Doanh nghiệp công bố tài liệu họp cho có

Mới đây, ông Lê Trung Hải - Phó ban giám sát công ty đại chúng, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước đã chỉ ra thực trạng đáng quan ngại về việc doanh nghiệp niêm yết tổ chức Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ).

Cụ thể, dù luật đã quy định mốc 21 ngày, nhưng thực tế triển khai tại nhiều doanh nghiệp vẫn còn nhiều bất cập. Nhiều đơn vị dù công bố thông báo trước 21 ngày nhưng tài liệu đính kèm lại vô cùng sơ sài. Thông tin chắp vá, không đầy đủ và sau đó đưa ra các thông báo "sửa đổi, bổ sung" tài liệu ngay sát ngày diễn ra đại hội.

Trao đổi với Tuổi Trẻ Online, luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty luật SB Law - cho biết đây là vấn đề tồn tại dai dẳng trong thực tiễn quản trị doanh nghiệp niêm yết. Mức độ nghiêm trọng thường bị đánh giá thấp hơn so với thực tế.

Về mặt pháp lý, các doanh nghiệp có thể lách việc minh bạch thông tin bằng nhiều cách. Hệ quả trực tiếp và dễ thấy nhất là cổ đông không có đủ thời gian để đọc, phân tích và phản biện các tờ trình quan trọng, từ kế hoạch kinh doanh, phương án phát hành cổ phiếu, đến việc bầu thành viên hội đồng quản trị hay phê duyệt thù lao ban điều hành.

Trong khi đó, nhóm cổ đông lớn và ban lãnh đạo đã có đủ thông tin từ rất sớm. Sự bất cân xứng thông tin này không chỉ là bất công về mặt thủ tục mà còn tạo ra lợi thế cấu trúc. Nhóm này thông qua các quyết định có lợi cho mình mà không vấp phải sự phản đối có tổ chức từ phía cổ đông thiểu số.

Về dài hạn, điều này dẫn đến hiện tượng trong giới học thuật quản trị doanh nghiệp gọi là "tunneling" - tức là chuyển dịch giá trị từ cổ đông thiểu số sang cổ đông kiểm soát thông qua các cơ chế pháp lý được hợp thức hóa bằng nghị quyết đại hội.

Ở tầng ảnh hưởng sâu hơn, hành vi này xói mòn niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường chứng khoán Việt Nam. Đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức nước ngoài nhận thấy quyền cổ đông tồn tại trên giấy tờ nhưng không được bảo vệ trong thực tế, họ sẽ định giá chiết khấu cho cổ phiếu Việt Nam hoặc đơn giản là không tham gia thị trường.

Đây không đơn thuần là vấn đề vi phạm thủ tục của từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà ảnh hưởng trực tiếp đến vị thế và sức hút dài hạn của thị trường vốn Việt Nam trên bản đồ đầu tư quốc tế.

Đề xuất giải pháp bảo vệ quyền lợi cổ đông

Luật sư Hà cho rằng điều cần làm không phải là ban hành thêm quy định mà cần tăng đáng kể mức chế tài, đảm bảo tính chắc chắn trong thực thi. Doanh nghiệp sẽ chỉ tuân thủ thực chất khi chi phí vi phạm cao hơn chi phí tuân thủ.

Về cơ chế giám sát, chuyên gia kiến nghị cần trao thêm quyền cho chính cổ đông thiểu số thay vì chỉ dựa vào giám sát từ cơ quan nhà nước. Luật Doanh nghiệp 2020 đã có quy định cổ đông sở hữu từ 5% trở lên có quyền yêu cầu triệu tập họp, tiếp cận thông tin, đề cử nhân sự nhưng ngưỡng 5% là rào cản quá lớn đối với nhà đầu tư cá nhân.

Cải cách quản trị doanh nghiệp tại Nhật Bản và Hàn Quốc giai đoạn 2010-2020 cho thấy việc hạ ngưỡng quyền cổ đông thiểu số xuống 1-3% kết hợp với cơ chế tập hợp cổ đông đã tạo ra áp lực thực chất buộc doanh nghiệp phải minh bạch hơn.

Luật sư Hà kiến nghị thêm việc nâng cao vai trò của ủy ban kiểm toán và thành viên hội đồng quản trị độc lập. Cần có quy định chặt chẽ hơn về tiêu chuẩn, trách nhiệm của thành viên độc lập.

Hiện tại phần lớn thành viên độc lập tại doanh nghiệp niêm yết tồn tại để đáp ứng yêu cầu hình thức mà không thực sự độc lập về lợi ích kinh tế hay quan điểm quản trị. Khi thành viên độc lập phải chịu trách nhiệm cá nhân, động lực để họ thực sự giám sát sẽ lớn hơn nhiều.

TS Nguyễn Quốc Việt - Trường đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội - cho rằng để thị trường trở nên minh bạch hơn, chúng ta cần phát triển các nhà đầu tư chuyên nghiệp, đặc biệt là quỹ đầu tư, nhà đầu tư nước ngoài. Các công cụ thị trường sẽ tự làm thị trường minh bạch lên. Thể chế và chính sách chỉ đóng vai trò bệ đỡ.

Theo đó, khi chịu sức ép của chính các nhà đầu tư và người quản lý quỹ chuyên nghiệp, các công ty niêm yết sẽ thực hiện chuẩn chỉnh các quy định và thông lệ quốc tế.

Loạt cổ phiếu lớn 'nhuộm tím' khi sếp doanh nghiệp và người nhà 'bắt đáy', cần lưu ý gì?

Thị trường liên tục ghi nhận thông tin đăng ký mua với hàng triệu cổ phiếu từ lãnh đạo và người có liên quan của Hòa Phát, Masan, MB, Phát Đạt cho đến Vietjet… Nhưng từng có lãnh đạo đăng ký rồi không mua vì nhiều lý do.