Không khó để bắt gặp các hình ảnh học sinh, sinh viên livestream ngay trong giờ học thế này hiện nay - Ảnh chụp màn hình
Thậm chí có clip quay lại không gian phòng thi, nơi thầy cô đi lại giữa các dãy bàn, lượt xem lên đến hàng nghìn, đôi khi hàng chục nghìn.
Đủ trò vui đùa
Nhấp vào kênh TikTok V.I.K. đang livestream, màn hình hiện cảnh vài học sinh trong lớp học đang cúi máy quay xuống mặt bàn. Trên tờ giấy trắng, từng dòng chữ lần lượt xuất hiện: "An yêu My", "Khôi yêu Trúc"... Cây bút viết theo yêu cầu của người xem nhanh chóng lấp kín cả trang. Kèm theo tiếng cười khe khẽ, ai đó giục "nhanh lên, viết thêm nữa".
Trong khi đó ở kênh T.A. cũng đang livestream ngay trong lớp. Ba, bốn gương mặt thay phiên thử ứng dụng "filter" lúc thì tai thỏ, lúc phóng to khuôn mặt, rồi hiệu ứng lấp lánh. Một người bình luận: "Học môn gì? Tiết mấy?". Giọng thì thầm đáp lại: "Toán, tiết ba". Điện thoại đặt trên bàn, thầy cô giảng phía xa, còn cuộc trò chuyện trên livestream vẫn tiếp diễn.
Có thể nói livestream trở thành nhật ký giảng đường theo đúng nhịp của mạng xã hội. Mọi thứ diễn ra nhanh, ngẫu hứng và hầu như không có rào cản khi chia sẻ với người lạ. Nhưng càng quan sát, không ít người sẽ thấy không gian sư phạm của lớp học đang dần bị biến đổi.
Bỗng chốc bài giảng thành nội dung cho người xem ngoài lớp, câu nói vô tình có thể bị cắt ghép ra khỏi ngữ cảnh, có khi khoảnh khắc riêng tư bỗng bị phơi bày. Sinh viên Trọng Tân (Trường ĐH Khoa học tự nhiên, ĐH Quốc gia TP.HCM) khoe lúc năm nhất từng rất hào hứng vì nhiều buổi cùng nhóm bạn mở livestream ngay giữa tiết học.
Lúc đó, bạn nói chỉ nghĩ live vài phút giải trí, không phiền ai nên cũng không có gì quá nghiêm trọng. "Tụi mình live cho vui thôi, bóc túi mù, xài filter và cười suốt. Có lúc mải live quá rồi nhìn lên bảng không hiểu thầy đang nói gì nhưng về xem lại bài cũng ổn", Tân cười.
Ranh giới mong manh
ThS Phạm Diệp Phương Uyên, hiện giảng dạy tại ĐH bang Louisiana (Mỹ), nhìn nhận livestream trong lớp giống như đưa cả tiết học vào một buổi dự giờ công khai, nơi những người không thuộc lớp có thể quan sát và phán xét.
"Không livestream trong giờ học để bảo vệ bài giảng, thông tin cá nhân và cả sự an toàn của người học. Khi biết mình đang bị xem, cả thầy lẫn trò đều khó tự nhiên, chất lượng giờ học bị ảnh hưởng mà quyền riêng tư gần như không còn", bà Uyên nói.
Cứng rắn hơn, TS Ngô Tuấn Phương (Trường ĐH Luật TP.HCM) nói việc giáo viên livestream, đặc biệt cảnh học sinh làm bài thi, là vi phạm chuẩn mực nghề giáo và xâm phạm quyền riêng tư. Ông nói không gian thi cử cần tôn nghiêm, bảo mật mà biến thành nội dung mạng xã hội thì đó không còn là chuyện vô tình.
Theo ông, học sinh, sinh viên livestream trong giờ học phản ánh xung đột giữa văn hóa mạng (thích phô bày, tương tác) và kỷ luật học đường (đề cao tập trung, tôn trọng). "Lớp học không phải không gian công cộng nên ghi hình chỉ có thể diễn ra khi có sự đồng thuận rõ ràng và vì mục đích học tập chính đáng", TS Phương bày tỏ.
