Vậy thực trạng các đặc khu kinh tế (tương lai) này hiện thế nào? Các địa phương mong muốn gì và những khuyến nghị từ các chuyên gia kinh tế ra sao để phát huy tiềm năng?

Vân Phong đang vướng nhất chuyện giải phóng mặt bằng

Ngày 18-3, có mặt tại khu kinh tế Vân Phong (tỉnh Khánh Hòa), Tuổi Trẻ ghi nhận nhiều khu vực ở đây đã được các đơn vị thi công san lấp, hạ tầng và đường sá cũng đã khang trang hơn rất nhiều. 

Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Trần Minh Chiến, Trưởng Ban quản lý Khu kinh tế và Khu công nghiệp tỉnh Khánh Hòa, cho biết hiện nay Khánh Hòa đang phối hợp với Bộ Tài chính và các bộ ngành liên quan xây dựng đề án Đặc khu kinh tế Vân Phong.

Theo đề án đang xây dựng, Vân Phong sẽ trở thành trung tâm công nghiệp, kinh tế biển, logistics, khoa học - công nghệ và đô thị du lịch, đồng thời là động lực quan trọng để Khánh Hòa tăng trưởng hai con số và góp phần quan trọng để sớm hiện thực hóa mục tiêu đưa tỉnh này trở thành TP trực thuộc trung ương. 

Theo ông Chiến, hiện nay các bộ ngành và những đơn vị liên quan đang nghiên cứu xây dựng đề án Đặc khu kinh tế Vân Phong, tập trung đưa khu vực này trở thành trung tâm công nghiệp, kinh tế biển, logistics hàng đầu trong khu vực. "Đây cũng là hướng nghiên cứu khác so với trước đây", ông nói.

"Hiện nay tại khu kinh tế Vân Phong đang có sáu khu công nghiệp với diện tích 1.700ha và hai dự án khu đô thị đang có nhà đầu tư quan tâm với tổng mức đầu tư dự kiến trên 100.000 tỉ đồng", ông Chiến thông tin thêm. Mới đây nhất, UBND tỉnh Khánh Hòa đã chấp thuận ba nhà đầu tư rót hơn 10.000 tỉ đồng xây dựng các khu công nghiệp ở khu kinh tế Vân Phong.

Tuy vậy theo ông Chiến, vẫn còn không ít khó khăn thách thức cần vượt qua để Vân Phong bứt phá. Trong đó, vướng mắc lớn nhất là công tác giải phóng mặt bằng, đây cũng là rào cản làm chậm tiến độ các dự án trọng điểm. Bên cạnh đó, hạ tầng kỹ thuật các khu công nghiệp trong khu kinh tế Vân Phong vẫn chưa hoàn thiện.

"Để giải quyết các vấn đề này, Tỉnh ủy và UBND tỉnh Khánh Hòa đã thành lập ban chỉ đạo giải phóng mặt bằng cho các dự án trọng điểm, đặc biệt là các dự án khu công nghiệp, năng lượng, công nghiệp đóng tàu... để nhanh chóng bàn giao đất cho nhà đầu tư triển khai dự án", ông Chiến cho hay.

Để giúp Vân Phong bứt phá, tỉnh Khánh Hòa đang quan tâm đầu tư hạ tầng giao thông, điện, nước và hạ tầng khác để đảm bảo cho các khu công nghiệp thu hút được nhiều nhà đầu tư thứ cấp có chất lượng nhanh nhất. 

Tại hội nghị công bố và trao các quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư, chấp thuận nhà đầu tư xây dựng và kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghiệp ở khu kinh tế Vân Phong ngày 31-12-2025, Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Trần Phong cam kết UBND tỉnh này luôn đồng hành, tạo môi trường thuận lợi cho các nhà đầu tư trong quá trình triển khai dự án. 

Ông Phong đề nghị các sở, ngành, địa phương tập trung công tác giải phóng mặt bằng, kịp thời tháo gỡ khó khăn vướng mắc, phát sinh để doanh nghiệp thực hiện dự án đúng tiến độ.

Đối với các dự án giao thông trong khu kinh tế Vân Phong, hiện tiến độ giải phóng mặt bằng vẫn chưa đạt yêu cầu. Vì vậy, lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa đã yêu cầu các địa phương khẩn trương kiểm kê các hộ còn lại theo hồ sơ đã được cung cấp, tổ chức họp và vận động các trường hợp chưa đồng ý nhận tiền bồi thường, phường cần nghiên cứu chính sách bồi thường và hỗ trợ thống nhất.

Phú Quốc cần cơ chế đủ mạnh, khác biệt

Sau hơn 20 năm triển khai quyết định số 178 của Thủ tướng Chính phủ, hòn đảo xinh đẹp này "lột xác" bứt phá phát triển mạnh mẽ về kinh tế, du lịch. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân của Phú Quốc giai đoạn 2004 - 2025 đạt trên 19%/năm. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt trên 25.442 tỉ đồng, tăng 82 lần so với năm 2004; tổng thu ngân sách nhà nước đạt hơn 9.200 tỉ đồng vào năm 2025. 

