Nhưng nếu chỉ nhìn xã, phường như một ô hành chính riêng lẻ với hàng chục tiêu chí để hoàn thành, có thể vướng nhiều vấn đề từ thực tế.

Một con sông ô nhiễm nặng từ nhiều năm, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân nhiều xã, phường. 

Giả sử chọn một xã ven dòng sông ấy để xây dựng thí điểm xã xã hội chủ nghĩa, xã đó có thể làm tốt việc thu gom rác, giữ sạch đường làng, vận động dân, doanh nghiệp không xả thải. 

Nhưng nếu nước bẩn vẫn chảy từ nơi khác đến, nếu xử lý nước thải chưa được tổ chức theo cả lưu vực, thì xã ấy sẽ được đánh giá thế nào?

Giao thông, giáo dục, y tế cũng vậy. Một xã ven đô khó tự kiểm soát áp lực dân số cơ học nếu quy hoạch nhà ở, khu công nghiệp, trường học, bệnh viện lại nằm trong bài toán của TP. 

Một trạm y tế được đầu tư tốt cũng chưa đủ nếu bệnh viện tuyến trên quá tải, bác sĩ thiếu, dữ liệu sức khỏe không kết nối.

Những việc ấy đều cho thấy: nhiều tiêu chí đặt ở cấp xã, nhưng nguyên nhân và lời giải lại nằm ngoài cấp xã. Vì thế, điều quan trọng không chỉ là có bao nhiêu tiêu chí, mà là tiêu chí ấy được thiết kế và vận dụng thế nào.

Có những việc xã, phường làm được và phải làm tốt: tiếp dân, giữ gìn trật tự, chăm lo người yếu thế, phát hiện sớm khó khăn trong cộng đồng, vận động người dân bảo vệ môi trường, xây dựng nếp sống văn minh... 

Nhưng cũng có những việc không nên giao cho xã, phường như một trách nhiệm đơn độc. Nếu không phân tầng trách nhiệm rõ, cấp cơ sở rất dễ bị đẩy vào thế "chạy tiêu chí".

Không có mô hình nào có thể hoàn chỉnh ngay từ đầu. Một vài xã, phường được chọn làm trước có thể giúp nhận diện tiêu chí nào phù hợp, tiêu chí nào khó phù hợp, việc nào cấp cơ sở làm được, việc nào phải có sự phối hợp của TP hoặc cả vùng.

Thiết kế tiêu chí đủ linh hoạt, phân định rõ việc nào thuộc trách nhiệm trực tiếp của xã, việc nào phải có sự tham gia của TP hoặc cả vùng. Đồng thời lấy trải nghiệm thực tế của người dân làm thước đo.

Cái mới của mô hình này không nên chỉ nằm ở bộ tiêu chí dài hơn, mà ở cách nhìn hệ thống hơn. Khi tiêu chí đủ linh hoạt, trách nhiệm được phân tầng rõ, người dân được đặt ở trung tâm đánh giá, việc xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa sẽ có ý nghĩa lớn với thực tế.

Chủ tịch Hà Nội nói về đề án xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa

Theo Chủ tịch Hà Nội Vũ Đại Thắng, Hà Nội đang triển khai nhiều nhiệm vụ lớn theo chủ trương của Trung ương và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước như xây dựng đề án xã, phường xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.