Ông Hành khẳng định hai chiếc cửa trên là được trổ ra, lắp thêm trong thời gian sau này, chứ không phải nguyên bản như ban đầu của di tích Minh Khiêm đường đã có từ đầu.

Việc đơn vị thi công dùng gỗ ghép lại thành vách ván rồi bịt hai cửa này lại, theo ông Hành là nhằm đưa công trình trở lại nguyên bản ban đầu.

Xuất phát từ vị trí vua ngồi xem hát bội trong di tích

Ông Hồ Hữu Hành cho biết trong quá trình hạ giải, tu bổ di tích Minh Khiêm đường bên trong lăng Tự Đức, đơn vị thi công đã phát hiện nhiều yếu tố được làm mới trên công trình trong thời gian sau năm 1945.

Theo đó khi hạ giải phần cánh cửa, phát hiện những bản lề cửa này đều là bản lề hiện đại (được gắn lên cửa vào khoảng thập niên 1970).

Căn cứ vào những thông tin tại hiện trường, cánh cửa này được trổ mới sau này phục vụ cho mục đích khác, chứ không phải theo nguyên gốc.

Ông Hành lý giải: "Vua Tự Đức có khoảng 103 phi tần. Sau khi vua mất, phần lớn các bà phi đều rời hoàng cung, dọn lên khu vực lăng vua để ở và hương khói. Do "đất chật người đông", các bà đã tận dụng không gian bên trong Minh Khiêm đường và một số công trình khác để ở và sinh hoạt. 

Để đảm bảo sự riêng tư, các bà đã ngăn vách bên trong nhà hát này và trổ thêm cửa ra vào các phòng riêng. Điều này thể hiện ở các vách ngăn chái đông nhà hát trước khi hạ giải.

Một điểm nữa để khẳng định những cánh cửa này không thuộc yếu tố gốc của công trình đó là từ vị trí vua ngồi xem hát. Qua nghiên cứu và đánh giá hiện trạng công trình, tôi nghĩ vị trí vua ngự xem hát là ở chính trên căn gác được bố trí ngay bên trên những cánh cửa này".

Theo ông Hành, qua đo đạc hiện trường, khu vực căn gác nhỏ của ngôi điện không thể đủ diện tích để các diễn viên có thể biểu diễn hát tuồng như những thông tin từ trước đến nay.

Ông nêu quan điểm đây phải là nơi để vua ngự tọa ngồi xem các diễn viên diễn ở sân khấu đối diện (nơi có bục làm bằng gỗ mà các nghiên cứu trước đây đều cho rằng là nơi đặt ngai để vua ngồi xem hát).

"Vua không thể ngồi thấp hơn những người khác. Do vậy phía bên dưới nơi vua ngồi không thể trổ hai cánh cửa lớn như vậy. Còn hai cánh cửa nhỏ hai bên là nơi những người hầu cận của nhà vua qua lại nên phải thấp hơn cửa chính nơi vua ra vào được đặt ngay bên dưới ngai.

Chính vì vậy chúng tôi đã tu sửa hai cánh cửa ấy, dùng vách ván bằng gỗ lim bịt hai cánh cửa dư thừa từ trước để khôi phục nguyên trạng ban đầu của nhà hát", ông Hành nói.

Việc thay đổi là cần thiết, đúng luật

Theo ông Hồ Hữu Hành, việc thay đổi các chi tiết bên trong Minh Khiêm đường là cần thiết và theo đúng quy định pháp luật. 

Theo đó dự án được Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thẩm định có yêu cầu trong quá trình thực hiện dự án phải sưu tầm tư liệu, hiện vật và vết tích hiện trạng, giữ tối đa các yếu tố gốc.

Do đó quá trình thực hiện, chủ đầu tư, ban quản lý dự án, tư vấn giám sát, tư vấn thiết kế, đơn vị thi công đã phối hợp điều chỉnh các mục trên trở lại yếu tố gốc ban đầu.

"Trừ trường hợp có phát hiện mới vượt ngoài quy mô dự án thì phải bổ sung hồ sơ, trình hội đồng khoa học, xin ý kiến Cục Di sản văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch… (cụ thể như mái lưa của điện Hòa Khiêm).

Còn cái này chỉ thực hiện bằng biên bản xử lý hiện trường khi có phát hiện mới để điều chỉnh thiết kế nhưng vẫn nằm trong thỏa thuận khung ban đầu, nên không cần phải tiến hành thẩm định, xin ý kiến các cấp", ông Hành nói.

Tương tự với hai cánh cửa bị bịt kín, ông Hành cho biết đơn vị thi công cũng đã vẽ lại hệ thống sao trời bên trên trần nhà hát. Theo đó trước khi hạ giải, trần nhà hát có 143 ngôi sao trang trí trên 3 gian. Hiện nay đơn vị thi công đã vẽ lại thành 183 ngôi sao trên ba gian theo ảnh tư liệu và khảo tả của nhà nghiên cứu văn hóa Phan Thuận An.

Nguyên do là trong quá trình thi công, Công ty CP Tu bổ di tích Huế đã tiếp nhận ảnh tư liệu mới về các ngôi sao, chòm sao trên trần ngôi điện nên khi trùng tu, đơn vị đã vẽ lại cho đúng theo tư liệu.

Ngoài ra khi trùng tu, đơn vị cũng tính đến các phương án chống mối mọt, lắp hệ thống chiếu sáng, hạ tầng để lắp điều hòa làm mát cho công trình nhằm phục vụ du khách tham quan sau này.

"Minh Khiêm đường là nhà hát cung đình độc đáo, còn nguyên vẹn nhất Việt Nam còn giữ lại đến hiện tại. Do vậy khi trùng tu nhà hát, chúng tôi thực hiện những bước đi cẩn trọng và tâm huyết. Chúng tôi mong rằng đây sẽ là công trình độc đáo, nguyên bản nhất sau khi được trùng tu, góp phần phát huy giá trị di sản cố đô Huế", ông Hành nói.

Huế: Mở cửa Nhà hát Minh Khiêm Đường

Nhà hát Minh Khiêm Đường ở lăng Tự Đức sau một thời gian dài ngưng hoạt động để biểu diễn nhã nhạc, múa hát cung đình nay đã mở cửa để phục vụ du khách - tin từ Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế ngày 4-1.