Chia sẻ với Tuổi Trẻ nhân chuyến thăm Pháp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, TS Vũ Minh Ngọc gợi ý một số hướng hợp tác Pháp - Việt trong đào tạo, nghiên cứu, qua đó chuẩn bị nguồn nhân lực cho lĩnh vực hạt nhân.

"Nếu chỉ tính riêng việc xây dựng và vận hành một nhà máy điện hạt nhân thì chúng ta có thể mua công nghệ và hợp tác với các đối tác quốc tế.

Nhưng để thực sự phát triển một ngành công nghiệp hạt nhân bền vững và từng bước làm chủ công nghệ, Việt Nam cần chuẩn bị nguồn nhân lực ngay từ bây giờ và phải có một chiến lược dài hạn", TS Ngọc nêu.

Hợp tác để cùng tạo ra tri thức và công nghệ ngành hạt nhân

Việt Nam đang có nhu cầu lớn về năng lượng và phát triển các công nghệ chiến lược. Tôi cho rằng Pháp có thể là một đối tác quan trọng, nhất là trong lĩnh vực năng lượng và công nghệ hạt nhân, nơi Pháp có nền tảng nghiên cứu và công nghiệp sâu, còn Việt Nam có nhu cầu phát triển và ứng dụng lớn.

Việc Việt Nam phát triển điện hạt nhân không chỉ đơn thuần là xây dựng một vài nhà máy điện, mà còn có thể tạo động lực cho cả một hệ sinh thái khoa học - công nghệ, từ vật liệu, cơ khí chính xác, tự động hóa, điện tử, công nghệ thông tin đến an toàn và bảo vệ môi trường.

Nếu chỉ tính riêng việc xây dựng và vận hành một nhà máy điện hạt nhân, chúng ta có thể mua công nghệ và hợp tác với các đối tác quốc tế. Nhưng để thực sự phát triển một ngành công nghiệp hạt nhân bền vững và từng bước làm chủ công nghệ, Việt Nam cần chuẩn bị nguồn nhân lực ngay từ bây giờ và có một chiến lược dài hạn.

Điều quan trọng là chuyển dần từ tư duy "hợp tác để tiếp nhận công nghệ" sang "hợp tác để cùng tạo ra tri thức và công nghệ".

Việc gửi sinh viên sang Pháp đào tạo là cần thiết nhưng chưa đủ. Hợp tác nên tiến tới đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, xây dựng chương trình đào tạo chung và thực hiện các dự án nghiên cứu chung giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp hai nước.

Việt Nam cần đào tạo nguồn nhân lực cho toàn bộ chuỗi giá trị của ngành hạt nhân. Một chương trình điện hạt nhân không chỉ cần kỹ sư vật lý hạt nhân mà còn cần nhân lực về cơ khí, điện, tự động hóa, vật liệu, hóa học, công nghệ thông tin, xây dựng, địa chất, an toàn, môi trường và quản lý dự án.

Pháp có thể là một đối tác quan trọng trong quá trình này bởi quốc gia này không chỉ có kinh nghiệm trong lĩnh vực điện hạt nhân mà còn có một hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh. Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của Pháp trong việc phát triển nguồn nhân lực cho toàn bộ chuỗi giá trị của ngành hạt nhân.

Hình thức hợp tác hiệu quả không chỉ là gửi sinh viên Việt Nam sang Pháp học rồi trở về, mà nên tiến tới đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, xây dựng chương trình đào tạo chung và thực hiện các dự án nghiên cứu chung.

Khi các nhà khoa học Việt Nam được tham gia trực tiếp vào những dự án nghiên cứu cùng đồng nghiệp Pháp, họ không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn học được phương pháp nghiên cứu, cách tổ chức dự án và văn hóa khoa học. Đây là nền tảng để Việt Nam từng bước xây dựng năng lực khoa học và công nghệ của chính mình.

Trong những năm qua, tôi có cơ hội hỗ trợ và kết nối một số giảng viên, nghiên cứu sinh Việt Nam với các trường đại học và nhóm nghiên cứu tại Pháp thông qua những dự án nghiên cứu mà tôi tham gia.

Điều tôi mong muốn không chỉ là giúp một người có thêm bằng tiến sĩ hay có thêm vài năm kinh nghiệm ở nước ngoài. Quan trọng hơn là sau quá trình đó, họ có thể tiếp tục phát triển chuyên môn, xây dựng những hướng nghiên cứu mới và duy trì mạng lưới hợp tác với các đồng nghiệp quốc tế.

Lực lượng trí thức nước ngoài có thể đóng góp từ xa

Cộng đồng người Việt đang làm việc trong lĩnh vực khoa học, công nghệ và kỹ thuật tại Pháp nói riêng và châu Âu nói chung là một nguồn lực rất quý giá đối với Việt Nam.

Trong nhiều năm học tập và làm việc tại Pháp, tôi gặp nhiều người Việt có chuyên môn cao đang làm việc tại các trường đại học, viện nghiên cứu, tập đoàn công nghiệp và công ty công nghệ. Nhiều người mong muốn đóng góp cho đất nước nhưng chưa có cơ chế kết nối phù hợp.

Một ví dụ là mạng lưới chuyên gia năng lượng hạt nhân ở nước ngoài (VietNuc), nơi quy tụ những người Việt có kinh nghiệm trong lĩnh vực hạt nhân đang làm việc tại nhiều quốc gia châu Âu như Pháp, Bỉ, Anh, Áo, Ý và một số nước khác.

Điều làm tôi rất vui là các thành viên đều nhiệt huyết và mong muốn đóng góp cho chương trình điện hạt nhân của Việt Nam. Đây là nguồn lực mà theo tôi cần được kết nối và phát huy tốt hơn.

Đóng góp cho Việt Nam không nhất thiết có nghĩa là tất cả mọi người phải trở về nước làm việc. Một nhà khoa học hoặc kỹ sư đang ở nước ngoài vẫn có thể tham gia đào tạo, hướng dẫn sinh viên và nghiên cứu sinh, thực hiện các dự án nghiên cứu chung, chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn hoặc kết nối Việt Nam với các đối tác quốc tế.

Điều cần thiết là có những cơ chế chủ động hơn để kết nối các chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài với trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước.

Có thể xây dựng các mạng lưới theo từng lĩnh vực chuyên môn để các đơn vị trong nước dễ dàng tìm được chuyên gia phù hợp khi cần hợp tác. Ngược lại, các nhà khoa học ở nước ngoài cũng cần hiểu rõ hơn những nhu cầu và vấn đề khoa học - công nghệ mà Việt Nam đang quan tâm.

Nếu kết nối được hai nguồn lực này, Việt Nam có thể tận dụng tốt hơn tri thức và kinh nghiệm của cộng đồng chuyên gia ở nước ngoài, đồng thời từng bước xây dựng năng lực khoa học - công nghệ dài hạn trong nước.

Việt Nam tiếp nhận tài liệu lưu trữ về Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Bộ Ngoại giao Pháp

Các tài liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh được phía Pháp trao tặng nhằm phục vụ công tác nghiên cứu, lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời làm phong phú thêm ký ức lịch sử chung giữa hai dân tộc Việt Nam và Pháp.