Hệ thống bảo tàng TP.HCM từng bước 'làm mới' trải nghiệm văn hóa cho người dân bằng cách đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào hoạt động trưng bày, thuyết minh và quản lý hiện vật.

Việc số hóa và ứng dụng công nghệ tiên tiến không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn mở ra nhiều cách tiếp cận mới, giúp người dân tiếp cận nhiều hơn các hiện vật, di sản.

Dùng công nghệ kể chuyện lịch sử

Ứng dụng công nghệ là một trong những giải pháp quan trọng nâng cao hiệu quả phát huy giá trị di sản, tăng tỉ lệ khách tham quan qua hình thức giáo dục, trải nghiệm và du lịch văn hóa.

Việc đổi mới hoạt động của bảo tàng góp phần chăm lo đời sống tinh thần cho người dân, đồng thời lan tỏa giá trị lịch sử, văn hóa của thành phố đến đông đảo người dân, nhất là hướng đến kỷ niệm 50 năm thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Nhiều bảo tàng đã xây dựng mô hình tham quan trực tuyến, giúp du khách ở khắp nơi trên thế giới hoặc người không có điều kiện đến trực tiếp vẫn có thể tìm hiểu về các giá trị lịch sử, văn hóa. Đó là Bảo tàng Tôn Đức Thắng, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, Bảo tàng Lịch sử TP.HCM, Bảo tàng TP.HCM…

Ông Phạm Thành Nam - Giám đốc Bảo tàng Tôn Đức Thắng - cho Tuổi Trẻ biết hiện bảo tàng đang quản lý, lưu giữ 17.195 hiện vật và tư liệu. Trong đó có 1.388 hiện vật gốc liên quan trực tiếp đến cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Tôn Đức Thắng và 15.807 tư liệu gồm hình ảnh, tư liệu giấy, bản sao, sách, báo và nhiều nguồn tư liệu tham khảo khác.

Khối lượng hiện vật và tư liệu phong phú, đa dạng về loại hình, chất liệu và nội dung là nguồn sử liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu, trưng bày và giáo dục truyền thống. Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, bảo tàng xác định việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là nhiệm vụ quan trọng.

"Trọng tâm là xây dựng cơ sở dữ liệu số đồng bộ về hiện vật, tư liệu; đẩy mạnh số hóa, chuẩn hóa và từng bước ứng dụng các công nghệ tiên tiến trong trưng bày tương tác, các nền tảng truyền thông số. Sự thay đổi này hướng tới hiện đại hóa hoạt động của bảo tàng, đồng thời đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công chúng, thu hút người dân đến bảo tàng, phù hợp với xu thế phát triển của di sản văn hóa trong giai đoạn mới", ông Nam chia sẻ.

Đến nay Bảo tàng Tôn Đức Thắng đã đồng bộ công tác số hóa 100% hiện vật và tư liệu đang lưu giữ trên hệ thống quản lý hiện vật. Toàn bộ hiện vật và tư liệu có giá trị quan trọng đã được số hóa dưới dạng dữ liệu hình ảnh để phục vụ công tác quản lý, tra cứu, nghiên cứu và trưng bày.

Bảo tàng cũng đăng ký thực hiện hai dự án công nghệ thông tin gồm "Ứng dụng công nghệ trong quản lý và trưng bày tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng" và "Ứng dụng công nghệ trong giám sát, quản lý hiện vật, phục chế hiện vật bằng công nghệ in 3D tại Bảo tàng Tôn Đức Thắng", đã được Sở Khoa học và Công nghệ TP.HCM thông qua.

Hai dự án này được kỳ vọng sẽ trở thành bước đi quan trọng trong quá trình chuyển đổi số của bảo tàng khi đi vào hoạt động, góp phần nâng cao hiệu quả công tác trưng bày, giáo dục, kiểm kê và bảo quản hiện vật, hướng tới mô hình bảo tàng hiện đại, chuyên nghiệp.

