Đoạn mô tả trên mở đầu cho bài viết, không phải trên báo Việt Nam, mà là một chuyên trang cờ tướng trên nền tảng Zhuanlan Zhihu của Trung Quốc, khi viết về cố kỳ thủ Mai Văn Minh vài ngày trước.

Trong chuỗi bài viết phân tích về sự trỗi dậy mạnh mẽ của dàn kỳ thủ Việt Nam, các chuyên trang cờ tướng Trung Quốc nhắc rất nhiều đến cái tên Mai Thanh Minh, người Việt đầu tiên được kỳ đàn đại lục tôn xưng là "hải ngoại đệ nhất nhân".

Đó không hề là một danh hiệu truyền miệng, như biệt danh đậm chất kiếm hiệp "Độc cô cửu kiếm" của ông, mà là giải thưởng hẳn hòi do Liên đoàn Cờ tướng thế giới trao tặng vào năm 1993, khi cố kỳ thủ Mai Thanh Minh dự Giải vô địch thế giới lần thứ 3.

Ngay từ lần đầu tổ chức vào năm 1990, Giải vô địch cờ tướng thế giới đã đặt ra một hạng mục đặc biệt - đó là Phi Hoa Duệ.

Phi Hoa Duệ nghĩa là không phải người Hoa, là giải thưởng mang tính khích lệ phong trào cờ tướng toàn cầu, nói theo cách hoa mỹ của kỳ đàn đại lục là "hải ngoại đệ nhất nhân". 

Đây là giải thưởng trao cho kỳ thủ không thuộc Trung Quốc cũng như các nước Hoa ngữ khác (như Đài Loan, Hong Kong, Macau...) có thứ hạng cao nhất ở Giải vô địch cờ tướng thế giới.

Trong 2 năm đầu tổ chức, giải Phi Hoa Duệ thuộc về kỳ thủ người Anh Winston Williams. Và đến lần thứ 3, Mai Thanh Minh - với vị trí thứ 6 chung cuộc đã trở thành kỳ thủ Việt Nam đầu tiên giành giải Phi Hoa Duệ. 

"Đó là một cột mốc quan trọng của cờ tướng Việt Nam. Vào những năm đó, cờ tướng chỉ là thú vui của người bình dân. 

Không có đội tuyển chuyên nghiệp, không có giải quốc gia, không có hệ thống đào tạo, thậm chí cả một bộ cờ tử tế cũng là thứ xa xỉ.

Mai Thanh Minh là đại biểu cho tầng lớp chơi cờ bình dân của người Việt. Ông hầu như không có sư phụ, không có cả dụng cụ chuyên nghiệp, và hoàn toàn tự học từ cha mình - một người yêu cờ.

Rồi ông tiến bộ dần từ những quán cờ vỉa hè, nơi người Việt thường dựng nên một bình trà đá, bán cà phê, và mua vui cho khách qua đường bằng một bộ cờ", Zhuanlan Zhihu viết.

Xuyên suốt nhiều thập niên, người Việt luôn tôn sùng người đại lục như bậc thầy trong môn cờ tướng. Và đến những năm gần đây, khi người Trung Quốc cũng bắt đầu quan sát hành trình phát triển của làng cờ Việt Nam.

Sự am hiểu tường tận về Mai Thanh Minh, kỳ thủ hoàn toàn trưởng thành từ giới "giang hồ" cho thấy mức độ am hiểu rất sâu của làng cờ tướng Trung Quốc với những kỳ thủ nổi danh từ phương Nam. 

Bài viết còn nhắc đến căn bệnh sốt rét quái ác mà ông Mai Thanh Minh gặp phải vào năm 1976, khi mới 19 tuổi.

Cũng vì căn bệnh này, người ông Minh luôn trong tình trạng gầy yếu, với nước da tai tái và khuôn mặt khắc khổ. 

"Nhưng dường như chính quãng thời gian trên giường bệnh đưa ông đến gần hơn với cờ tướng. Ông Mai Thanh Minh tự học chơi cờ qua sách vở, rồi sau này là những bàn cờ vỉa hè. 

Cứ thế, ông ấy vươn lên thành kỳ thủ số một Việt Nam, tự mình kiếm được thu nhập từ việc chơi cờ tướng - một điều rất hiếm có vào những năm đó", Zhuanlan Zhihu viết.

Chiến tích ở Giải vô địch thế giới 1993 đưa tên tuổi ông Mai Thanh Minh, cùng nhiều người đồng đội những năm đó như Diệp Khai Nguyên, Trềnh A Sáng, Lê Thiên Vị vươn ra tầm quốc tế. 

"Vào giai đoạn đó, làng cờ tướng nằm trong tay Từ Thiên Hồng, Lữ Khâm, Triệu Quốc Vinh, Hồ Vinh Hoa... Bất kể cử ai, đội cờ Trung Quốc đều dễ dàng lấy hết mọi vị trí đứng đầu, và hiếm khi hòa một trận. 

Trước khi đến thời kỳ của Nguyễn Thành Bảo, Lại Lý Huynh ngày nay, Việt Nam từng có giai đoạn dài lép vế Trung Quốc toàn diện. Nhưng điều đó không ngăn những kỳ thủ như Mai Thanh Minh miệt mài học hỏi, và tiếp tục đam mê của mình. 

Và rồi cứ lặng lẽ như vậy, làng cờ tướng Việt Nam đã vươn lên vị trí số 2 thế giới, với bước đi tiên phong của một vị kỳ thủ tự học thành tài", Zhuanlan Zhihu viết.

Kỳ thủ học sinh thống trị làng cờ tướng Trung Quốc

Ở tuổi 18, Mạnh Phồn Duệ tạo nên một sự thống trị khó tin với làng cờ tướng Trung Quốc, khi đã dẫn đầu bảng xếp hạng kỳ đàn đại lục suốt từ cuối năm 2025 đến nay.