Sáng 30-1, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng phối hợp UBND phường Điện Bàn tổ chức hội thảo khoa học "Tham vấn giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di tích Dinh trấn Thanh Chiêm".

Hội thảo thu hút 100 đại biểu gồm đại diện các cơ quan quản lý, các trường đại học, các nhà khoa học, chuyên gia.

Dinh trấn Thanh Chiêm là gì?

Theo bà Trương Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Đà Nẵng, Dinh trấn Thanh Chiêm (hiện nằm ở phường Điện Bàn) là trung tâm hành chính, chính trị, quân sự trọng yếu của dinh Quảng Nam và xứ Đàng Trong dưới thời các chúa Nguyễn, tồn tại giai đoạn 1602 - 1832.

Không chỉ giữ vai trò đặc biệt trong tiến trình mở cõi về phương Nam, Thanh Chiêm còn là không gian lịch sử, văn hóa gắn liền với quá trình giao lưu Đông, Tây và sự hình thành chữ Quốc ngữ - một thành tựu văn hóa có ý nghĩa to lớn đối với dân tộc Việt Nam.

Tuy nhiên qua thời gian, Dinh trấn Thanh Chiêm hiện chủ yếu tồn tại dưới dạng dấu tích khảo cổ và không gian lịch sử, văn hóa. Di tích đã được quan tâm nghiên cứu, xếp hạng và bảo vệ theo quy định của pháp luật.

Theo bà Hạnh, từ góc độ quản lý nhà nước, việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích Dinh trấn Thanh Chiêm không chỉ dừng lại ở nhiệm vụ bảo vệ di sản, mà còn định hướng đầu tư, lồng ghép di tích vào quy hoạch phát triển đô thị, du lịch văn hóa và không gian sinh hoạt cộng đồng.

Hội thảo là cơ sở để các đơn vị tham mưu cho UBND thành phố Đà Nẵng xây dựng định hướng bảo tồn và phát huy giá trị di tích Dinh trấn Thanh Chiêm bài bản, bền vững, gắn với phát triển đô thị, du lịch và giáo dục di sản.

Nên làm công viên văn hóa, tránh xây hoành tráng rồi để không

Theo ông Huỳnh Hùng, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao Đà Nẵng, không nên xây bảo tàng hay nhà trưng bày Dinh trấn Thanh Chiêm bởi bài học từ nhiều nơi đã cho thấy xây dựng hoành tráng nhưng rồi bỏ không.

Dinh trấn Thanh Chiêm một thời lừng lẫy trong cả nước nhưng từ năm 1832, vua Minh Mạng không sử dụng nữa mà chuyển về xây thành tỉnh La Qua ở Vĩnh Điện.

Với thời gian gần 200 năm không sử dụng, dinh trấn đã thành phế tích. Kiến trúc không còn, hình ảnh, hiện vật gốc không có hoặc quá nghèo nàn, nền móng phần lớn các hạng mục chủ yếu của di tích chưa được xác định rõ.

"Hai phương pháp bảo tồn di tích phổ biến hiện nay là bảo tồn nguyên trạng và bảo tồn thích nghi đều không phù hợp. Còn làm bảo tàng thì lấy gì để trưng bày, giới thiệu?

Việc phục dựng một phần dinh trấn xưa kia cũng không cần thiết, bởi hình ảnh kiến trúc cũ không còn, địa điểm, nền móng chưa rõ thì lấy cơ sở nào để phục dựng? Tôi biết ý kiến này trái với nhiều người nhưng tôi cũng phải nói" - ông Hùng nói.

Thay vì phục dựng nguyên trạng di tích, ông Hùng đề xuất chuyển hướng dự án thành công viên văn hóa, lịch sử kết hợp công viên công cộng. Đồng thời kết nối Thanh Chiêm trở thành một mắt xích quan trọng trong "con đường di sản" miền Trung, giữa Hội An và Mỹ Sơn.

Tương tự, KTS Đặng Khánh Ngọc và TS Nguyễn Văn Tuyên - Viện Bảo tồn Di tích, cũng cho rằng giá trị của Dinh trấn Thanh Chiêm nằm ở tầng lịch sử - văn hóa sâu dày nhưng hiện trạng vật chất lại rất khiêm tốn.

Do đó mọi giải pháp tái hiện cần dựa trên nghiên cứu kỹ lưỡng, tôn trọng sự thật lịch sử, tránh chạy theo ý tưởng chủ quan hoặc thương mại hóa quá mức. Việc xác định "phạm vi tái hiện đến đâu" phải có cơ sở tư liệu vững chắc.

"Chỉ những yếu tố nào đủ chứng cứ khoa học mới nên phục dựng hữu hình, phần còn lại nên dùng phương án mềm (trưng bày, công nghệ) để truyền tải, tránh tạo ra những "hư cấu" không có thật" - KTS Ngọc và TS Tuyên nêu quan điểm.

Ai có công sáng tạo chữ quốc ngữ?

'Công sáng tạo chữ quốc ngữ thường được gán cho các thừa sai, nhưng nếu không có người Việt dạy tiếng, chỉnh âm cho các thừa sai thì công cuộc sáng tạo chữ quốc ngữ không thể thành công'.