Ngày 24-6, Viện Các vấn đề quốc tế Singapore (SIIA) công bố báo cáo Triển vọng Khói mù 2026, cảnh báo nguy cơ xuất hiện các đợt khói mù xuyên biên giới nghiêm trọng tại Đông Nam Á trong những tháng còn lại của năm.

Theo đó, SIIA đã nâng mức cảnh báo lên "đỏ" - mức cao nhất - đối với Brunei, Indonesia, Malaysia và Singapore. Đây mới là lần thứ hai kể từ năm 2019 tổ chức này đưa ra cảnh báo ở cấp độ nghiêm trọng như vậy, sau năm 2023.

Báo cáo nhận định giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 9 sẽ là thời điểm rủi ro cao nhất. Nguyên nhân là hiện tượng El Niño kết hợp với khả năng xuất hiện pha dương của Dao động lưỡng cực Ấn Độ Dương (IOD), khiến thời tiết nóng và khô hơn bình thường, làm gia tăng nguy cơ cháy rừng và cháy đất than bùn.

Theo SIIA, rủi ro năm nay không chỉ đến từ các yếu tố thời tiết mà còn liên quan đến sức ép kinh tế và nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng cho nông nghiệp cũng như sản xuất nhiên liệu sinh học.

Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế còn nhiều khó khăn, các chính phủ, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương có thể gặp áp lực trong việc duy trì các chương trình phòng chống cháy rừng và quản lý đất đai bền vững. 

Bên cạnh đó, nhu cầu gia tăng đối với các mặt hàng nông sản và nhiên liệu sinh học cũng có thể làm tăng áp lực chuyển đổi mục đích sử dụng đất nếu không được kiểm soát hiệu quả.

Chủ tịch SIIA Simon Tay nhấn mạnh khói mù không chỉ là vấn đề môi trường mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, sinh kế người dân và hoạt động kinh tế trong khu vực.

Báo cáo cho biết những đợt khói mù nghiêm trọng nhất trong lịch sử Đông Nam Á thường xảy ra khi El Nino mạnh xuất hiện cùng với IOD dương, điển hình như các năm 1997 và 2015.

Đợt khói mù giai đoạn 1997-1998 được ước tính gây thiệt hại khoảng 9,3 tỉ USD cho khu vực Đông Nam Á. Riêng Indonesia chịu thiệt hại khoảng 16,1 tỉ USD trong năm 2015 do cháy rừng và khói mù.

SIIA cũng ghi nhận những nỗ lực gần đây của Indonesia trong việc tăng cường năng lực phòng chống cháy rừng và cháy đất đai. Các biện pháp gồm thành lập cơ chế điều phối liên ngành mới, cải thiện hệ thống giám sát, tăng cường thực thi pháp luật và hỗ trợ cộng đồng địa phương tham gia chữa cháy.

Nhiều doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực nông nghiệp và dầu cọ cũng đã mở rộng các chương trình phòng ngừa cháy rừng, đồng thời cam kết thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Tuy nhiên, SIIA cảnh báo những biện pháp hiện nay vẫn có thể đối mặt với thách thức lớn nếu thời tiết cực đoan kéo dài. Ngoài ra, giá nhiên liệu và phân bón tăng do biến động của thị trường năng lượng toàn cầu cũng đang tạo thêm áp lực cho ngành nông nghiệp.

Trong bối cảnh nguy cơ mùa khô khắc nghiệt gia tăng, SIIA kêu gọi ASEAN đẩy mạnh hợp tác phòng chống khói mù xuyên biên giới, tăng đầu tư cho quản lý đất đai bền vững và huy động sự tham gia của doanh nghiệp, nhà đầu tư cùng cộng đồng địa phương.

Ô nhiễm khói mù nghiêm trọng ở thành phố du lịch Chiang Mai

Tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng tại miền Bắc Thái Lan đã khiến thành phố Chiang Mai chìm trong khói mù dày đặc, gây lo ngại về sức khỏe của người dân cũng như tác động đến du lịch.