Ngày 30-3, tại phường Buôn Ma Thuột (Đắk Lắk), hơn 100 chuyên gia, doanh nghiệp và tổ chức trong nước, quốc tế về cà phê đã tham dự tọa đàm tham vấn "Robusta Quality & Market Transformation" do Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột tổ chức trong khuôn khổ Sáng kiến Robusta XXI.

Cà phê Việt Nam mạnh về sản lượng, giá trị chưa tương xứng

Nhiều ý kiến tại tọa đàm cho rằng đây là thời điểm quan trọng để cà phê Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới, khi câu chuyện không còn dừng ở sản lượng, mà phải là chất lượng và giá trị gia tăng.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam luôn giữ vị trí quốc gia sản xuất Robusta lớn nhất thế giới, đóng góp hơn 40% nguồn cung toàn cầu. Cà phê trở thành mặt hàng xuất khẩu chủ lực, mang lại nguồn thu lớn và tạo sinh kế cho hàng triệu hộ dân, đặc biệt ở Tây Nguyên.

Tuy nhiên nghịch lý lớn là giá trị thu về chưa tương xứng với sản lượng. Theo ông Manuel Díaz - chuyên gia cà phê đến từ Mexico, thành công lớn của Việt Nam giai đoạn 1980 - 2010 là đưa cà phê thành động lực xóa đói giảm nghèo, đồng thời vươn lên đứng thứ hai thế giới về tổng sản lượng và số 1 về Robusta.

Song phía sau những con số ấn tượng vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Phần lớn cà phê xuất khẩu dưới dạng nhân thô khiến giá trị gia tăng thấp. Bên cạnh đó là các thách thức như vườn cây già cỗi, suy giảm nguồn nước ngầm, biến động giá và sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết.

Áp lực từ thị trường quốc tế cũng ngày càng lớn. Các quy định mới như EUDR của châu Âu buộc chuỗi cung ứng phải minh bạch hơn về truy xuất nguồn gốc, dữ liệu vùng trồng và tính bền vững môi trường, đặt ra yêu cầu tái cấu trúc ngành theo hướng chuyên nghiệp.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Hoài Thu - Tổng giám đốc Công ty cà phê Ea Pốk - cho rằng vấn đề không nằm ở việc thiếu cà phê chất lượng, mà thiếu hệ thống để chứng minh và "giao tiếp" chất lượng với thị trường.

"Chúng ta không thiếu cà phê tốt, mà thiếu một 'ngôn ngữ chung' để mô tả, so sánh và định vị chất lượng. Đây chính là khoảng trống khiến giá trị hạt cà phê chưa được phản ánh đúng", bà Thu nói.

Định nghĩa lại Robusta để bán giá trị

Điểm đáng chú ý tại tọa đàm là nhiều chuyên gia cùng chung quan điểm: ngành cà phê Việt Nam không thể tiếp tục tăng trưởng bằng cách mở rộng sản lượng, mà phải chuyển sang gia tăng giá trị.

Theo ông Manuel Díaz, chặng đường 30 năm tới phải là câu chuyện của chất lượng, thương hiệu và vị thế trên bản đồ cà phê thế giới. Việt Nam cần chuyển từ nước sản xuất Robusta hàng hóa lớn thành trung tâm toàn cầu về Robusta chất lượng cao, chế biến sâu và đổi mới sản phẩm.

Thay vì chỉ bán hạt cà phê, cần bán cả giá trị đi kèm như chế biến sâu, tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, câu chuyện thương hiệu và các sản phẩm mới như cà phê hòa tan, đồ uống pha sẵn, sản phẩm từ phụ phẩm.

Trong tầm nhìn đến năm 2050, mục tiêu kim ngạch xuất khẩu cà phê Việt Nam có thể đạt 12 - 15 tỉ USD, cao hơn nhiều so với mức khoảng 2,7 tỉ USD trước đây. Tỉ lệ giá trị giữ lại trong chuỗi cần tăng từ 10 - 15% hiện nay lên 30 - 40%, trong đó một nửa lượng xuất khẩu là cà phê chế biến.

Cùng quan điểm, ông Thái Anh Tuấn - Tổng giám đốc Simexco Đắk Lắk - cho rằng để chuyển từ bán sản lượng sang bán giá trị, cần xây dựng ba trụ cột: tiêu chuẩn - minh bạch - niềm tin.

"Sáng kiến Robusta XXI có thể là nền móng cho quá trình này, hướng tới xây dựng bộ tiêu chuẩn tự nguyện, từ điển cảm quan, nền tảng dữ liệu nghiên cứu và công cụ đo lường chất lượng", ông Tuấn nói.

Trước các ý kiến của chuyên gia trong nước và quốc tế, ông Trịnh Đức Minh - Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột - cho rằng: "Nếu không chuyển mạnh sang nâng cao chất lượng để gia tăng giá trị, sẽ khó đạt mục tiêu kinh tế cao hơn và đảm bảo tính bền vững cho ngành cà phê".

Theo ông, thời gian tới cần hình thành tư duy phát triển mới, từ bán sản lượng sang bán giá trị, từ sản xuất đơn thuần sang định hình tiêu chuẩn cho thị trường quốc tế.

Sản lượng cà phê của Việt Nam đã đạt gần 2 triệu tấn

Giá cà phê nhân xô giao dịch trong nước được ghi nhận giảm nhẹ so với ngày trước đó, đưa mặt hàng này về giá thấp nhất trong khoảng hơn 1 tuần qua. Mức giá hiện nay thấp hơn mức đỉnh trước đó khoảng 13.000 đồng/kg.