viên cần giúp học sinh hiểu công nghệ có thể hỗ trợ thực hiện một ý tưởng, nhưng không nên trở thành công cụ nghĩ thay.

Càng nhỏ tuổi, vai trò của giáo viên và phụ huynh càng lớn. Người lớn cần giúp trẻ xác định phần nào phải tự nghĩ, phần nào được phép nhờ công nghệ hỗ trợ và quan trọng hơn, phải nhìn vào quá trình học sinh tạo ra sản phẩm, chứ không chỉ nhìn sản phẩm cuối cùng đẹp đến đâu.

Học sinh phải suy nghĩ trước khi 'gọi' AI

Thạc sĩ Võ Kim Bảo, giáo viên Trường THCS Nguyễn Du (TP.HCM), cho rằng học sinh càng nhỏ càng cần những giới hạn rõ khi sử dụng AI. Nếu công cụ xuất hiện quá sớm và thường xuyên làm thay những phần việc trẻ cần tự thực hiện, các em dễ hình thành thói quen lệ thuộc.

Ở bậc THCS, theo thầy Bảo, câu chuyện hơi khác. Học sinh hiện có thể dùng AI để giải bài tập, tìm câu trả lời, làm bài thuyết trình hoặc thiết kế trình chiếu. Có trường hợp các em giao gần như toàn bộ yêu cầu cho AI, rồi sử dụng sản phẩm được tạo ra.

Giáo viên buộc phải tính lại cách ra bài. "Với những bài tập như tìm ý, viết văn hoặc xây dựng nội dung sáng tạo, tôi có thể yêu cầu làm trực tiếp trong lớp. Khi đó tôi có thể nhìn thấy được quá trình các em suy nghĩ, hình thành ý tưởng và tạo nội dung ban đầu", ông nói.

Theo ông, AI có thể được sử dụng ở bước tiếp theo sau khi học sinh đã có suy nghĩ, ý tưởng. Chẳng hạn, từ một bài thơ do học sinh tự sáng tác, các em có thể dùng AI để phát triển thành phim hoạt hình, đoạn nhạc hoặc một hình thức trình bày khác. "Công nghệ giúp mở rộng cách thể hiện, nhưng phần ý tưởng vẫn thuộc về học sinh", ông chia sẻ.

Ở bậc THPT, thạc sĩ Lê Thị Ngọc Dung, giáo viên Trường THPT Nguyễn Chí Thanh (TP.HCM), cho rằng trường học càng cần chủ động dạy học sinh cách sử dụng AI có trách nhiệm. Trong năm học 2026-2027, trường cũng dự kiến có những nội dung, tiết học lồng ghép về AI, công nghệ số và cách ứng dụng công nghệ trong học tập.

Theo cô Dung, với học sinh THPT, việc tách các em khỏi AI khó phù hợp khi công nghệ này đã hiện diện trong học tập và đời sống. AI có thể cung cấp thêm ý tưởng, giúp đối chiếu một phương án hoặc hỗ trợ thực hiện sản phẩm, nhưng học sinh phải là người đánh giá thông tin và đưa ra quyết định cuối cùng.

Ngay cả với học sinh nhỏ tuổi, cô cũng không nghiêng về việc cấm hoàn toàn. Trẻ có thể làm quen sớm với AI, STEM và các công nghệ phù hợp lứa tuổi, nhưng độ tuổi càng nhỏ thì việc kiểm soát công cụ, mục đích và cách sử dụng càng phải chặt.

Học sinh phổ thông sẽ học trí tuệ nhân tạo tối thiểu 12 tiết mỗi năm

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành khung giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI) cho học sinh phổ thông. Theo đó, nội dung AI cốt lõi được tổ chức thành các chuyên đề với thời lượng tối thiểu 12 tiết mỗi lớp mỗi năm học.