Fed cảnh báo AI có thể gây cú sốc lớn cho thị trường việc làm Mỹ

Theo Hãng tin Reuters, ngày 12-11, Thống đốc Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) Michael Barr nhận định Mỹ cần chuẩn bị cho "những gián đoạn ngắn hạn nghiêm trọng" trên thị trường việc làm do trí tuệ nhân tạo (AI) gây ra.

Tùy tốc độ triển khai, AI có thể thay thế người lao động trên diện rộng, đồng thời làm gia tăng bất bình đẳng, trong khi mang lại lợi ích cho giới đầu tư.

Những nhận định này được đưa ra ngay sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, trong bối cảnh làn sóng phản đối sự phát triển quá nhanh của AI góp phần tác động đến kết quả bầu cử. Ông Barr không đưa ra dự báo cụ thể mà nhấn mạnh sự cần thiết phải chuẩn bị trước những căng thẳng xã hội do công nghệ này gây ra.

Trong bài phát biểu chuẩn bị cho sự kiện tại Đại học Yale, ông Barr nhận định hệ quả của AI vẫn khó lường. Điều này phụ thuộc phần lớn vào việc cạnh tranh giữa các công ty AI có đủ mạnh để biến công nghệ thành "một loại hàng hóa giá rẻ, phổ biến rộng rãi với lợi ích được chia sẻ đồng đều" hay không, tương tự cách Internet từng mang lại lợi ích rộng khắp theo thời gian.

"Nếu kịch bản đó xảy ra, AI có khả năng tiếp cận các kỹ năng và thông tin cần thiết để doanh nghiệp nhỏ phát triển mạnh mẽ", ông nói.

Ngược lại, thị trường có thể ngày càng tập trung vào một nhóm nhỏ doanh nghiệp thành công và những người sở hữu hoặc đầu tư vào các công ty này. 

Khi đó, lợi nhuận sẽ dồn về phía những người nắm giữ nguồn vốn thay thế sức lao động, khiến tỉ trọng thu nhập của người lao động trong tổng thu nhập quốc dân tiếp tục suy giảm.

Tỉ trọng thu nhập từ lao động ở Mỹ, thước đo tương đối phản ánh phần sản lượng quốc gia được chuyển thành tiền lương cho người lao động so với lợi nhuận hoặc thu nhập từ cổ phần của chủ doanh nghiệp và nhà đầu tư, đã chạm mức thấp kỷ lục 52,8% trong quý II-2026. Từ sau Thế chiến thứ hai đến đầu thế kỷ XXI, chỉ số này tương đối ổn định ở mức 60-65%.

"Một số nhà nghiên cứu tin rằng AI có những đặc tính tương tự các bước tiến công nghệ cao trong quá khứ, vốn củng cố sự tập trung quyền lực thị trường", ông Barr nhận định.

Dù đến nay, tình trạng cắt giảm nhân sự vẫn ở mức "tương đối thấp", thậm chí có bằng chứng cho thấy AI thúc đẩy nhu cầu và tạo thêm việc làm, ông Barr cho rằng tác động của công nghệ này vẫn chưa rõ ràng. Khả năng doanh nghiệp nhỏ tiếp cận AI để mở rộng quy mô sẽ là yếu tố quan trọng.

"Không ai biết lợi ích sẽ được chia sẻ ở mức độ nào", ông Barr nói. Ông cảnh báo AI có thể thay thế lao động trong một số lĩnh vực, đặc biệt là người trẻ, ít kinh nghiệm. 

"Nếu thị trường việc làm thay đổi quá nhanh, người lao động sẽ khó thích nghi, gây ra những xáo trộn lớn. Trong khi đó, sự tập trung quyền lực thị trường có thể làm trầm trọng thêm bất bình đẳng, gây áp lực nặng nề lên "Giấc mơ Mỹ"".

Dùng AI cũng lo, không dùng cũng lo

Nhiều học sinh cho biết ai trong lớp cũng dùng AI hỗ trợ cho việc học, đến mức 'không dùng AI thì thấy mình lạc nhịp'. Cái khó là không biết mình đang đúng hay sai khi dùng AI cho chuyện học hành.