Để có được những sản phẩm gốm men như hiện tại, Nguyễn Viết Lâm đã trải qua hành trình gần năm năm âm thầm nghiên cứu, thử nghiệm và chấp nhận không ít thất bại.

Tìm lại chất men của nghề gốm Thanh Hà

Trước đây đời sống khó khăn, làm gốm tráng men vốn tốn nhiều công sức, chi phí cao nên hầu như các hộ sản xuất ở làng gốm Thanh Hà chỉ tập trung chế tác những sản phẩm đất nung thông thường như tò he, bát, đĩa… Vậy là cứ thế công thức làm men gốm truyền thống bị mai một rồi thất truyền, anh thấy đau đáu vì điều này.

Những năm đầu thử nghiệm làm gốm tráng men với Lâm là quãng thời gian đầy áp lực. Để tạo ra sản phẩm gốm men đạt chuẩn buộc phải đầu tư lò nung điện để nhiệt độ lên đến khoảng 1.300oC. Mỗi lần vận hành lò nung tốn chi phí khá cao nên không thể chỉ nung vài sản phẩm, trong khi nếu nung với số lượng lớn mà men chưa đạt cũng coi như bỏ cả lò.

Đó là những ngày mà đến việc phơi đất, làm phôi, tạo dáng đều phải cực kỳ kỹ lưỡng bởi chỉ cần một lỗi nhỏ cũng có thể khiến cả mẻ nung bị hỏng. 

"Làm gốm thô có khi vài ba công đoạn là được nhưng tráng men phải qua 8-9 công đoạn, chưa kể thời gian nung dài hơn và nhiệt độ cao hơn rất nhiều", anh Lâm nói.

Sau nhiều lần thất bại, vừa làm vừa điều chỉnh, cuối cùng anh cũng tìm ra công thức men phù hợp với chất đất Thanh Hà. Nguyên liệu làm men gốm được Lâm lấy hoàn toàn từ thiên nhiên như tro bếp, đá vôi. Nhưng tùy nhiệt độ và cách gia công mà mỗi mẻ nung sẽ cho ra màu men không hoàn toàn giống nhau. Nhờ vậy lại tạo nét độc đáo, màu men rất lạ mà sản phẩm màu công nghiệp khó làm được.

Nếu làm các sản phẩm gốm đất nung thô, mỗi tháng nhà anh có thể vào 4-5 lò với cả ngàn sản phẩm mỗi lò. Nhưng làm sản phẩm tráng men, mỗi tháng cũng chỉ 1-2 lò mà mỗi lò khoảng 150 sản phẩm. Bù lại sản phẩm tráng men có giá trị cao và được thị trường yêu thích hơn.

Linh vật ngựa ngộ nghĩnh đón năm mới

Những ngày này Lâm đang tất bật tạo hình linh vật ngựa từ những khối đất sét. Khoe một chú ngựa có ngoại hình khá dễ thương trên tay, anh cho biết đây là dòng sản phẩm gốm lộc mã được trình làng dịp Tết. 

"Lộc mã với ngoại hình mập mạp, chân ngắn, dáng hiền hòa là loại ngựa được các quan ngày xưa cưỡi về quê vinh quy bái tổ mang ý nghĩa tài lộc, may mắn. Ngựa có thể được trưng bày trong nhà hoặc dùng làm như heo đất tiết kiệm đầu năm", anh Lâm nói.

Ngoài ra anh khoe sắp tới sẽ còn thêm một vài sản phẩm gốm linh vật ngựa mang thêm nhiều ý nghĩa khác. Lâm giải thích ngựa vốn mang ý nghĩa mã đáo thành công thì thân ngựa thon gọn, hai chân sau trụ vững trên bệ nhưng hai chân trước chồm cao như đang phi nước đại. Mỗi con ngựa hoàn thiện có chiều dài và chiều cao khoảng 30cm.

Anh nói việc tạo dáng là khó nhất, đòi hỏi người thợ làm sao phải thể hiện được sự mềm mại của chuyển động nhưng vẫn giữ được sự vững chãi, thần thái uy phong của linh vật. Vì kích thước khá lớn nên anh phải tạo hình từng bộ phận ngựa riêng lẻ theo đúng tỉ lệ đã định sẵn rồi sau đó ghép các bộ phận lại tạo thành chú ngựa hoàn chỉnh.

Để hoàn thiện một sản phẩm linh vật ngựa, người thợ phải mất 50-60 giờ làm việc với khá nhiều công đoạn nối tiếp như trộn đất, tạo phôi, phơi khô, tráng men rồi nung ở nhiệt độ cao. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, chăm chút cẩn thận mới có thể tạo ra linh vật ngựa gốm tráng men hoàn hảo. Anh cho biết giá bán mỗi linh vật ngựa dao động từ 500.000 đồng đến vài triệu đồng tùy kích thước, dáng thế và màu men.

Càng gần Tết số đơn hàng càng nhiều, liên tục đổ về khiến nhà anh phải tăng công suất để kịp đáp ứng yêu cầu của khách. Ngoài bán ra thị trường, các sản phẩm linh vật ngựa từ cơ sở của anh còn được chọn để trang trí không gian công cộng dịp Tết. Song song với hoàn tất các đơn hàng cho đối tác, Lâm đang chế tác hai linh vật ngựa cỡ lớn để phục vụ trang trí tại địa phương, tạo điểm nhấn văn hóa cho người dân và du khách đến Hội An dịp xuân này.

Trung tâm Cung ứng sự nghiệp công phường Hội An Tây cho biết năm nay địa phương đã đặt hàng các nghệ nhân chế tác ba cặp linh vật ngựa bằng đất nung với hình dáng và sắc thái khác nhau, trưng bày dọc tuyến đường dẫn vào làng gốm Thanh Hà. Những linh vật này không chỉ góp phần tạo không khí Tết mà còn trở thành điểm check-in, chụp ảnh của du khách, giúp quảng bá hình ảnh làng nghề truyền thống.

Cô giáo dạy mỹ thuật tiếp tục gây sốt vì vẽ linh vật ngựa quá 'thần thái'

Linh vật ngựa với ánh mắt thần thái, sải chân mạnh mẽ được cô giáo mỹ thuật vẽ trên bảng phấn lại tiếp tục khiến cộng đồng mạng trầm trồ, thích thú.