Điều khiến nhiều thân nhân bất ngờ là sau hàng chục năm từ ngày gửi lại để lên đường vào Nam, hồ sơ, vàng bạc những người đi B gởi lại vẫn được cơ quan lưu trữ bảo quản niêm cất gần như nguyên vẹn.

Nhẫn vàng, giấy tờ gởi lại 60 - 70 năm sau vẫn nguyên vẹn

Bà Trần Việt Hoa - Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia III - cho biết hiện trung tâm này đang giữ một khối lượng đồ sộ các tài liệu nhà nước, các bảo vật quốc gia.

Đặc biệt, rất nhiều hồ sơ, giấy tờ và kỷ vật của cán bộ đi B vẫn được giữ trong tình trạng gần như nguyên vẹn.

Tài liệu, giấy tờ, tài sản cán bộ đi B được hình thành từ trước ngày cán bộ vào chiến trường. Theo quy định, trước khi đi B, cán bộ phải gửi lại hồ sơ, giấy tờ và kỷ vật cho Ủy ban Thống nhất Chính phủ.

Ngày đất nước thống nhất, khối tài liệu này được bàn giao qua một số cơ quan, sau đó tiếp tục chuyển giao cho cơ quan lưu trữ. Bà Hoa cho biết sau khi tiếp nhận, các cán bộ lưu trữ tiến hành sắp xếp, phân loại hồ sơ theo từng địa phương và đưa vào kho bảo quản theo chế độ nghiêm ngặt.

Nhiều hồ sơ đến nay đã được lưu giữ 60 - 70 năm. Khi mở ra, nhiều tài liệu vẫn còn nguyên dấu đỏ, nét mực và các loại giấy tờ, hình ảnh gốc.

"Có những hồ sơ đã qua 60 - 70 năm nhưng khi mở ra vẫn thấy con dấu đỏ, mực vẫn còn tươi, hồ sơ rất nguyên vẹn, bao gồm cả ảnh và các loại giấy tờ gốc. Đặc biệt trong khối kỷ vật của cán bộ đi B có những món vàng được gửi lại trước khi lên đường" - bà Hoa nói.

Theo Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, các khối vàng của cán bộ đi B là kỷ vật đặc biệt, được quản lý, bảo quản qua nhiều lớp và có quy trình kiểm kê nghiêm ngặt. 

Trước đây, kỷ vật vàng được bàn giao cho Ủy ban Thống nhất Chính phủ, sau đó do Ngân hàng Nhà nước quản lý và sau này được chuyển giao về cho cơ quan lưu trữ.

"Hiện nay, vàng được bảo quản trong két sắt, qua nhiều lớp niêm phong. Mỗi khi mở để tổng kiểm kê hoặc đối chứng khi có thông tin về thân nhân đều phải có sự tham gia của lãnh đạo và cán bộ thủ kho" - bà Hoa thông tin.

Cũng theo bà Hoa, mỗi cán bộ đi B có thể gửi lại một chiếc nhẫn, một vòng tay hoặc những món đồ có giá trị khác. Những thông tin này được Ngân hàng Nhà nước thống kê trong phiếu gửi vàng. Không chỉ hiện vật, phần bìa, phong bì, cách gói vàng cũng được lưu giữ theo hồ sơ ban đầu.

"Chúng tôi căn cứ vào phiếu gửi vàng cũng như toàn bộ bìa, phong bì để đựng vàng, cách gói vàng như thế nào vẫn được giữ nguyên vẹn từ trước đến nay" - bà Hoa nói.

Nỗ lực tìm lại thân nhân kỷ vật đi B

Bảo quản những kỷ vật suốt nhiều thập kỷ đã khó, tìm được thân nhân để trao trả lại càng khó hơn.

Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đã nhiều lần cung cấp thông tin cho các địa phương để tìm kiếm gia đình của những cán bộ đi B có hồ sơ, kỷ vật đang được lưu giữ.

Tuy nhiên, thời gian kéo dài hàng chục năm khiến việc xác minh gặp nhiều trở ngại. Có gia đình thay đổi nơi cư trú, có người chuyển từ địa phương này sang địa phương khác, trong khi địa giới hành chính cũng nhiều lần thay đổi.

Dẫn trường hợp của liệt sĩ Nguyễn Văn Kim (TP Đà Nẵng), Giám đốc Trung tâm Lưu trữ quốc gia III cho biết ông Kim vào chiến trường B năm 1961 và hy sinh năm 1968.

Hồ sơ lưu trữ có thông tin về việc ông gửi lại vàng trước khi vào chiến trường. Tuy nhiên sau nhiều năm, thân nhân của ông đã chuyển vào TP.HCM.

Việc tìm kiếm từ địa phương cũ, trong đó có Quảng Nam (sau này là Đà Nẵng) gặp không ít khó khăn.

Theo bà Hoa, gần đây, việc tìm kiếm thân nhân cán bộ có kỷ vật đi B thuận lợi hơn nhờ có sự hỗ trợ tích cực của các cơ quan báo chí và mạng xã hội. Thông tin được lan tỏa qua nhiều kênh đã giúp cơ quan lưu trữ kết nối với các gia đình.

Nhẫn vàng, thư tay, học bạ… của cán bộ đi B được trả lại thân nhân Đà Nẵng sau 60 năm

Những kỷ vật của cán bộ đi B đã vượt thời gian, vượt đường xa vào Đà Nẵng và được các cán bộ Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đặt lên bàn tay thân nhân.