Năm 2025, đảo ngọc thu hút hơn 8,2 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế hơn 1,8 triệu lượt, tổng doanh thu du lịch khoảng 44.000 tỉ đồng.

Cơ cấu chuyển dịch kinh tế của đảo được nhận định là đang theo hướng tích cực, phù hợp với định hướng phát triển đặc khu. Đến nay Phú Quốc thu hút hơn 330 dự án đầu tư còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký khoảng 504.621 tỉ đồng, diện tích sử dụng đất hơn 10.750ha. Nhiều tập đoàn lớn đã đầu tư phát triển du lịch cao cấp, đô thị hiện đại, thương mại - dịch vụ và hạ tầng kỹ thuật.

Ông Hà Tuấn Minh, Giám đốc Công ty TNHH du lịch quốc tế Winner tại Phú Quốc, cho biết "thoát kén" từ làng chài quê, Phú Quốc hiện là điểm đến du lịch nổi tiếng và thu hút khách quốc tế đến từ Hàn Quốc, Nga, Ba Lan, Trung Quốc... 

Tuy nhiên hiện nay về chính sách visa cho khách quốc tế đến đảo chỉ được miễn khoảng 30 ngày, ngắn hơn so với Dubai, Thái Lan... Đây có thể trở thành rào cản để "giữ chân" khách ngoại cao cấp (dòng khách vừa đi du lịch vừa làm việc) đến ở, chi tiền. 

"Ngoài chính sách visa, hoàn thiện cơ sở vật chất hạ tầng, bảo vệ môi trường, địa phương cần có cơ chế cho khách nước ngoài mua bất động sản trên đảo để thu hút đầu tư, phát triển bất động sản, kinh tế bền vững", ông Minh góp ý.

Ông Nguyễn Vũ Khắc Huy, Tổng giám đốc Công ty TNHH du lịch Vina Phú Quốc, cũng cho rằng Phú Quốc cần hướng đến visa vàng để thu hút nhân tài là người nước ngoài đến du lịch và làm việc lâu dài, góp sức phát triển đảo. Bên cạnh đó, hiện địa phương cũng còn gặp khó về nguồn nhân lực, nhân sự, xử lý nước thải, rác thải, đặc biệt còn thiếu trung tâm thương mại, khu phi thuế quan để thu hút các thương hiệu lớn để khách du lịch đến mua sắm.

Trao đổi với Tuổi Trẻ về những vấn đề hiện tại, UBND đặc khu Phú Quốc cho biết sau khi tổ chức lại đơn vị hành chính, Phú Quốc cũng còn gặp một số khó khăn như diện tích đảo rộng, tốc độ phát triển nhanh, khối lượng công việc lớn nhưng nguồn lực tài chính, đặc biệt là cán bộ công chức địa phương chưa đáp ứng yêu cầu đặc thù nên gặp áp lực về công tác quản lý. 

Đặc biệt, Phú Quốc được lựa chọn là nơi đăng cai Tuần lễ cấp cao APEC vào năm 2027 đã đặt ra nhiều vấn đề mới và cần có cơ chế đặc thù đủ mạnh, đủ khác biệt để giúp đảo cất cánh.

Ông Trần Minh Khoa, Chủ tịch UBND đặc khu Phú Quốc, cho hay mới đây địa phương đã có báo cáo với cấp thẩm quyền về việc đề xuất xin các nhóm cơ chế đặc thù để phát triển kinh tế đảo, trong đó gồm cho phép người nước ngoài đến Phú Quốc được miễn thị thực 180 ngày. Đồng thời sau khi lưu trú tối đa 7 ngày trên đảo, du khách sẽ được di chuyển qua các vùng lân cận mà không cần làm thủ tục cấp thị thực các ngày còn lại.

Song song đó, Phú Quốc cũng đề xuất được vay thông qua phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, vay từ các tổ chức tài chính trong nước và nguồn vay nước ngoài của Chính phủ vay với tổng mức dư nợ vay không được vượt quá 120% số thu ngân sách Phú Quốc được hưởng theo phân cấp.

Phú Quốc đầu tư xây dựng hạ tầng trung tâm logistics phục vụ cảng biển, cảng hàng không và cảng thủy nội địa với quy mô trên 50ha. Đồng thời xây dựng lộ trình đến năm 2030 sẽ có 100% phương tiện giao thông công cộng, vận tải hành khách thân thiện môi trường.

Ngoài ra Phú Quốc cũng đề xuất người nước ngoài đủ điều kiện có thể mua nhà ở trong khu đô thị, căn hộ khách sạn, biệt thự nghỉ dưỡng trên đảo với thời hạn tối đa không quá 50 năm. Về quản lý đầu tư thì Phú Quốc mong được thực hiện chấp thuận và điều chỉnh chủ trương đầu tư đối với các dự án trên đảo (trong phạm vi thẩm quyền cấp tỉnh); có doanh mục ngành nghề thu hút đầu tư và ưu đãi cho nhà đầu tư chiến lược để thúc đẩy phát triển kinh tế Phú Quốc vượt bậc.