ThS Tiêu Minh Sơn - giảng viên bộ môn kỹ năng mềm Trung tâm phát triển năng lực sinh viên (Trường ĐH Văn Lang) - cho rằng livestream trong giờ học ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy và học. Khi một buổi học bị chia đôi giữa tiếp thu kiến thức và tương tác với khán giả trên mạng, sự tập trung của cả người dạy lẫn người học đều bị phân tán, như biến thành sân khấu ngẫu hứng nơi nội dung bị giản lược hoặc lệch hướng.
Ông Sơn nhấn mạnh việc sử dụng giờ công hay giờ dạy để phục vụ các hoạt động cá nhân như livestream là không phù hợp về chuẩn mực nghề nghiệp. "Đây không còn là câu chuyện cá nhân mà liên quan đến trách nhiệm với nhà trường, với người học và với chính vai trò của người làm giáo dục", ông Sơn nhận định.
Thế giới quản lý ra sao?
Ở nhiều nước, livestream được nhìn như một hoạt động chạm trực tiếp đến dữ liệu cá nhân và quyền riêng tư nên trường học thường quản theo luật bảo vệ dữ liệu và quy định nội bộ về thiết bị ghi hình.
Bộ Giáo dục Mỹ giải thích rằng ảnh và video của sinh viên có thể trở thành hồ sơ học tập theo luật bảo vệ quyền riêng tư và hồ sơ học tập của người học nếu liên quan trực tiếp tới một sinh viên và được nhà trường lưu giữ. Khi đó việc chia sẻ sẽ bị ràng buộc bởi quy định bảo mật thông tin học sinh, sinh viên.
Nhiều đại học tại Mỹ hướng dẫn giảng viên nếu không có sự đồng ý theo luật này, cần lên kế hoạch quay sao cho sinh viên không thể nhận diện (không tên, không mặt hay giọng, không thông tin định danh) hoặc chỉ chia sẻ trong phạm vi được phép.
Tại Anh, Cơ quan bảo vệ dữ liệu ICO nhấn mạnh trường có quyền hạn chế chụp, quay nếu gây xáo trộn hoạt động giáo dục. Đồng thời khuyến cáo phụ huynh, học sinh không đăng hình người khác lên mạng xã hội nếu không phù hợp. Pháp lại chọn cách siết thiết bị đầu cuối. Luật năm 2018 cấm điện thoại và thiết bị liên lạc điện tử ở bậc mầm non, tiểu học, THCS.
Tại Úc, nhiều bang có chính sách riêng về việc chụp, ghi hình học sinh. Như bang Victoria yêu cầu việc thu thập và sử dụng hình ảnh, ghi âm, ghi hình học sinh phải tuân thủ luật và chính sách của ngành giáo dục, gắn với nguyên tắc, mục đích rõ ràng, quyền riêng tư và đồng thuận. Còn bang New South Wales hướng dẫn khi dạy học qua video cũng nhấn mạnh các nguyên tắc an toàn, phù hợp bối cảnh học đường, tránh lộ thông tin và hạn chế rủi ro môi trường số.
Cần mạnh tay hơn
ThS Tiêu Minh Sơn cho rằng việc livestream trong lớp học không nên dừng ở "nên hay không nên" mà cần được đặt trong một khung quản trị rõ ràng của nhà trường. Các cơ sở giáo dục cần ban hành quy định cụ thể về việc sử dụng thiết bị ghi hình, livestream trong giờ học, nêu rõ hành vi được phép, hành vi vi phạm để tránh tình trạng mỗi người hiểu một kiểu hoặc xử lý cảm tính khi sự việc đã xảy ra.
Về lâu dài, chế tài là cần thiết. Nhưng quan trọng hơn cần xây dựng nhận thức đúng cho giảng viên và sinh viên về môi trường số. Nhà trường có thể tổ chức các khóa học, chuyên đề hoặc chương trình đào tạo ngắn hạn về công dân số, đạo đức số và văn hóa ứng xử trên không gian mạng như một phần của năng lực nghề nghiệp trong thời đại mới.
"Nếu được trang bị đủ kiến thức và khung hành lang rõ ràng, người học và người dạy hoàn toàn có thể tận dụng công nghệ số để hỗ trợ học tập thay vì để nó làm biến đổi không gian học đường vốn cần sự tập trung, tôn trọng và an toàn cho tất cả mọi người", ông Sơn nói.
Tối đa: 1500 ký tự
Hiện chưa có bình luận nào, hãy là người đầu tiên bình luận