Tăng trải nghiệm tham quan bằng công nghệ

Bảo tàng Chứng tích chiến tranh cũng là một trong những đơn vị tiên phong ứng dụng công nghệ trong hoạt động bảo tàng.

Ông Lâm Ngô Hoàng Anh - Phó giám đốc Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, phụ trách quản lý, điều hành hoạt động bảo tàng - cho biết hơn 50 năm hình thành và phát triển, bảo tàng là địa chỉ văn hóa, du lịch quen thuộc, nơi giáo dục truyền thống lịch sử, góp phần nâng cao ý thức gìn giữ hòa bình và tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị giữa các dân tộc.

Hiện bảo tàng đang lưu giữ hơn 20.000 tài liệu, hiện vật và phim ảnh, được xem là những di sản ký ức vô giá. Trong đó có nhiều hiện vật quý do các cựu chiến binh và bạn bè quốc tế trao tặng.

Nhờ nỗ lực đổi mới để phục vụ du khách tốt hơn, bảo tàng đã lọt top 25 bảo tàng hấp dẫn nhất châu Á và top 10 bảo tàng đẹp nhất thế giới. Nhiều năm qua, bảo tàng triển khai các ứng dụng công nghệ tiên tiến như hệ thống vé tự động, thuyết minh đa ngôn ngữ, số hóa hiện vật 3D và xây dựng nền tảng tham quan trực tuyến.

Không gian trưng bày cũng được thiết kế kết hợp giữa hiện vật, âm thanh và ánh sáng để tạo cảm xúc cho du khách khi tham quan.

"Tại trưng bày chuyên đề Nguyễn Thị Bình - Trí tuệ, bản lĩnh và nhân cách phụ nữ Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh, bảo tàng còn ứng dụng công nghệ thực tế ảo VR. Du khách có thể đeo kính vừa xem hiện vật vừa trải nghiệm không gian 360 độ tái hiện bối cảnh ký kết Hiệp định Paris. Đây là cách trực quan để đưa công nghệ vào phục vụ trải nghiệm tham quan", ông Hoàng Anh chia sẻ với Tuổi Trẻ.

Ngoài các trưng bày trực tiếp tại bảo tàng, nhiều nội dung trưng bày cũng được đưa lên website dưới dạng tham quan 360 độ. Theo ông Hoàng Anh, phòng trưng bày "Hồi niệm" đã được số hóa bằng công nghệ 3D scan, cho phép người quan tâm có thể tham quan trực tuyến trên website.

Trong thời gian tới, các trưng bày chuyên đề ngắn hạn của bảo tàng cũng sẽ được số hóa và đưa lên nền tảng trực tuyến, qua đó trở thành nguồn tư liệu quý cho công chúng và các nhà nghiên cứu.

Bảo tàng Lịch sử TP.HCM cũng đang lưu giữ hàng chục nghìn hiện vật quý hiếm, nhiều hiện vật đã được số hóa bằng công nghệ 3D. Khách tham quan có thể tra cứu thông tin về hiện vật thông qua mã QR hoặc trải nghiệm không gian bảo tàng ảo ngay trên điện thoại.

Bảo tàng Mỹ thuật TP.HCM cũng đầu tư mạnh vào công nghệ phục vụ trưng bày. Các màn hình cảm ứng và thiết bị thực tế tăng cường (AR) cho phép người xem khám phá các lớp phác họa ẩn dưới tranh sơn dầu hoặc tìm hiểu quy trình sáng tác thông qua các video tương tác.

Việc ứng dụng công nghệ giúp bảo tàng mang đến nhiều trải nghiệm mới mẻ, được xem là hướng đi quan trọng để các bảo tàng vừa bảo tồn di sản vừa nâng cao khả năng tiếp cận du khách trong thời đại số.

Các nữ tổng lãnh sự ở TP.HCM thăm Bảo tàng Lịch sử, xem múa rối nước

Sáng 24-3, các nữ tổng lãnh sự và viên chức thuộc các cơ quan đại diện nước ngoài ở TP.HCM thăm Bảo tàng Lịch sử TP.HCM nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ (8-3).