Lý do các cặp đôi cứ mắc kẹt trong những cuộc cãi vã không hồi kết

Tuổi Trẻ có cuộc trò chuyện cùng TS tâm lý Đào Lê Hòa An (Giám đốc chương trình tâm lý học, Trường ĐH Victoria Thái Bình Dương).

Tình yêu có đang trở thành chiếc lồng mang tên "quan tâm"?

* Nhiều người cho rằng ghen là vì yêu, kiểm soát cũng chỉ vì quan tâm. Vậy tâm lý ghen tuông thường bắt nguồn từ đâu và làm sao để phân biệt giữa quan tâm người mình yêu với việc đang kiểm soát đối phương, thưa ông?

- Chúng ta cần thay đổi một quan niệm phổ biến: Ghen tuông để chứng minh tình yêu, và kiểm soát đồng nghĩa với quan tâm.

Trong tâm lý học, ghen tuông là phản ứng trước cảm giác mối quan hệ đang bị đe dọa. Cảm xúc này thường bắt nguồn từ nỗi sợ mất người yêu, sự bất an, thiếu tự tin hoặc những tổn thương cũ.

Có người ghen vì yêu, cũng có người ghen vì sợ bị thay thế. Đôi khi, thứ chúng ta cố bảo vệ ngoài tình yêu là cái tôi và nỗi bất an bên trong mình.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa cảm xúc và hành vi. Ghen tuông là cảm xúc tự nhiên, kiểm soát là muốn quản lý. 

Quan tâm là muốn thấu hiểu, tạo cảm giác được yêu thương, tôn trọng, kiểm soát khiến đối phương mất tự do và cảm thấy bị giám sát.

Hỏi han là quan tâm, nhưng liên tục gọi điện, đòi định vị lại là kiểm soát. Tình yêu là sự gắn bó, không phải sở hữu, không ai phải từ bỏ tự do để chứng minh mình yêu người kia.

* Nếu người yêu thường xuyên kiểm tra định vị, điện thoại hay mạng xã hội, chúng ta nên đặt ra giới hạn thế nào để vừa bảo vệ quyền riêng tư, vừa tránh gây căng thẳng trong mối quan hệ?

- Trong tình yêu, sự minh bạch là cần thiết, nhưng mỗi người đều cần có không gian riêng và được tôn trọng.

Chẳng hạn, điện thoại là nơi chứa thông tin riêng tư, tin nhắn, hình ảnh của nhiều người khác. Vì vậy, việc đòi xem điện thoại hay mật khẩu ngoài ảnh hưởng đến quyền riêng tư của hai người còn liên quan đến quyền riêng tư của người xung quanh.

Trong tâm lý học, ranh giới cá nhân có nghĩa là mỗi người đều có quyền từ chối điều khiến mình không thoải mái, kể cả trong tình yêu. 

Song, thay vì phản ứng gay gắt, chúng ta có thể giao tiếp để bày tỏ cảm xúc và giới hạn của mình một cách nhẹ nhàng, tránh khiến đối phương cảm thấy bị công kích.

Nếu đối phương liên tục ép buộc, đe dọa, xúc phạm khi chúng ta từ chối khi phải chia sẻ mật khẩu hay kiểm tra điện thoại đó không còn là bất đồng mà là dấu hiệu của hành vi kiểm soát mang tính cưỡng ép.

Học cách thấu hiểu khác biệt, hóa giải mâu thuẫn

* Đôi khi, điều bình thường với người này lại là điều khó chấp nhận với người kia. Khi có khác biệt trong quan điểm tình yêu, hai người nên làm gì để thấu hiểu và tìm được tiếng nói chung mà không làm tổn thương nhau?

- Một thử thách của tình yêu trưởng thành là mong đối phương hiểu mình, nhưng lại quên rằng họ không nhất thiết phải có cùng góc nhìn với mình.

Trong tâm lý học về mối quan hệ, mỗi người bước vào tình yêu với niềm tin, kỳ vọng và trải nghiệm khác nhau. Vì vậy, có người thích nhắn tin thường xuyên, người khác cần không gian riêng. Điều quan trọng là hai người có thể tìm được tiếng nói chung hay không.

Tôi thường khuyên các cặp đôi thực hiện ba bước:

Thứ nhất, phân biệt giữa nhu cầu và yêu cầu. Ví dụ, “Anh phải nhắn tin cho em mỗi 30 phút” là một yêu cầu cụ thể. Nhưng nhu cầu sâu xa có thể là “Em muốn cảm thấy mình được quan tâm”. Hiểu được nhu cầu sẽ giúp hai người dễ tìm giải pháp hơn.

Thứ hai, học cách thương lượng thay vì áp đặt. Một người không thích đối phương liên lạc với người yêu cũ, nhưng thay vì cấm đoán tuyệt đối, hai người có thể cùng thống nhất giới hạn phù hợp: mục đích liên lạc, sự minh bạch và hành vi nào được xem là vượt quá ranh giới.

Thứ ba, chấp nhận rằng có những khác biệt cần được tôn trọng, nhưng cũng có những khác biệt liên quan đến giá trị sống mà hai người phải nghiêm túc xem xét. Ví dụ, khác nhau về tần suất nhắn tin có thể thương lượng. Nhưng khác nhau về quan niệm chung thủy, sự trung thực, trách nhiệm và tôn trọng thì cần được trao đổi sâu sắc hơn.

* Vì sao khi bị tổn thương trong tình yêu, chúng ta thường im lặng, trách móc hoặc nhắc lại chuyện cũ? Làm thế nào để bày tỏ cảm xúc mà không khiến cả hai thêm tổn thương?

- Có một nghịch lý trong tình yêu: “Chúng ta thường dùng những lời nói gây tổn thương nhất với chính người mà mình sợ mất nhất”.

Khi bị tổn thương, mỗi người thường có phản ứng phòng vệ khác nhau. Có người chọn im lặng để khiến đối phương lo lắng và chủ động xuống nước, có người công kích bằng lời nói nặng nề để che giấu cảm giác tổn thương,... Những phản ứng này khiến cả hai tập trung bảo vệ cái tôi thay vì giải quyết vấn đề.

Để giao tiếp tích cực hơn, trước tiên hãy bình tĩnh, xin tạm dừng 30 phút nếu cảm xúc quá căng thẳng. Tiếp theo, mô tả sự việc thay vì quy kết đối phương. Sau đó, chia sẻ cảm xúc của mình. Cuối cùng, đưa ra mong muốn cụ thể.

Đây là cách ứng dụng mô hình I-message - chia sẻ cảm xúc và trải nghiệm của bản thân thay vì đổ lỗi cho đối phương. Trong tình yêu, mục tiêu của tranh luận không phải là chứng minh ai đúng, mà là giúp cả hai hiểu nhau hơn.

Mạng xã hội đầy ảnh tình yêu, ai biết phía sau là hạnh phúc hay nước mắt?

Một tấm ảnh tình tứ, một dòng trạng thái ngọt ngào hay một lời công khai trên mạng xã hội có thể khiến nhiều người cảm nhận được niềm hạnh phúc trong tình yêu.