Hút vốn ngoại vào chứng khoán: dòng tiền vào - ra phải thuận lợi

Hiện thị trường chứng khoán Việt Nam được đánh giá đáp ứng 10/18 tiêu chí của MSCI (đơn vị cung cấp chỉ số chứng khoán toàn cầu). Trong số những vấn đề cần tiếp tục cải thiện, giới hạn sở hữu nước ngoài vẫn là một trong những rào cản.

Chứng khoán mong nới "room ngoại"

Theo đánh giá của MSCI, các hạn chế về tỉ lệ sở hữu nước ngoài (thường được gọi là "room ngoại") tại một số ngành nghề kinh doanh có điều kiện, với mức trần từ 0% đến 75%, đang ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận của nhà đầu tư quốc tế đối với một phần thị trường cổ phiếu Việt Nam, có quy mô tương đương hơn 10% giá trị vốn hóa.

Bên cạnh đó tình trạng cạn dư địa sở hữu nước ngoài, hay còn gọi là kín "room ngoại", tại một số doanh nghiệp lớn tiếp tục hạn chế khả năng giải ngân của các quỹ đầu tư quốc tế.

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Trương Hiền Phương - Giám đốc cấp cao Chứng khoán KIS Việt Nam - cho biết khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài cũng đã có những chuyển biến tích cực, khi ngày càng có thêm doanh nghiệp niêm yết không áp dụng giới hạn sở hữu nước ngoài hoặc cho phép sở hữu ở mức cao.

Tuy nhiên một số doanh nghiệp có nền tảng kinh doanh tốt vẫn kín "room ngoại", trong khi các quỹ đầu tư hiện hữu có xu hướng nắm giữ dài hạn. Điều này khiến những nhà đầu tư mới gặp khó khăn khi muốn xây dựng hoặc gia tăng tỉ trọng danh mục tại Việt Nam.

Theo ông Phương, bên cạnh việc tiếp tục rà soát, nới "room ngoại" tại những lĩnh vực phù hợp, Việt Nam có thể nghiên cứu phát triển các sản phẩm giúp nhà đầu tư quốc tế tiếp cận lợi ích kinh tế gắn với cổ phiếu mà không trực tiếp nắm quyền biểu quyết.

Một trong những giải pháp được đề cập là chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR). Còn về dài hạn, xem xét sửa luật theo hướng giảm tỉ lệ số ngành nghề kinh doanh có điều kiện.

Chứng khoán cần thêm nhiều sản phẩm phái sinh

Ông Lê Anh Tuấn - Tổng giám đốc Dragon Capital Việt Nam - cho rằng để thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện khả năng tiếp cận thị trường, ngoài "room ngoại" còn phải xử lý vấn đề giao dịch ngoại tệ và phòng ngừa rủi ro tỉ giá.

Ông dẫn ví dụ về quỹ Diamond ETF do Dragon Capital phát triển từ năm 2020. Nhờ cơ chế giúp nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận các cổ phiếu đã hết dư địa sở hữu ngoại, quy mô quỹ tăng từ khoảng 5 triệu USD lên 1 tỉ USD chỉ sau ba năm.

Từ câu chuyện này, ông Tuấn cho rằng những cải cách thực chất về khả năng tiếp cận thị trường có thể tạo sức hút đáng kể đối với dòng vốn quốc tế.

Theo ông Trương Hiền Phương, bên cạnh việc tiếp tục xem xét nới "room ngoại" tại những lĩnh vực phù hợp, Việt Nam có thể nghiên cứu phát triển thêm các sản phẩm như chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR), đồng thời đa dạng hóa công cụ phái sinh và sản phẩm phòng ngừa rủi ro.

Nếu được xây dựng trên cơ sở pháp lý phù hợp, các sản phẩm này có thể mở rộng lựa chọn đầu tư và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của các định chế tài chính quốc tế.

Thuận lợi khi đem tiền đến, dễ dàng khi mang tiền về

Tuy nhiên khả năng tiếp cận cổ phiếu mới chỉ là một phần của bài toán thu hút vốn ngoại. Thách thức tiếp theo chủ yếu nằm ở việc tự do hóa thị trường ngoại hối (FX). Theo ông Trương Hiền Phương, đây là tiêu chí phức tạp nhưng không phải là rào lớn. Nhiều thị trường mới nổi hiện tại của MSCI cũng chưa hoàn toàn đáp ứng tiêu chí này.

Ông cho rằng nhà đầu tư quốc tế không chỉ quan tâm đến triển vọng sinh lời của cổ phiếu, mà còn phải tính toán rủi ro tỉ giá, chi phí chuyển đổi ngoại tệ và thời gian thực hiện các giao dịch chuyển vốn.

Hiện nay, hoạt động mua bán ngoại tệ phục vụ đầu tư được thực hiện thông qua hệ thống ngân hàng và phải tuân thủ các quy định quản lý ngoại hối. Pháp luật cũng đã có cơ chế cho phép nhà đầu tư nước ngoài chuyển vốn và lợi nhuận hợp pháp ra nước ngoài.

Thực tế biến động tỉ giá có thể ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả đầu tư khi quy đổi sang ngoại tệ.

Chẳng hạn, một khoản đầu tư mang lại lợi nhuận 2 - 3% bằng tiền đồng vẫn có thể ghi nhận mức sinh lời âm tính theo USD nếu đồng Việt Nam mất giá 3 - 4% trong cùng kỳ, chưa tính các chi phí giao dịch.

Trong ngắn hạn, một hướng đi được ông Phương gợi mở là xem xét, nghiên cứu cơ chế xử lý ưu tiên đối với các giao dịch chuyển đổi ngoại tệ và luân chuyển vốn hợp pháp tại Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam.

Khi những quy trình này vận hành thông suốt, chi phí hợp lý và có các định chế tài chính lớn thực sự tham gia, Việt Nam mới có thể chứng minh sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế.

Diễn đàn Thị trường vốn Việt Nam 2026: Tìm lời giải hút dòng vốn mới

Việt Nam cần huy động khoảng 38,5 triệu tỉ đồng vốn đầu tư trong 5 năm tới. Làm thế nào để thị trường chứng khoán phát huy mạnh hơn vai trò huy động vốn trung và dài hạn, giảm áp lực cho hệ thống ngân hàng, đồng thời tận dụng cơ hội nâng hạng để thu hút dòng vốn quốc tế?