Lầm tưởng nguy hiểm về các thực phẩm 'không đường', dùng bao nhiêu cũng được

Theo bác sĩ Chế Thị Thu Thương, Khoa Nội tiết Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM), nhiều người lầm tưởng uống nước ngọt "zero calo" hay ăn đồ ngọt "sugar-free" bao nhiêu cũng được. Đây là ngộ nhận nguy hiểm vì các nghiên cứu y khoa gần đây ghi nhận nhiều tác động bất lợi tiềm ẩn.

Rối loạn chuyển hóa và cảm giác no - đói, xáo trộn hệ vi sinh đường ruột...

Bác sĩ Thương cho rằng nước ngọt "không đường", bánh kẹo cho người ăn kiêng hay các gói đường bắp, cỏ ngọt (stevia) đang trở thành lựa chọn quen thuộc của nhiều gia đình. Với người bệnh đái tháo đường hoặc người đang giảm cân, đây dường như là "cứu cánh" hoàn hảo để vừa giữ đường huyết ổn định, vừa thỏa mãn vị ngọt món ăn.

Các sản phẩm này thường chứa chất tạo ngọt thay thế đường, còn gọi là "đường ăn kiêng" hoặc "đường thuốc". Chúng có độ ngọt tương đương, thậm chí cao gấp hàng trăm lần đường mía, nhưng cung cấp rất ít hoặc không có calo và ít ảnh hưởng đến đường huyết ngay sau khi dùng.

Các hoạt chất thường gặp gồm: Aspartame, Sucralose, Saccharin, Stevia (cỏ ngọt), Erythritol, Xylitol... Nhờ đặc tính "ngọt nhưng không calo", chúng thường được khuyên dùng trong giai đoạn ngắn để hỗ trợ người thừa cân, béo phì hoặc người bệnh đái tháo đường giảm bớt lượng đường tiêu thụ.

Bác sĩ Thương dẫn chứng các nghiên cứu y khoa gần đây ghi nhận nhiều tác động bất lợi tiềm ẩn khi uống nước ngọt "zero calo" hay ăn đồ ngọt "sugar-free" thời gian dài:

- Gây rối loạn chuyển hóa và cảm giác no - đói: Vị ngọt đánh lừa não bộ rằng cơ thể sắp nhận được năng lượng. Khi tín hiệu đường đến nhưng lượng calo thực tế lại bằng không, não bộ sẽ thúc đẩy cảm giác thèm ăn mãnh liệt hơn sau đó.

Người dùng có xu hướng "ăn bù" tinh bột, chất béo ở các bữa kế tiếp, khiến tổng lượng calo trong ngày không hề giảm mà cân nặng vẫn tăng.

- Xáo trộn hệ vi sinh đường ruột: Các chất tạo ngọt có thể làm biến đổi quần thể lợi khuẩn đường ruột, làm suy yếu hàng rào niêm mạc ruột. Sự mất cân bằng này gián tiếp làm tăng tình trạng đề kháng insulin - yếu tố then chốt khiến việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn hơn.

- Cảnh báo về sức khỏe tim mạch: Các bằng chứng y học mới ghi nhận việc lạm dụng một số chất tạo ngọt (như nhóm đường rượu erythritol, xylitol...) có thể liên quan đến tăng nguy cơ kết tập tiểu cầu, từ đó gia tăng các biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim hay đột quỵ. Chất tạo ngọt không hoàn toàn "vô hại" như chúng ta vẫn nghĩ.

- Nguy cơ ung thư còn bỏ ngỏ: Dù một số tranh cãi trước đây nhắc đến mối liên hệ giữa chất tạo ngọt nhân tạo và nguy cơ ung thư bàng quang, hiện các cơ quan y tế quốc tế vẫn chưa có đủ bằng chứng xác thực về nguy cơ gây ung thư khi dùng ở liều lượng an toàn cho phép. Dẫu vậy, việc sử dụng bừa bãi là điều không nên.

Không lạm dụng, cần xây dựng lối sống lành mạnh

Bác sĩ Thương khuyến cáo, chất tạo ngọt có thể dùng, nhưng không lạm dụng và chỉ nên xem là công cụ chuyển tiếp tạm thời cho những ai đang quen ăn ngọt.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo không nên dựa vào chất tạo ngọt nhân tạo như một chiến lược dài hạn để kiểm soát cân nặng hay phòng ngừa bệnh tật.

Để bảo vệ sức khỏe và ổn định đường huyết bền vững, người bệnh nên xây dựng lối sống lành mạnh:

- Tập giảm dần khẩu vị ngọt: Vị giác hoàn toàn có thể thích nghi. Sau 2 - 3 tuần chủ động giảm ngọt, bạn sẽ dần quen với hương vị tự nhiên của món ăn mà không còn phụ thuộc vào đường.

- Ăn trái cây nguyên miếng thay vì uống nước ép: Trái cây tươi nguyên miếng cung cấp chất xơ tự nhiên, giúp làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu.

Ngược lại, nước ép đã mất đi phần lớn chất xơ, giải phóng lượng đường tự do hấp thu rất nhanh, dễ làm đường huyết tăng vọt.

- Cảnh giác với nhãn mác "ăn kiêng" (Sugar-free/Diet): Bánh kẹo gắn mác "không đường" vẫn có thể chứa nhiều tinh bột tinh chế, chất béo bão hòa và phụ gia công nghiệp. Đừng để chữ "không đường" tạo tâm lý chủ quan.

Thay đổi thói quen ăn uống từ gốc rễ, ưu tiên thực phẩm tươi sống, nguyên bản và giảm dần vị ngọt mỗi ngày chính là "chìa khóa vàng" để kiểm soát bệnh đái tháo đường hiệu quả nhất.

Chất tạo ngọt có thể làm tổn thương hàng rào não, tăng nguy cơ đột quỵ

Một nghiên cứu mới phát hiện chất tạo ngọt nhân tạo tưởng chừng an toàn nhưng lại có thể gây tổn thương hàng rào máu não, một cơ chế bảo vệ then chốt giúp ngăn các chất độc hại xâm nhập vào não.