
Hoàng Thùy Linh cùng các cộng sự hình dung Vô lượng kiếp (ra mắt tối 18-11) như một cuốn sách hình ảnh được chăm chút tỉ mỉ, mỗi lần lật giở lại mở thêm một không gian văn hóa - Ảnh: NVCC
Từ Nhà tù Hỏa Lò, Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội đến các bảo tàng TP.HCM, làn sóng số hóa, AI và AR cũng như cuộc chuyển mình về tư duy sáng tạo trong các sản phẩm văn hóa - giải trí đang tái định nghĩa cách chúng ta chạm đến lịch sử, đưa di sản bước vào tương lai bằng những trải nghiệm chưa từng có
Công nghệ đang thấm dần vào chuỗi giá trị
Ngày 18-11, Nhà tù Hỏa Lò khai mạc trưng bày chuyên đề Giữ tấm lòng son kể những chuyện tình thời chiến.
Tại đây, khách tham quan có thể khám phá những bức thư thông qua công nghệ tương tác NFC và được phối tác trên lụa. Cũng có thể quét mã QR để nghe nội dung trưng bày trên hệ thống phát thanh trực tuyến.
Hay tại Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội đang diễn ra tới hết ngày 28-11, các yếu tố công nghệ cũng được tích hợp vào các sáng tạo để kết nối di sản, thiết kế và cộng đồng, giúp mở rộng không gian trải nghiệm từ trực tiếp sang không gian số.
Như bước vào không gian của dự án Chu du, công chúng ngạc nhiên hơn khi bên trong bốn pano là mô hình vật lý Khuê Văn Các đặt trong hộp mica, kết hợp cùng QR tích hợp công nghệ thực tế tăng cường (AR) cho phép hiển thị mô hình Nhà thờ Lớn hay bia Tiến sĩ trực tiếp trên thiết bị di động, bên cạnh hình ảnh tạo hình nhân vật trung tâm của dự án.
Thay vì chỉ giới thiệu một sản phẩm hoàn chỉnh, nhóm tác giả trẻ công bố toàn bộ quy trình chuyển hóa tư liệu văn hóa thành một sản phẩm nội dung số hoàn chỉnh.
Đến tháng 10-2026, Huế đã lắp đặt 96 trạm du lịch tương tác thông minh (những bảng vật lý được gắn chip kết nối không dây tầm ngắn - NFC) tại 13 điểm di tích. Khách tham quan có thể chạm điện thoại vào để kết nối với câu chuyện văn hóa lịch sử của mỗi địa điểm, bằng nhiều hình thức thể hiện phong phú như: hình ảnh, video, mô hình 3D, văn bản và hướng dẫn viên sử dụng trí thông minh nhân tạo...
TP.HCM hiện có 25 bảo tàng, trong đó có 13 bảo tàng công lập và 11 bảo tàng ngoài công lập, đang lưu giữ 692.626 hiện vật, tài liệu (trong đó có 296.665 hiện vật gốc) và 25 bảo vật quốc gia.
Thời gian qua, hệ thống bảo tàng TP.HCM đẩy mạnh số hóa di sản, ứng dụng AI, VR, AR, công nghệ 3D… vào hoạt động trưng bày, thuyết minh và quản lý hiện vật. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, mà còn mở ra nhiều cách tiếp cận mới cho du khách.

Chèo, tuồng, quan họ với hip hop mở màn 16 ngày Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026 - Ảnh: ĐẬU DUNG
Công nghệ số cũng đang tái định hình các lĩnh vực văn hóa khác. Trong nghệ thuật biểu diễn và sân khấu, công nghệ trình chiếu 3D mapping, thực tế ảo tăng cường (AR), hiệu ứng ánh sáng lập trình và âm thanh đa chiều giúp mở rộng không gian sân khấu vượt khỏi giới hạn vật lý của phông màn truyền thống.
Đi cùng là thay đổi về tư duy. Trong âm nhạc, các nghệ sĩ trẻ đưa chất liệu dân gian (như âm hưởng tuồng, chèo, cải lương, ca trù, quan họ, xẩm, chầu văn hay nhạc cụ dân tộc…) vào âm nhạc đương đại (pop, rap, hip-hop, EDM, rock), tạo ra một "ADN" văn hóa vừa gần gũi với văn hóa và di sản dân tộc mà vẫn biểu đạt được tiếng nói của thế hệ trẻ.
