Phát hiện cá nhà táng ở Địa Trung Hải có 'giọng địa phương'

CÔNG KHẢI

Các nhà khoa học vừa phát hiện cá nhà táng ở phía đông và phía tây biển Địa Trung Hải sử dụng những 'phương ngữ' khác nhau trong giao tiếp, qua đó hình thành các nhóm xã hội riêng biệt.

Theo báo Guardian, một nghiên cứu mới trên tạp chí Proceedings of the Royal Society B cho thấy quần thể cá nhà táng Địa Trung Hải, vốn chỉ còn vài nghìn cá thể và đang bị đe dọa, tồn tại hai kiểu "phương ngữ" khác nhau ở các vùng khác nhau.

Cá nhà táng giao tiếp bằng âm thanh thông qua các chuỗi tiếng "click" ngắn gọi là coda. Tuy nhiên nhịp điệu của các tiếng click này - được gọi là "phương ngữ" - có thể khác nhau giữa các nhóm cá cái theo chế độ mẫu hệ.

Theo tiến sĩ Luke Rendell thuộc Đại học St Andrews (Anh), cá nhà táng chỉ kết giao và hợp tác với những nhóm có cùng phương ngữ, tương tự việc con người thường cảm thấy gần gũi với những người có giọng nói quen thuộc.

Phát hiện 'nghĩa địa cá voi' lớn nhất lịch sử dưới đáy Ấn Độ Dương ĐỌC NGAY

Để đi đến kết luận trên, nhóm nghiên cứu đã phân tích các bản ghi âm dưới nước thu thập trong 112 ngày từ năm 2003 - 2021 tại rãnh Hellenic gần Hy Lạp ở phía đông Địa Trung Hải và khu vực quần đảo Balearic ngoài khơi Tây Ban Nha ở phía tây.

Kết quả cho thấy phần lớn các chuỗi âm thanh của cá nhà táng ở cả hai khu vực đều gồm bốn tiếng click. Tuy nhiên cá ở phía tây thường sử dụng kiểu nhịp "3+1", với ba tiếng click cách đều nhau, tiếp theo là một khoảng ngắt dài rồi thêm một tiếng click cuối.

Trong khi đó cá ở phía đông phát ra phiên bản nhanh hơn của cùng kiểu âm thanh này, dù đôi khi vẫn xuất hiện những cá thể sử dụng phương ngữ phía tây.

Các nhà nghiên cứu cho rằng cá nhà táng ban đầu định cư ở phía tây Địa Trung Hải, sau đó mở rộng sang phía đông và dần phát triển biến thể âm thanh mới. Theo ông Rendell, phát hiện này cho thấy quá trình hình thành phương ngữ diễn ra rất chậm và cần có sự cô lập nhất định giữa các quần thể.

Nhóm nghiên cứu nhận định đây là bằng chứng đầu tiên giúp hé lộ cách các phương ngữ mới xuất hiện ở cá nhà táng, đồng thời cho thấy sự tiến hóa văn hóa ở loài này có nhiều điểm tương đồng với sự hình thành phương ngữ trong ngôn ngữ của con người và tiếng hót của các loài chim.

Cá nhà táng có "ngôn ngữ" giống con người

Trước đó hồi tháng 4-2026, một nghiên cứu trên tạp chí Proceedings B cho thấy hệ thống giao tiếp của cá nhà táng có nhiều điểm tương đồng đáng kinh ngạc với ngôn ngữ của con người.

Theo đó, loài động vật này không chỉ sở hữu một dạng "bảng chữ cái" riêng mà còn có thể tạo ra những âm tương tự nguyên âm. Các chuỗi tiếng click (coda) của chúng có cấu trúc nhiều lớp phức tạp, với cách tổ chức âm thanh tương đồng với ngữ âm và âm vị học trong tiếng nói của con người.

Nhờ các công nghệ hiện đại, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), giới khoa học đang dần giải mã hệ thống giao tiếp của cá nhà táng và hiểu rõ hơn cách chúng truyền đạt thông tin với nhau.