Theo báo New York Times ngày 14-6, để tránh nguy cơ khủng hoảng kế vị, Quốc hội Nhật Bản đang thúc đẩy một kế hoạch gây tranh cãi, theo đó đưa các hậu duệ nam thuộc những nhánh hoàng tộc cũ trở lại hoàng gia.

Người kế vị ngày càng ít

Trước tác động của tình trạng già hóa dân số và suy giảm nhân khẩu học, gia đình Hoàng gia Nhật Bản chỉ còn 16 thành viên, gồm 5 nam và 11 nữ - giảm khoảng một phần tư so với năm 1990.

Số lượng thành viên ít ỏi khiến hoàng gia ngày càng khó đảm đương các nhiệm vụ công chúng như công du nước ngoài, tham gia các nghi lễ quốc gia hay hoạt động cộng đồng. Đáng chú ý hơn, hiện chỉ còn ba người đủ điều kiện kế vị ngai vàng theo luật hiện hành.

Theo quy định hiện nay, chỉ những người đàn ông thuộc dòng nam của hoàng tộc mới có quyền kế vị. Điều đó đồng nghĩa Công chúa Aiko, con gái duy nhất của Nhật hoàng Naruhito, không nằm trong danh sách kế vị, dù được công chúng yêu mến và ngày càng đảm nhận nhiều nhiệm vụ đại diện hoàng gia.

Trước thực trạng này, một nhóm các chuyên gia do chính phủ thành lập đã đề xuất hoàng gia đưa trở lại các hậu duệ nam thuộc 11 nhánh hoàng tộc từng bị tước địa vị sau Thế chiến 2. Những người này hiện sống như công dân bình thường và làm việc trong nhiều lĩnh vực khác nhau như truyền thông, bảo hiểm hay quảng cáo.

Theo kế hoạch đang được Quốc hội xem xét, họ có thể được nhận làm con nuôi trong hoàng gia và về lâu dài, con cháu của họ cũng có thể trở thành người kế vị ngai vàng.

Hãng tin AFP cho biết Thủ tướng Takaichi Sanae đã bày tỏ sự ủng hộ đối với đề xuất này. Bà cho rằng cần tôn trọng kết luận của hội đồng chuyên gia năm 2021, vốn xác định việc giới hạn quyền kế vị cho các hậu duệ nam thuộc dòng dõi hoàng gia là phù hợp.

Tranh cãi về bình đẳng giới và tính hợp hiến

Tuy nhiên, kế hoạch trên đang vấp phải làn sóng chỉ trích từ giới học giả, chính trị gia và một bộ phận công chúng.

Các nhà phê bình cho rằng việc chỉ cho phép nhận nuôi hậu duệ nam của các nhánh hoàng tộc cũ có thể vi phạm nguyên tắc bình đẳng được quy định trong Hiến pháp Nhật Bản.

Một số chuyên gia nhận định việc trao địa vị hoàng gia cho những người sinh ra là công dân bình thường và chỉ dựa trên huyết thống là vấn đề gây tranh cãi về mặt pháp lý.

Ngoài ra, nhiều nhà nghiên cứu lịch sử cũng chỉ ra rằng việc đưa những người có quan hệ huyết thống cách xa hơn 20 thế hệ trở lại hoàng gia là điều chưa từng có tiền lệ. Điều này đặt ra câu hỏi liệu công chúng có chấp nhận họ như những thành viên hoàng tộc thật sự hay không.

Trong khi đó, ngày càng nhiều ý kiến cho rằng giải pháp đơn giản và bền vững hơn là cho phép phụ nữ kế vị ngai vàng.

Các cuộc thăm dò dư luận trong nhiều năm qua liên tục cho thấy đa số người dân Nhật Bản ủng hộ khả năng có một nữ Thiên hoàng.

Xứ sở hoa anh đào từng có nhiều nữ Thiên hoàng trong lịch sử, song hàng thế kỷ qua ngai vàng chủ yếu được truyền cho nam giới.

Dự thảo hiện nay chỉ đưa ra một nhượng bộ hạn chế: cho phép các nữ thành viên hoàng gia tiếp tục giữ thân phận hoàng tộc sau khi kết hôn với thường dân, thay vì phải rời khỏi hoàng gia như quy định hiện nay.

Tuy nhiên dự thảo vẫn chưa làm rõ địa vị của chồng và con cái họ, cũng như quyền kế vị của các thế hệ sau.

Ông Hideya Kawanishi, chuyên gia nghiên cứu hoàng gia tại Đại học Nagoya, cho rằng kế hoạch hiện tại sẽ không giải quyết được cuộc khủng hoảng kế vị về lâu dài.

Theo ông, vấn đề có thể được giải quyết bằng cách cho phép phụ nữ kế vị, còn việc từ chối điều đó phản ánh định kiến giới vẫn tồn tại trong xã hội Nhật Bản.

"Dù xã hội đã thay đổi, vẫn còn những người đàn ông lớn tuổi cảm thấy thất vọng khi một bé gái được sinh ra", ông nói.

Nhật Bản tổ chức lễ trưởng thành cho Hoàng tử Hisahito, lần đầu tiên sau 40 năm

Lần đầu tiên sau 40 năm, Hoàng gia Nhật Bản tổ chức lễ trưởng thành cho một nam hoàng thân - Hoàng tử Hisahito, người đứng thứ hai trong danh sách kế vị ngai vàng.