Chẳng hạn Phương Mỹ Chi mới đây có album Dân chơi dân ca. Hoàng Thùy Linh sau MV Thầy dùi, mới ra single Vô lượng kiếp tối 18-11 và đang hoàn thiện để công bố album phòng thu vol.5 thời gian tới. Đây đều là những bài ca mới về văn hóa và bản sắc của thế hệ trẻ, đáng khích lệ.
MV Vô lượng kiếp của Hoàng Thùy Linh phát hành tối 18-11 kết hợp công nghệ và chất liệu văn hóa truyền thống
Ngược lại, chính làn sóng trẻ trung, đầy sáng tạo của các bạn trẻ cũng khiến không ít nghệ sĩ lớn tuổi "chuyển động" theo, tạo nên không khí cộng hưởng nhiều bất ngờ. NSND Bạch Tuyết kết hợp rapper Wowy phối rap với cải lương trong MV Tia sáng cuối cùng; bắt tay với Hoàng Dũng trong Về nghe mẹ ru. Xuân Hinh kết hợp với Hòa Minzy và Tuấn Cry có "siêu hit" Bắc Bling.
Còn có NSƯT Thoại Mỹ và H-Kray trong Phấn hoa màu son, NSƯT Kim Tử Long với Phương Mỹ Chi trong Chiếc lược ngà, hay NSND Thanh Ngoan với Phương Mỹ Chi trong Xây xẩm, NSND Huỳnh Tú với con trai Soobin, Binz trong MV Mục hạ vô nhân…
Hiện tư duy từ "bảo tồn tĩnh" (giữ nguyên trạng trong bảo tàng, lưu trữ vật lý) đã và đang chuyển dịch sang "bảo tồn động" (số hóa và đưa di sản hòa nhập vào dòng chảy thời đại)
Ở đó, di sản không còn nằm sau các lồng kính hay trang sách khô khan mà được "tái sinh" qua các lớp không gian số… Còn công chúng trở thành một phần của chủ thể sáng tạo, trực tiếp gia tăng giá trị cảm xúc cho di sản.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch mới đây công bố Bản đồ số Văn hóa Việt Nam (cmap.vn) mở ra phương thức mới trong kết nối, quảng bá và khai thác các nguồn lực văn hóa trên phạm vi cả nước - Ảnh chụp màn hình
Cốt lõi của chuyển đổi số
Tuy nhiên bên cạnh những trường hợp thành công, theo PGS.TS Nguyễn Văn Thăng Long - Phó chủ nhiệm bộ môn truyền thông chuyên nghiệp, Đại học RMIT Việt Nam - không ít sản phẩm văn hóa trong nước (dân ca, chèo, cải lương, lễ hội vùng miền…) vẫn chưa thay đổi về bản chất.
"Cách truyền tải vẫn truyền thống và "đóng gói" chưa phù hợp định dạng số. Đa phần các di sản này chỉ sống được trong "bong bóng" người xem lớn tuổi hoặc nhóm quan tâm sẵn có", ông nhận định.
Còn đại diện LuMiNa X Đặng Văn Điệp - có gần 20 năm gắn bó với ứng dụng công nghệ vào văn hóa, kể với Tuổi Trẻ, hiện ông cùng cộng sự đang tiếp tục phát triển các dự án trải nghiệm di sản ứng dụng công nghệ số hóa tại nhiều địa điểm như Bến Nhà Rồng, Nhà tù Hỏa Lò, đền Sóc cùng nhiều di tích trên toàn quốc…
Theo ông, Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên văn hóa rất phong phú, nhưng khoảng cách giữa giá trị di sản và khả năng tiếp cận của công chúng còn khá lớn.
"Công nghệ giải quyết thách thức này khá tốt; từ đó, tiềm năng phát triển kinh tế số từ di sản là hoàn toàn có", ông nói.

Khai mạc trưng bày Giữ tấm lòng son tại Nhà tù Hỏa Lò, ngày 18-11 - Ảnh: BTC
Theo chuyên gia, tiềm năng này không dừng lại ở việc số hóa đơn thuần mà tạo thành một chuỗi giá trị toàn diện gồm: tham quan, giáo dục di sản, biểu diễn nghệ thuật, sáng tạo, sản xuất quà tặng và khai thác nội dung số.
Khi thực hiện tốt các khâu này, di sản sẽ được biến thành nguồn lực kinh tế thực sự, đây cũng là một phần cốt lõi của chuyển đổi số.
Ông Nguyễn Minh Nhựt - Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM - nhấn mạnh "chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản không chỉ là việc đưa hình ảnh, tài liệu, tư liệu hay hiện vật lên môi trường internet, mà sâu xa hơn đó chính là quá trình thay đổi phương thức quản lý, bảo vệ, nghiên cứu, giáo dục, truyền thông và phát huy giá trị của di sản trên nền tảng của dữ liệu số và công nghệ số".
Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, công nghệ là công cụ hỗ trợ quảng bá, nâng cao trải nghiệm, không thay thế hoặc làm sai lệch giá trị nguyên gốc của di sản.
Đồng cảm với điều này, ông Vũ Xuân Nguyên - đại diện IGB Group, đơn vị được vinh danh ở hạng mục Sản phẩm, giải pháp chuyển đổi số vì cộng đồng tại lễ trao giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam 2025 - lưu ý, có một số nơi/chỗ đang số hóa theo phong trào, chạy theo hình thức mà bỏ qua cốt lõi văn hóa gốc của đồng bào dân tộc. Đó sẽ là một nguy cơ rất lớn, làm biến dạng di sản trong thời đại công nghệ.
"Chuyển đổi số di sản phải đảm bảo giữ gìn tính nguyên bản (càng nguyên bản càng tốt). Áp dụng nguyên tắc "đúng" - "đủ" - "sạch", phải tôn trọng câu chuyện lịch sử gốc", ông nói với Tuổi Trẻ.

Mô hình số hóa hiện trạng cổng Thành cổ Quảng Trị do OnFlow Vietnam thực hiện - Ảnh: OnFlow Vietnam
Để đi vào thực chất
Ông Đặng Văn Điệp nói thêm, văn hóa đang ngày càng nhận được sự quan tâm mạnh mẽ hơn về mặt chính sách cũng như sự thay đổi tích cực từ phía công chúng. Tuy nhiên, để công nghệ đi vào thực chất, cần bước qua tư duy thuần túy về kỹ thuật: công nghệ phải phục vụ cho việc khai thác nội dung, ứng dụng phải xuất phát từ nhu cầu người dùng và không gian trải nghiệm phải giữ được "cái hồn".
Đại diện LuMiNa X cho rằng việc số hóa cần được thực hiện đúng, đủ và chính xác theo từng mục tiêu: số hóa đơn giản dùng cho truyền thông; số hóa chi tiết để phục vụ bảo tồn và nghiên cứu; hoặc số hóa chính xác cao để in 3D làm quà tặng lưu niệm, khai thác trên truyền thông, sản phẩm giải trí, ứng dụng game hay website…
"Quá trình này đòi hỏi phải có mục tiêu khai thác rõ ràng, chuẩn hóa dữ liệu, đầu tư chiều sâu cho nội dung", ông bày tỏ.
Theo ông, một sản phẩm số hóa hoàn chỉnh phải trả lời được ba câu hỏi đầu ra cốt lõi: phục vụ đối tượng nào, giúp họ hiểu điều gì, và phương án cập nhật, duy trì nằm ở đâu.

Ông Lâm Ngô Hoàng Anh - Phó giám đốc Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, phụ trách quản lý, điều hành hoạt động bảo tàng - chia sẻ bảo tàng đang lưu giữ hơn 20.000 tài liệu, hiện vật và phim ảnh, được xem là những di sản ký ức vô giá. Nhiều năm qua, bảo tàng triển khai các ứng dụng công nghệ tiên tiến như hệ thống vé tự động, thuyết minh đa ngôn ngữ, số hóa hiện vật 3D và xây dựng nền tảng tham quan trực tuyến - Ảnh: BTCC
Cần một cơ chế và chính sách ra sao để thu hút nguồn lực tư nhân để "sống" hóa di sản?
Ông Điệp cho rằng cơ quan quản lý nhà nước cần xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp, cho phép doanh nghiệp và đơn vị quản lý di sản phối hợp phát triển sản phẩm mới trong phạm vi và thời gian xác định. Khung cơ chế này cần bao gồm các hỗ trợ về chính sách, tài chính, cơ chế khai thác và quyền sử dụng dữ liệu/nội dung, cũng như phương án chia sẻ doanh thu.
"Nguồn thu thu được sẽ được dùng để tái đầu tư cho bảo tồn di sản, đồng thời giúp doanh nghiệp có kinh phí thu hồi vốn và tiếp tục sáng tạo", theo ông "đây cũng là hướng đi cần thiết, phù hợp với Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị cùng các định hướng phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch bền vững".
Qua đó, việc cho phép doanh nghiệp đồng hành cùng các cơ quan quản lý nhà nước để kể những câu chuyện mang tính bản địa đặc thù tại từng di tích sẽ tạo ra nền tảng xã hội và nguồn lực bền vững nhằm đưa di sản vào đời sống hiện đại một cách thiết thực nhất.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận