Nếu robot đảm nhiệm phần lớn công việc, khi đó năng suất không còn phụ thuộc chủ yếu vào sức lao động con người, còn nền kinh tế và xã hội sẽ phải vận hành theo cách hoàn toàn khác. Nhưng lúc này, khi robot vẫn chưa "đông hơn người", nỗi lo đã kịp nhiều hơn trước.

Khảo sát lao động gần đây của ManpowerGroup cho thấy người lao động trên toàn cầu đang sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng thường xuyên trong công việc: từ xử lý dữ liệu, viết nội dung, phân tích báo cáo đến hỗ trợ ra quyết định.

AI giúp công việc nhanh hơn, chính xác hơn, năng suất hơn. Và cũng từ đó, mức độ tự tin của người lao động về tương lai nghề nghiệp giảm sút.

Hơn một nửa người lao động lo ngại kỹ năng hiện tại của mình sẽ trở nên lỗi thời chỉ trong vài năm tới.

Điều đáng chú ý là nỗi bất an này không đến từ những người đứng ngoài cuộc, mà từ chính những người đang dùng AI mỗi ngày. Càng hiểu rõ sức mạnh của công nghệ, họ càng thấy ranh giới giữa "người làm" và "máy làm" trở nên mong manh.

Ở nhiều doanh nghiệp, AI được triển khai rất nhanh để tối ưu chi phí và hiệu quả. 

Trong khi đó, người lao động phải tự thích nghi bằng việc tự học, tự cập nhật, tự lo cho tương lai của mình.

Khoảng cách giữa tốc độ công nghệ và tốc độ chuẩn bị cho con người đang ngày càng giãn ra. Và chính khoảng trống đó tạo nên cảm giác bất an âm ỉ trong thị trường lao động.

Trong bối cảnh đó, dự báo của Elon Musk giống như một lời cảnh báo sớm. Ông nói về tương lai với sự lạc quan của người tin vào công nghệ rằng robot nhiều hơn người, sản xuất dồi dào, của cải không còn khan hiếm.

Nhưng đặt viễn cảnh đó cạnh tâm trạng người lao động hôm nay, có thể thấy rõ một độ vênh lớn: công nghệ đi rất nhanh, còn cảm giác an toàn của con người thì đi chậm hơn nhiều.

Câu hỏi "robot có đông hơn người hay không?", vì vậy, không chỉ là chuyện của tương lai xa. Nó chạm trực tiếp vào nỗi lo hiện tại nếu robot ngày càng nhiều, AI ngày càng thông minh thì con người sẽ đứng ở đâu trong nền kinh tế đó?

Lịch sử từng chứng kiến nhiều làn sóng công nghệ khiến người lao động hoang mang: máy móc cơ giới, dây chuyền sản xuất, tự động hóa.

Mỗi lần như vậy, xã hội đều phải tái cấu trúc việc làm, kỹ năng và hệ thống an sinh. Nhưng AI khác ở một điểm cốt lõi: nó không chỉ thay thế sức tay, mà bắt đầu can thiệp sâu vào lao động trí óc - lĩnh vực từng được xem là lợi thế bền vững của con người.

Chính vì vậy, nỗi lo hôm nay không đơn thuần là mất việc ngay lập tức, mà là mất giá trị trong dài hạn.

Nhiều người vẫn đang có việc làm nhưng cảm thấy bấp bênh vì không chắc kỹ năng của mình còn "đắt giá" được bao lâu. Họ biết phải học thêm, phải thay đổi, nhưng lại thiếu một lộ trình rõ ràng trong một thế giới mà công nghệ thay đổi từng tháng.

Robot rồi có thể sẽ "đông hơn" con người theo nghĩa số lượng và mức độ hiện diện trong nền kinh tế. Nhưng robot chỉ có thể thay thế những công việc đơn giản, lặp lại, thiếu kỹ năng. Robot không thể thay thế con người có tri thức, nghề nghiệp và khả năng thích nghi.

AI có thể làm nhanh hơn và rẻ hơn ở một số khâu, nhưng không thể thay thế con người trong tư duy tổng hợp, sáng tạo, phán đoán đạo đức, cảm xúc và trách nhiệm xã hội.

Vấn đề nằm ở chỗ nếu con người không kịp "nâng cấp" chính mình thì khoảng cách đó sẽ ngày càng lớn.

Khi đầu tư cho AI đi trước một bước, còn đầu tư cho con người đi sau nhiều bước, nỗi lo là điều không tránh khỏi. Người lao động không chỉ cần công nghệ mới mà cần kỹ năng mới, vai trò mới và một cảm giác an toàn mới trong thị trường việc làm đang biến động.

Vì vậy, thay vì chỉ hỏi robot có đông hơn người hay không, câu hỏi quan trọng hơn là xã hội sẽ chuẩn bị cho con người ra sao trước khi viễn cảnh đó thành hiện thực. Đào tạo lại, học tập suốt đời, luôn đổi mới mình sẽ không còn là lựa chọn, mà là điều bắt buộc.

Tương lai không nhất thiết là viễn cảnh u ám nơi robot chiếm chỗ con người. Nó cũng có thể là một xã hội nơi con người thoát khỏi những công việc lặp lại, nặng nhọc để tập trung vào sáng tạo, chăm sóc và kết nối.

Nhưng kịch bản tích cực đó chỉ xảy ra nếu con người kịp vươn lên, đúng nghĩa là con người có nghề, có kỹ năng và có giá trị không thể sao chép.

Robot có thể đông hơn người, nhưng con người không nhất thiết phải thua nếu biết chuẩn bị từ hôm nay.

Thời đại robot thay thế con người hiện hữu

Tập đoàn Hyundai Motor gần đây đã ra mắt robot Atlas tại Triển lãm Điện tử tiêu dùng (CES 2026) ở Mỹ, thu hút sự chú ý toàn cầu và Atlas đã đoạt giải thưởng “Robot tốt nhất”.