Nhiều năm trước khi trình bày đề án tăng cường phủ xanh diện tích rừng keo trên đất đồi trọc, nghèo kiệt tại Quảng Nam, Đà Nẵng, lý do lớn nhất mà cây keo được lựa chọn là giá trị sinh kế giúp nông dân có thu nhập ngay trên quê hương mình.

Khó cây nào "lợi" được như cây keo?

Cây keo được trồng nhiều và tới nay xuất hiện gần như mọi nơi ở các làng quê từ đồng bằng tới miền núi cao. Không ít năm nông dân Quảng Nam phải lãnh trái đắng khi bão lớn đổ vào khiến hàng ngàn ha keo gãy đổ tan nát trước thời điểm thu hoạch.

Ông Nguyễn Thái Bảo (55 tuổi, thôn Nước Xa, xã Nam Trà My) có hơn 4ha đất trồng keo, 2ha trồng cây quế. Ông nói rằng hơn 25 năm nay nguồn sống gia đình tập trung vào cây keo là chủ yếu. "Cây keo trồng thời gian ngắn hơn (khoảng 4-5 năm) là có thể thu hoạch, mang lại thu nhập. Còn cây quế thì lâu hơn 15-20 năm" - ông nói.

Ông trồng đợt keo từ năm 2020, vừa qua gia đình thu hoạch 4ha keo được khoảng 400 triệu đồng. Trừ các chi phí giống, công, cũng kiếm hơn 300 triệu. Còn vườn quế ông trồng mười mấy năm vẫn chưa thu hoạch. Trồng cây keo chủ yếu bỏ công làm lời, giai đoạn đầu thì tốn công chăm sóc, phát dọn, những năm sau ít tốn công hơn.

Cá nhân ông Bảo cho rằng khó chuyển đổi cây keo sang những cây trồng khác bởi cây keo thời gian trồng ngắn, thu nhập ổn định, khó cây nào cùng diện tích, cùng điều kiện chăm sóc, cùng thời gian mà lại cho thu nhập được như cây keo.

"Nếu chuyển đổi cây trồng khác thay keo thì phải thời gian ngắn, nhanh thu hoạch, chứ lâu như cây quế, sao đen, rừng gỗ lớn… thì bà con rất khó, đời sống còn khó khăn. Người dân cũng phải thu được đồng ra đồng vào sinh sống nữa" - ông Bảo nói.

Theo ông, trồng keo đã trở thành kinh nghiệm lâu năm của đồng bào miền núi Đà Nẵng, giờ đây nếu chuyển đổi trồng sang cây khác sợ sẽ khó để người dân thích nghi, bởi đời sống còn lắm khó khăn.

Trong khi đó cây keo là loại dễ trồng, ít tốn công, thời gian thu hoạch ngắn, nhanh có thu nhập. "Nếu chuyển sang trồng cây khác thay keo, người dân cũng rất cần những chính sách hỗ trợ của Nhà nước và nhất là phải lựa chọn được loại cây thực sự phù hợp với địa hình đồi dốc, thổ nhưỡng, khí hậu miền núi" - ông Bảo nói.

Trồng keo để giữ đất?

Trong khi đó, nhiều nông dân ở Phước Sơn, Nam Giang, Đại Lộc cho biết lý do mà bà con trồng cây keo không chỉ vì kinh tế lớn mà còn nhiều lý do rất thực tế khác.

Bà Hồ Thị Hoa, Bí thư chi bộ Đảng thôn xã Thạnh Mỹ 3 (Nam Giang, TP Đà Nẵng), cho biết riêng thôn mình đang có khoảng 300ha cây keo được trồng.

Theo bà Hoa, cây keo nếu trồng ở diện tích lớn thì sau 4-5 năm mỗi hộ gia đình sẽ có khoản thu nhập hàng trăm triệu đồng. Trong khi đó cùng diện tích này trồng các loại cây khác thì khó đạt hiệu quả như vậy. 

Dù vậy bà Hoa cũng cho rằng không ít người dân có ít đất nhưng vẫn trồng keo chỉ vì để không bị hoang hóa chứ không hẳn vì lợi ích kinh tế.

Ông Phan Phước Khôi - Bí thư chi bộ Đảng thôn Dung, xã Thạnh Mỹ - cũng thừa nhận nếu chỉ trồng quy mô nhỏ thì cây keo không hiệu quả kinh tế bằng các loài khác. 

Tuy nhiên hiện nay có thực tế là đất đai bỏ hoang nhiều, người dân chọn xuống phố để làm công kiếm thu nhập hằng ngày nên các quỹ đất nhỏ được bà con trồng keo. Khi đất không làm gì thì cây keo vốn rất ít công chăm sóc thì trồng 3-4 năm và thu hoạch sẽ có một khoản tiền. Do đó keo mọc gần như mọi nơi.

Nhiều địa phương linh động chuyển dịch cơ cấu cây trồng

Thay vì coi cây keo như một loài cây đa mục đích, hấp dẫn về kinh tế thì ít năm gần đây đã có sự nhìn nhận và điều chỉnh trở lại tại các địa phương tập trung cây keo ở Quảng Nam cũ.

Nguyên Chủ tịch UBND huyện Nam Giang (Quảng Nam cũ) A Viết Sơn cho biết đồng thời với việc trồng keo thì huyện Nam Giang trước đây cũng tận dụng các chương trình để hỗ trợ dân tham gia trồng rừng gỗ lớn, cây ăn quả. Tới nay huyện Nam Giang (cũ) đã có khoảng 2.000ha rừng gỗ lớn và một số mô hình vườn cây ăn quả cho thu nhập cao, bền vững hơn hẳn.

"Tất nhiên cây keo thì bà con vẫn trồng nhưng không phải tất cả mọi nơi. Những vị trí đất màu mỡ thì huyện phát triển cây ăn quả, hoa màu có giá trị cao. Những khu xung yếu, gần dân cư thì chủ trương là thúc đẩy các chương trình trồng rừng gỗ lớn" - ông Sơn nói.

Tương tự, ông Nguyễn Hồng Lai - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Trà Tân - cho biết thời gian tới lãnh đạo xã làm việc với các đoàn chuyên gia khảo sát thổ nhưỡng trên địa bàn xã, tiến hành trồng các loại cây phục vụ phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, tập quán canh tác của người dân.

"Chúng tôi hướng tới dần thay thế các loại cây lâu năm, có hiệu quả kinh tế cao như tre hoặc loại cây khác… để thay thế cho cây keo. Đồng thời xã cũng định hướng quy hoạch các vùng sản xuất tập trung để người dân phát triển nông, lâm nghiệp, đảm bảo cuộc sống và đảm bảo phòng chống xói lở trong những đợt mưa bão.

---------------------

Kỳ tới: Đánh giá lại hiệu quả rừng keo?

Rừng keo - cây xóa đói giảm nghèo và nỗi lo sạt lở? - Kỳ 1: Liên tục mở rộng diện tích rừng keo

Nhiều năm trước với nỗ lực phủ xanh đồi núi trọc, tăng sinh kế cho người dân vùng núi cao, nhiều huyện vùng núi Quảng Nam và TP Đà Nẵng cũ (nay là Đà Nẵng) đã ào ạt trồng keo nhanh đáng kinh ngạc.