Tại tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỉ USD?" do Cục Thông tin truyền thông Chính phủ tổ chức ngày 9-7, TS Nguyễn Sĩ Dũng - nguyên Phó chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, điều phối chương trình - đã đặt vấn đề liệu chúng ta có quá lãng mạn khi đặt mục tiêu đạt kim ngạch 100 tỉ USD vào năm 2027 và đâu là những cơ hội, lợi thế và những khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ.

500 ngày phải tăng trưởng 30%, cần một mô hình mới

Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Nguyễn Hoài Nam đánh giá đây là một áp lực bởi từ nay đến năm 2027, chỉ có khoảng 500 ngày mà xuất khẩu phải tăng trưởng khoảng 30% so với hiện nay.

"Với một chỉ tiêu cao như thế này, chúng ta phải có mô hình mới, phải có nguồn lực và phải có đầu tư", ông Nam nói và đề xuất Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm đầu mối, thành lập ban chỉ đạo quy tụ các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp để triển khai một chương trình hành động theo tinh thần "500 ngày đêm", đưa các giải pháp đến từng ngành hàng và doanh nghiệp.

Cụ thể, trước hết cần rà soát toàn bộ dư địa tăng trưởng của các ngành hàng, không chỉ tập trung vào thủy sản, lâm sản hay rau quả mà còn cả ngành chăn nuôi.

Riêng với thủy sản, ông Nam cho biết để tăng kim ngạch xuất khẩu từ khoảng 12 tỉ USD lên 16 tỉ USD, lượng hàng hóa phải tăng tương ứng từ 1,5 triệu lên khoảng 2,5 triệu container. Điều này đặt ra bài toán lớn về nguồn nguyên liệu. Theo đó, cần đánh giá lại dư địa khai thác, nuôi trồng và tận dụng lợi thế chế biến để chủ động nguồn nguyên liệu.

Thứ hai, thiếu hụt lao động đang là thách thức nghiêm trọng. Dù đã ứng dụng công nghệ, ngành thủy sản vẫn là ngành thâm dụng lao động, trong khi nhiều doanh nghiệp ở miền Tây không tuyển đủ công nhân. Nếu không có lao động thì ngành nông nghiệp, trong đó có thủy sản, không giải quyết được bài toán lớn này.

Vấn đề lớn thứ ba là tín dụng. Theo ông Nam, khi xuất khẩu tăng thì quy mô sản xuất và nhu cầu vốn của doanh nghiệp cũng tăng tương ứng. Do đó, ngân hàng cũng cần thay đổi cách đánh giá rủi ro để đồng hành với mục tiêu tăng trưởng.

Đề xuất tham khảo mô hình Hội đồng ngành hàng

TS Đặng Kim Sơn - nguyên Viện trưởng Viện Chính sách, chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn - cho rằng nếu chúng ta quyết tâm đổi mới một cách đột phá, thay đổi cách làm hoàn toàn khác biệt so với trước thì sẽ đạt được mục tiêu 100 tỉ USD.

Theo đó, trước hết cần rà soát lại quy hoạch, tổ chức lại các vùng sản xuất thành các vùng chuyên canh rất lớn không chỉ về không gian mà phải gắn với khoa học công nghệ, trung tâm chế biến sâu và kết nối đến các cảng biển, cửa khẩu, đường sắt, đường bộ và đường hàng không.

Phải chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, xây dựng chuỗi giá trị liên kết chặt chẽ từ cung ứng đầu vào, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.

Ông cũng đề xuất nghiên cứu mô hình Hội đồng ngành hàng của các nước trên thế giới, trong mô hình này quy tụ các bộ ngành, địa phương, doanh nghiệp và nông dân cùng bàn bạc, hoạch định chiến lược, chính sách và điều phối phát triển.

"Tôi nghĩ mô hình Hội đồng ngành hàng sẽ là một mô hình rất tốt để chúng ta tham khảo. Trong đó, lãnh đạo Chính phủ phải đóng vai trò dẫn dắt và gọi là "nhạc trưởng". Khi chúng ta đã có được tổ chức như thế rồi thì nền tảng về số hóa, khoa học công nghệ sẽ xuất hiện.

Nhưng điều quan trọng về dài hạn không thể giải quyết bằng mệnh lệnh hành chính được. Vì thế phải có những cơ chế để tất cả các thành viên trong chuỗi giá trị đó chia sẻ với nhau cả về rủi ro, cả về quyền lợi, lợi ích", ông Sơn nói.

Ông Nguyễn Thanh Bình - Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) - cũng cho rằng đây là kỳ vọng khá cao nhưng có thể đạt được, đồng thời đề xuất có một cơ quan điều phối tổng thể để chỉ đạo các giải pháp đột phá và tháo gỡ các điểm nghẽn.

Với ngành rau quả, khó khăn lớn nhất hiện nay là phương thức sản xuất còn nhỏ lẻ, phụ thuộc tập quán canh tác, khiến đất đai bị khai thác quá mức. Việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong thời gian dài khiến đất trồng cây ăn trái ở Đồng bằng sông Cửu Long tích tụ kim loại nặng và dư lượng hóa chất, ảnh hưởng chất lượng xuất khẩu của nhiều mặt hàng như sầu riêng, mít.

Đây là vấn đề lớn mà bà con nông dân không thể tự xử lý được, cần có sự vào cuộc của các cơ quan quản lý nhà nước cũng như của các nhà khoa học.

"Chúng ta nên đầu tư trọng tâm, trọng điểm vào gạo, cà phê, trái cây, thủy sản... để gia tăng kim ngạch. Ví dụ sầu riêng, hiện chúng ta có tới 170.000ha, sản lượng rất lớn nhưng cần nâng cao chất lượng và đẩy mạnh đàm phán mở rộng diện tích được cấp mã số vùng trồng để tăng xuất khẩu", ông Bình chia sẻ.

Chuyên gia quốc tế dự báo kinh tế Việt Nam 2026 tăng trưởng tích cực

Theo khảo sát của Bloomberg, các chuyên gia kinh tế dự báo Việt Nam tăng trưởng tích cực trong năm 2026, trong bối cảnh GDP quý 2 tăng cao hơn quý 1 và động lực từ xuất khẩu tiếp tục được duy trì.