Nằm trên quốc lộ 1, cách trạm thu phí Sóc Trăng cũ khoảng 300m hướng đi Cà Mau, có một quán cơm bình dân, một thời là điểm dừng chân của anh em tài xế xe tải, nay thuộc xã An Ninh, TP Cần Thơ.

Đủ các loại cá thiên nhiên về tạm trú

Quán này chỉ bán duy nhất món canh chua bông súng nấu mẻ cá đồng và một vài món mặn, trong đó có món cá lóc cửng một nắng chiên giòn.

Điều độc đáo, quán cơm bình dân này có một "bảo tàng cá thiên nhiên", đủ các loại, các cỡ như cá tra, cá vồ đém, cá tai tượng, cá rô đồng, cá trê... Con cá vồ đém lớn nhất hiện khoảng 4kg. Chủ nhân quán cơm này là ông Võ Thanh Hùng, năm nay 63 tuổi.

Mặt sau của quán tiếp giáp kênh xáng Quản Lộ - Phụng Hiệp. Đây là "tổ ấm" của đàn cá thiên nhiên mà ông Hùng đang ngày đêm ra sức chăm sóc và bảo vệ.

Do vậy, khi ghé lại quán, khách không chỉ được ăn món đồng quê mình ưa thích, mà còn được ngắm đàn cá thiên nhiên bơi lội tung tăng, xua tan cảm giác mệt mỏi sau khi xuống xe.

Ngoài bố trí bàn ăn hướng ra sông, ông Hùng còn đặt những gói thức ăn nhỏ ở góc quán để khách mua cho cá ăn với lời mời "chung tay bảo vệ đàn cá thiên nhiên" được dán ở góc tường.

Ông Hùng cho biết cách đây khoảng 4 năm, lúc đầu chỉ có lác đác vài con cá vồ bằng ngón tay cái người lớn về "tạm trú". Thấy cá thiên nhiên xuất hiện gần quán, ông Hùng mừng trong bụng, coi đó là điềm lành nên đi mua thức ăn viên, mỗi ngày cho ăn hai lần.

"Từ hôm đó, cá rủ nhau kéo đến đây ở ngày càng nhiều. Thấy đàn cá dễ thương, một người khách đề nghị tôi bỏ thức ăn vào hộp, ai muốn cho cá ăn thư giãn thì mua. Được mọi người chung tay giúp sức, đàn cá ngày mỗi lớn nhanh", ông Hùng kể.

Theo ông Hùng, dù không đếm được chính xác, nhưng lúc đông nhất ước lượng không dưới 10.000 con. Những lúc ông hoặc khách cho ăn, đàn cá nổi lên trắng xóa, nước bắn tung tóe ướt cả quần áo. Trong số này, có nhiều con cá vồ đém trắng phau, mập ú.

Lấy thùng thức ăn dụ đàn cá để tiện cho việc ghi hình, giọng ông Hùng trầm buồn: "Cũng từ lúc cá về nhiều, đã phát sinh rắc rối. Ngày cũng như đêm, nhiều người đến đây phá, hết câu rồi xiệt điện. Từng nhóm vài ba người. Cá lớn hay nhỏ đều bị săn bắt, tôi rất đau lòng".

Cất chòi lá trên sông ngủ để canh giữ đàn cá

Không chỉ nhắc nhở, ông Hùng còn trực tiếp gặp họ để năn nỉ, xin họ đừng đánh bắt cá. Ông treo bảng, mong mọi người chung tay bảo vệ đàn cá thiên nhiên. Nhưng nỗ lực của ông chỉ mang về con số 0. Tình trạng săn bắt ngày càng dữ tợn hơn.

Dù vậy, người đàn ông này vẫn không bỏ cuộc. Ông Hùng lấy lưới giăng phía trên, trồng nhiều rau muống dưới mé sông, sử dụng những thùng xốp làm "vách ngăn" cặp bờ, kéo dài khoảng 150m, tạo thành ao tự nhiên cho đàn cá trú ngụ.

"Cũng không ăn thua gì chú ơi. Họ làm đủ cách để săn bắt cho bằng được. Tôi càng cố gắng, họ càng bắt nhiều hơn. Họ không chỉ câu, mà còn chèo xuồng đến sát bên quán để xiệt cá. Mỗi lần thấy cá dính câu và nhiều con lật ngửa bụng nổi lên vì dính điện, lòng tôi đau như cắt", ông Hùng trải lòng.

Không chỉ bảo vệ đàn cá ban ngày, ông Hùng còn cất luôn chòi lá trên mé sông để canh giữ khi đêm xuống. Ban ngày, ông Hùng vào bếp phụ làm món ăn. Tối đến, khi quán đóng cửa, ông xuống chòi ngủ. 

"Lúc mình thức, họ sợ, không dám lại gần. Nhưng sức người có hạn, khi tôi ngủ say, họ lại săn bắt. Do vậy nhiều đêm cứ chập chờn", ông Hùng chia sẻ.

Hôm phóng viên Tuổi Trẻ đến gặp ông Hùng, bên kia bờ sông có một nam, một nữ đang thả câu. Cạnh chòi lá của ông, cũng có hai người đàn ông bơi xuồng để xiệt cá. 

"Chuyện xảy ra mỗi ngày, tôi nói riết rồi mệt. Dẫu biết rằng chim trời cá nước, nhưng nếu mọi người ý thức chung tay bảo vệ thì đàn cá thiên nhiên sẽ được an toàn, phát triển hơn", ông Hùng giãi bày.

Gần đây số lượng cá giảm hơn một nửa. "Đàn cá cũng không còn dạn dĩ như hồi trước. Cảm giác sợ người, không dám ngoi lên mặt nước, cứ trốn trong rau muống. Ngay cả lúc tôi cho cá ăn, nó cũng không bơi ra, dù tôi biết nó đang đói", ông Hùng nói.

Theo ông Hùng, đất lành chim về đậu, nơi nào an toàn, được che chở thì cá về ở. "Nếu được bảo vệ tốt, mọi người đừng đánh bắt, tôi nghĩ không bao lâu số lượng cá về đây sinh sống sẽ nhiều như trước. Phần mình, còn sức tới đâu, tôi quyết chăm sóc và bảo vệ đàn cá thiên nhiên tới đó. Tôi xin mọi người hãy thương tôi, thương đàn cá, đừng săn bắt chúng nữa. Từ tận đáy lòng, tôi năn nỉ mọi người, hãy tha cho chúng", ông Hùng nghẹn lời.

Đàn cá tự nhiên trên sông Tiền được định hướng thành điểm nhấn đô thị Hồng Ngự

Từ mô hình bảo tồn dựa vào ý thức cộng đồng, đàn cá tự nhiên quần tụ bên bờ sông Tiền ở phường Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp đang được định hướng quy hoạch thành điểm nhấn đô thị, kết hợp bảo tồn nguồn gene cá tra và phát triển du lịch.